Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 173942
تاریخ انتشار : 9 تیر 1393 0:0
تعداد مشاهدات : 20

حبله رود نماد مشاركت فعال زنان در توليد محصولات روستايی

مجيد زندی اين سالها هرگاه به روستايي خالي از سكنه مي روم كه ورودي آن حمام بزرگ چهار دوشه، اما مخروبه دارد؛ به ياد سالهاي نخست فعاليت جهاد سازندگي در روستاها مي افتم كه نشان مي دهد آن روستا روزگاري بيشتر از 300 نفر جمعيت داشته است؛ چرا كه يك از اصلي ترين امتيازها براي ساخت حمام بهداشتي در روستاها، جمعيت فراوان بوده است. كشور ما بالغ بر 60 هزار روستا دارد، اما در 50-40 سال اخير بر تعداد شهرها افزوده و از تعداد روستا ها كم شده است. البته برخي از روستاهاي بزرگ به شهر تبديل شده اند، اما زايش دوباره اي براي ايجاد روستا نبوده كه نشان مي دهد عوامل درآمد زا در روستا بسيار كم شده و عليرغم داشتن حمام بهداشتي، راه، برق و تلفن، اين مكان با ارزش براي تداوم زندگي و تامين غذاي شهرها، از جمعيت خالي شده است. " بهورد" يكي ازاين روستاهاست كه به دليل بي آبي و خشكسالي از سكنه خالي شده بود و هنوز اين نقص برآن حكمفرماست. روستايي در 16كيلومتري شمال ايوانكي و 64 كيلومتري مركز شهرستان گرمسار؛يعني بعد از ورامين، مرز بين استان تهران و سمنان كه اكنون اگر در دو خانه آن سكنه ببينيد جايي براي اسكان نگهبان يا يكي دو كار گر است. اما؛حادثه يا تصميمي به همت دولت و خود اهالي و البته حمايت مالي سازمان ملل در اين مكان افتاده است كه آب و سرسبزي و به مرور بازگشت اهالي را به روستا فراهم آورده است. اين كار در قالب طرح ملي " مديريت پايدار منابع آب و خاك " بر اساس برنامه مشترك ميان ايران و برنامه عمران ملل، در حوزه وسيع آبخيز "حبله رود" با مساحت 2/1 ميليون هكتار بعنوان منطقه نمونه انجام شد. كارهايي نظير آبخيزداري، وبه ويژه ساخت سدي كوچك براي حفظ آب هاي سطحي و ذخيره آب براي آبياري زمين هاي كشاورزي انجام شد كه سبب توسعه كشاورزي در مناطق پايين دست و نيز افزايش راندمان آبدهي قنوات در روستاي بهورد شده است. در قالب اين طرح هشت روستا در استان تهران در 2 زير حوزه دليچايي و نمرود در شهرستانهاي دماوند و فيروزكوه شامل روستاهاي حصاربن، آرو، هوير، دهنار، لزور، نجفدر، وزنا و زرمان به عنوان روستاهاي پيشاهنگ انتخاب شدند.همچنين 9 روستا و سه مرتع در استان سمنان در 2 زير حوزه رامه و ايچ شامل روستاهاي چهار طاق، رامه، قاليباف، ايچ، عبدل آباد، ده نمك، امامزاده عبداله، جوين، لاسجرد و مراتع سوته زار، لزوره، خنار و روستاي بهورد به عنوان روستاهاي پيشاهنگ انتخاب شد. جالب اين كه به دليل فعاليت هاي فرهنگي، توجه مردم روستاهاي اطراف به موضوعاتي از جمله ايجاد تشكل هاي منسجم مردمي همراه با ايجاد شغل و درآمدزايي براي روستائيان و كشاورزان منطقه شامل ايجاد استخرهاي پرورش ماهي، پرورش گوسفند داشتي، توسعه باغ هاي انار و حتي مشاركت خاص بانوان براي ايجاد كارگاه هاي توليد صنايع دستي، گياهان دارويي، بسته بندي مواد غذايي و به ويژه توليد عسل شده كه در نوع خود بي نظير و نمونه اي براي احياء دوباره روستاهاي مولد در كشور تبديل شده است. علاوه برچشمه هاي آب شيرين و سد خاكي منطقه، كوه هاي سنگي كه در اثر باد و باران فرسايش يافته و به شكل هاي زيبايي درآمده اند، از جلوه هاي چشم گير طبيعت شده كه خود مي تواند در كنار باغ هاي انار، سبب