Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 178446
تاریخ انتشار : 19 خرداد 1394 0:0
تعداد مشاهدات : 45

دکتر محمود تولایی، رئیس مرکز تحقیقات ژنتیکی نور

تعیین هویت شهدا با نرم افزارهای بومی

از آنجایی که اطلاعات ژنتیکی گنجینه هر فرد و هر کشوری محسوب می شود و حفظ آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است، از این رو با همکاری نخبگان حوزه بیوانفورماتیک و نرم افزار، اقدام به پیاده سازی نرم افزار بومی در این زمینه کردیم...
رئیس مرکز تحقیقات ژنتیکی نور با بیان اینکه در سال گذشته برای 60 درصد پرونده های خانواده های مفقودانی که به این مرکز ارجاع داده شده، پروفایل ژنتیک تهیه شده است، گفت: نقطه آغاز تمام سلول ها یک سلول جنینی است که نیمی از اطلاعات این سلول مربوط به پدر و نیمی مربوط به مادر است که اساس مطالعات ما برای شناسایی شهدا از طریق دستیابی به ماده اصلی ژنتیکی که DNA است و از این طریق احتمال خطا یا پیدایش دو فرد مشابه، یک در 500 میلیون خواهد بود. دکتر محمود تولایی در گفت وگو با ایسنا با بیان اینکه تحقیقات در زمینه شناسایی شهدا از سال 1381 آغاز شد، افزود: در این تحقیقات که با همکاری کمیته جستجوی مفقودین انجام می شود، تمام پیکرها یا نمونه هایی که در عملیات جستجو و تفحص در محدوده های مرزی و برون مرزی به دست می آید مورد بررسی و آزمایش قرار می گیرند. وی اظهار داشت: هر یک از پیکره هایی که به دست ما می آید تصویربرداری می شوند و پس از برداشتن نمونه در حد چند میلی گرم، برای انجام تست های مربوط به تعیین هویت پیکر از نمونه ای استخوانی، مابقی بقایا به معراج منتقل می شود؛ چرا که بر اساس فتاوی مراجع عظام، اجازه نداریم که پیکر مسلمان را بر روی زمین نگهداریم. تولایی، بررسی آناتومیک و پیکره نگاری (آنتروپولوژی) را بخشی از روش های تحقیقات بر روی نمونه های به دست آمده ذکر کرد و اظهار داشت: بر اساس بررسی های آنتروپولوژی، گزارشی از وضعیت پیکر تهیه می شود. در بخش آناتومی، در صورت موجود بودن استخوان هایی چون جمجمه و استخوان های اندام فوقانی و تحتانی به ویژه ابعاد و اندازه و وضعیت سر استخوان های طولی، وضعیت دندانی، ویژگی های مهره ها و سایر شواهد مطرح در عرصه سلامت فیزیکی، نظیر لنگش پا شکستگی ها و نظایر آن، سن شهدا تخمین زده می شود. وی