جذب كوهنوران از استان هاي همجوار شود. براساس آمارهاي موجود، ميانگين بارندگي سالانه اين منطقه كم است و به 120 تا 170 ميليمتر محدود مي شود؛اما با فعال سازي سيستم هاي نوين آبيباري مثل آبياري قطره اي نشان داده است مي توان با آب كم نيز كشاورزي را رونق داد و براي ماندگاري نسل جوان در روستا كارهاي اساسي انجام داد. چند روز پيش به اتفاق جمعي از روزنامه نگاران رسانه هاي كشوري جهت بازديد از روند اجرايي طرح مديريت پايدار منابع آب و خاك حبله رود عازم شهرستان گرمسار شديم و ضمن بازديد از پروژه هاي اجرايي اين طرح در روستاي بهورد با اهالي اين روستا به گفتگو نشستيم حاج شمس الدين شصتي پيرمرد سرزنده بهوردي است كه به اصطلاح عضو شوراي روستاست، اما خود در باره عضويت در شوراي روستايي كه جمعيت ساكني ندارد مي گويد: درست است كه مردم در روستا نيستند، اما دلشان اينجاست وبراي زمين هاي خود اهميت قايل هستند.باغ انارشان كه هست و اكنون به بارهم نشسته است.موقع چيدن محصول اينجا شلوغ هم مي شود.من از قديم و آز زمان هايي كه كدخدا منشي بوده اين مسئوليت را داشتم.اين روستا در سالهاي گذشته به دليل بي آبي از سكنه خالي شده و مردم به روستاهاي و شهرهاي اطراف رفتند، اما همان موقع و چه اكنون كه باغ ها سبز شده، آنها براي كار و سركشي به باغ و اراضي كشاورزي مي آيند و عصرها مي روند. اين روستا براساس آماري كه خودم تهيه كرده بودم 200 نفر جمعيت داشت.و اميدوارم دوباره روزي برسد كه همان جمعيت به روستا بازگردد. وي ادامه مي دهد: گونه هاي گياهي مراتع منطقه بسيار متنوع است كه شامل گياهان يكساله، چند ساله هاي علفي، چند ساله هاي گندمي، گياهان نيمه بوته اي، گياهان بوته اي و درختچه اي است.درمنه، انواع گون، افدرا، پرند، سياه كينه، اسفند، چرخك، كاروانكش، از جمله مهمترين پوشش گياهي اينجاست. ضمناً درختچه هاي زرشك را نيز در برخي نقاط كوهستاني منطقه مي توان مشاهده نمود.آويشن و كتيرا نيز از گياهان مهم دارويي و صنعتي مراتع اين منطقه است، كه كمابيش مورد استفاده روستائيان و عشاير قرار مي گيرد.قارچ وحشي و قارچ كما از جمله گياهان خوراكي است كه فصل رويش آنها فروردين ماه مي باشد و بسياري از علاقه مندان از گرمسار، ورامين و حتي تهران به اين روستا و كوه هاي اطراف مي آيند. آقاي شصتي ادامه مي دهد: اين درست كه شرايط از گذشته بهتر شده؛اما اين روستا اكنون در حد يك باغ بزرگ است در حاليكه براي آمدن و استقرار كارهاي زيادي باقي مانده كه بايد با كمك دولت انجام شود، اگر شرايط زندگي فراهم شود من مطمئن هستم كه مردم بازمي گردند. مهندس محمد هادي نوچه، معاون آبخيزداري اداره كل منابع طبيعي استان سمنان هم در جمع خبرگاران هدف از ا جراي طرح را تغيير تفكر بهره برداري از منابع آب و خاك عنوان مي كند و مي گويد: بهبود در زندگي، معيشت و رفاه ساكنان وابسته به منابع طبيعي حوزه آبخيز حبله رود، با توجه به بهره برداري پايدار از منابع آب و خاك، دستيابي به الگوي مناسب براي مديريت يكپارچه و مشاركت مدارانه منابع آب و خاك و توسعه اقتصادي- اجتماعي كه با تغييرات لازم در نقاط ديگر كشور بكار رود. وي مي گويد: شش سال پيش كه كار رسما آغاز شد اولين كار برگزاري جلسه و كارگاه هاي هم انديشي و ظرفيت سازي در ميان روستائيان بود چراكه معتقد بوديم بدون همكاري آنها هيچ طرحي عليرغم سرمايه گذاري فراوان هم به نتيجه نمي رسيد.به همين منظور پس از برگزاري 8كارگاه در روستاي بهورد و كريم آباد ورامين به سير تاريخي بروز مشكلات پرداختيم كه با بررسي انجام شده، مردم مشكل كمبود آب و بروز سيل هاي مخرب را از عمده ترين مشكلات خود معرفي كردند. آقاي نوچه مي افزايد: با حمايت هاي انجام شده از سوي دولت و مردم، براي رفع دو مشكل فوق ابتدا بند خاكي با تراكم بيش از 82 هزار مترمكعب، عمليات سنگ ملاتي براي حفظ بيش از 3000 مترمكعب آب انجام شد و در كنار آن باكت بندي در 25 هكتار، نهال كاري در 10 هكتار و عمليات كانال و لوله گذاري به طول 7500 متربراي انتقال آب،همچنين سنگ ريزي، بندهاي سبك توري، پندهاي چپري و ترميم بند خرتيزك براي تكميل اين حركت انجام شد. وي مي گويد: با اين كار مي خواهيم ضمن رسيدن به هدف تمركززدايي، به اعتلاي همكاري و هماهنگي بين سازمانهاي دولتي و ميان اين سازمانها و مردم دست اندر كار توسعه حوزه آبخيز حبله رود كمك كنيم تا در اين روستاها توسعه اجتماعي با محور ايجاد و تقويت تشكل هاي مالي و اداري و افزايش اشتغال و توسعه اقتصادي با محور منابع آب و خاك و افزايش توليد و درآمد پديد آيد. مدير اجرايي طرح حبله رود در استان سمنان مي افزايد: با اجراي اين طرح برخي كانون هاي بحران ريزگرد با ايجاد بادشكن هايي كه با كاشت درخت در اطراف مزارع ايجاد شد تثبيت شده و مانع توسعه بيابانزايي شده است. افزايش محصولات كشاورزي در شرايط دشوار كويري، كاهش تبخير رطوبت زمين و احياي دانش بومي، اشتغال زايي و رونق گرفتن صنايع دستي و مشاغل سنتي از ديگر اهدافي است كه با اجراي طرح مديريت پايدار منابع آب و خاك حبله رود به آن دست يافته اند. دكتر هوشنگ جزي مدير اجرايي پروزه حبله رود هم در باره زمينه ها و ضرورت هاي شكل گيري طرح به عنوان نمونه و پايلتي براي احياء روستاها در ايران مي گويد: تا قبل از اجراي اصلاحات ارضي در سال 1342 و دگرگون شدن ساختار جامعه روستايي، مديريت منابع آب و خاك توسط عوامل محلي صورت مي گرفت. در نتيجه اصلاحات ارضي، عناصري جديد وارد حيات اجتماعي و اقتصادي روستاها شدند كه مهمترين آن حضور دولت و نهادهاي دولتي بود. تضعيف تدريجي نظام هاي سنتي در سطح روستاها، حاصل تغييرات غيردرونزا در روستا بود. وي مي افزايد: به مرور تا حدود زيادي دستگاه دولت و كارگزاران دولتي جانشين ارباب و قدرت محلي شدند. اين فرآيند فرو رفتن دولت در گرداب بزرگ هزينه هاي فزآينده و تضعيف برنامه هاي توسعه را بدنبال داشت كه سبب بروز مشكلاتي نظير افزايش هزينه هاي حفاظت از منابع آب و خاك و حفظ شرايط موجود شد و دولت را از وظيفه مهم تر كه سرمايه گذاري در توسعه منابع و پروژه هاي زيربنايي است، تا حدود زيادي باز داشت. وي ادامه داد: متاسفانه بعد از اصلاحات اراضي، كشاورزان ايران عادت كرده اند كه مي بايست تمام نيازهاي خود را از دولت درخواست كنند و دولت را پاسخگوي تمام كمي و كاستي هاي خود بدانند.در كنار آن با افزايش جمعيت و گسترش ابعاد كار، پيچيد گي هاي فني ناشي از كاربرد فن آوري هاي جديد، فرصت هاي لازم براي اصلاحات تدريجي در نظام هاي سنتي، متناسب با زمان و نياز مندي هاي روز از دست رفته و روستائيان براي پيدا كردن كار به شهرها و نيز اسكان در حاشيه شهرها شده اند. دكتر جزي ادامه مي دهد: اگرچه در سالهاي نخست پيروزي انقلاب جهاد سازندگي در ايران ميدان دار حركت هاي توليدي شد و تلاش كرد سياست هاي خودكفايي و خود اتكايي را جايگزين اتكا به دولت كند و گام هاي مثبتي مثل ايجاد تعاوني و شوراهاي اسلامي هم دراين جهت برداشت؛اما چون در اين حركت روش شناسي معيني اختيار نشد و اصولاً در قالب تعريف شده و نظام مندي قرار نگرفت بستر هاي جديد براي ايجاد و تقويت نظام اجتماعي مناسب در روستاها بتدريج از دست رفت. وي هدف اصلي اين پروژه را دستيابي به الگوهاي مناسب برنامه ريزي، مديريت، اجرا، بهره برداري و پايش و ارزشيابي منابع آب و خاك در چند زير حوزه از حوزه آبخيز حبله رود و تعميم و توسعه نتايج حاصله از پروژه به برنامه ملي حفاظت منابع طبيعي از طريق مشاركت مردم روستايي در مديريت حوزه هاي آبخيز كشور مي داند. مديرملي اجرايي طرح مديريت پايدار منابع آب و خاك حبله رود، با تاكيد بر وجود مشكلات در بخش بازاريابي محصولات توليدي به ويژه در بخش فعاليت زنان روستايي مي گويد: اگر مشاركت مردم نبود كار به اين بزرگي انجام نمي شد، اما دولت از طريق بانك ها بايد از تشكل هاي روستايي حمايت كند. متاسفانه در كشور ما هنوز توليد را در قالب كارخانجات بزرگ مي بينند درحاليكه كارگاه هاي كوچك و كارهاي خرد انجام شده در روستا، علاوه بر جلوگيري از مهاجرت، كاهش هزينه هاي ملي، سبب رونق توليد در سراسر كشور مي شود و فشار جمعيتي از مركز كشور و مراكز استاني كاسته خواهد شد. به هر حال تا آنجايي كه ما ديديم با اجراي پروژه حبله رود نشاط و زندگي تا حدودي به روستاهاي خالي از سكنه بازگشته و با اجراي اين پروژه، نه تنها كشاورزي رونق گرفته كه شماري از زنان روستايي هم پا به بازار كار نهاده اند؛ بازاري كه به همت خودشان ايجاد شده است.مهمترين فعاليت اين بانوان كارآفريني بوده است. خانم مينا رامه، مديرعامل تعاوني روستايي زنان منطقه رامه، در بخش جنوبي اجراي طرح حبله رود در روستاي بامه از شهرستان آرادان نيزدر همين زمينه مي گويد: "ما كار خود را در شرايطي آغاز كرديم كه زنان و دختران روستا از خانه هاي خود بيرون نمي رفتند،تا اين كه با صحبت هاي فراوان اين خانم ها در پروژه هاي مختلف توليدي از جمله زنبور داري مشاركت جدي يافتند و به جرات مي توان مدعي بود بهترين عسل توليدي را داريم كه در نمايشگاه هاي مختلف درون استاني و حتي كشوري معروفيت و مشتري خاص خود را پيدا كرده است." وي ادامه مي دهد:" با اعتماد به نفسي كه بانوان روستا در انجام فعاليت به دست آوردند هماهنگي خوبي هم بين گروه هاي و نمايندگان تشكل هاي تعاوني روستايي بانوان ايجاد شده و تقسيم كار و انجام وظايف به نحو مطلوبي انجام مي شود.اكنون ديگر همه متوجه شدند كه ابتدا بايد براي اين روستا كاري كرد تا مردم آن را تخليه نكنند و در آن بمانند. بايد براي خانم ها شغلي ايجاد كرد تا از اين طريق فرصت امرار معاش براي خانواده ها فراهم شود و جوانان به اين كار تشويق شوند و سودي هم به روستا برسد." وي در باره شكل گيري تعاوني توليد عسل مي افزايد:"بعد از آموزش، قرار شد كه مردم با كمك دولت كندوهايي را خريداري كنند.57 نفر از خانم هاي اين روستا در كنار هم قرار گرفتند تا اين كار را آغاز كنند. آن ها از بين خودشان 5 نفر را به عنوان نماينده انتخاب كردند و در جلسه علني با حضور كارشناسان منابع طبيعي استان و شهرستان انتخابات برگزار كردند كه اين خود مرحله جديدي از پيشرفت كار آنان بود. خانم ها مبلغي را به عنوان خودياري پرداخت كردند و مبلغي نيز از طريق طرح حبله رود پرداخت شد. بدين ترتيب مبلغي جمع شد و نمايندگان منتخب به اتفاق يك كارشناس از منابع طبيعي يك كارشناس امور دام و يك ريش سفيد محلي به شمال عزيمت نمودند تا براي بانوان زنبور خريداري نمايند. بعد از بازديد از چند زنبورستان اين گروه زنبور خوب را با قيمتي مناسب تهيه كردند.در اين مرحله 200 كندو خريداري شد. در تمام مراحل خريد و حتي بارگيري كندوها خانم ها خودشان كار ميكردند و با اشتياق زنبورها را در كاميون جاسازي مي كردند.بعد از خريد و حمل زنبورها به گرمسار از 57 خانم عضو گروه دعوت شد تا براي گرفتن كندوها بروند.به هر خانم 4 كندو داده شد و از آن ها خواسته شد تا تلاش خود را بي وقفه ادامه دهند تا در آينده بتوانند بيشتر به اهداف مورد نظر برسند. بعد از اين مرحله كارگاه ها و كلاس هاي متعدد ديگري هم براي خانم ها برگزار شد.آن ها در تمام جلسات شركت مي كردند تا بهتر بتوانند از آموخته هاي يكديگر بهره بگيرند." پايان سفر نشستن پاي سفره ناهار روستايي و نيز حضور در جلسه مسئولان و مجريان و بهره برداران طرح در حسينيه روستاي فروان بود كه اتفاقا با مشاركت همين تعاوني هاي توليدي ساخته شده بود.در اين جلسه كه با حضور مردم و مسئولان برگزار شد به بررسي پاره اي از پيشنهادهاي اجرايي مطرح شده از سوي نمايندگان جوامع محلي از قبيل اصلاح و احياء چشمه هاي آب شور، ايجاد بازارچه براي كل حوضه به منظور حذف دلال ها، حل مشكل كمبود آب در چندين روستا، مشاركت جامعه محلي در پروژه حبله رود، تكميل پروژه هاي نيمه كاره يا مرمت آنها، افزايش آگاهي روستائيان و مردم حوضه از طريق برقراري ارتباط بيشتر با آنها، آموزش اقدامات پروژه در سطح شهرستان، مدارس و...، كمك به دريافت تسهيلات خرد، تجهيز دفاتر، لزوم دريافت مشاوره از سوي شركت در كلاس ها و كارگاه ها پرداخته شد. *** به هر حال در سراسر كشور مي توان در حوزه آبريز هر روستا چنين كاري را با تحمل سختي ها و مرارت هاي اوليه انجام داد تمركز بر اجراي اقدامات پايدارسازي حوزه آبخيز،ارتقاء معيشت، ارتقاء بهره وري آب، ارتقاء بهره وري خاك و كنترل تخريب سرزمين،كمك به شكل گيري تعاوني هاي بازاريابي و نيز پايش و ارزيابي عملكردها بر اساس دستورالعمل هاي تدوين شده،مي توان هم به مديريت پايدار منابع آب و خاك كمك كرد و هم با فعال سازي نسل جوان و حتي بانوان در كارهاي توليدات روستايي نه تنها از مهاجرت و خالي شدن روستا از جمعيت جلو گيري كرد؛بلكه زمينه بازگشت روستائيان و در درجه عالي تر مهاجرت معكوس شهرنشينان به سمت روستا را فراهم آورد. *كشور ما بالغ بر 60 هزار روستا دارد، اما در 50-40 سال اخير بر تعداد شهرها افزوده و از تعداد روستا ها كم شده است. *در سراسر كشور مي توان در حوزه آب و خاك هر روستا اقدامات پايدارسازي،ارتقاء معيشت، بهره وري آب، بهره وري خاك و كنترل تخريب سرزمين و نيز ايجاد تعاوني هاي توليدي بازاريابي انجام داد تا با فعال سازي نسل جوان و حتي بانوان در كارهاي توليدات روستايي، از مهاجرت و خالي شدن روستا از جمعيت جلو گيري كرد *خانم مينا رامه، مديرعامل تعاوني روستايي زنان در روستاي بامه از شهرستان آرادان: ما كار خود را در شرايطي آغاز كرديم كه زنان و دختران روستا از خانه هاي خود بيرون نمي آمدند، اما اكنون دهها نفر از زنان و دختران روستا در كار زنبورداري، صنايع دستي، گياهان دارويي وتهيه و توزيع غذاهاي محلي مشاركت فعال دارند. * منبع: روزنامه جمهوری اسلامی، دوشنبه 9 تیر 1393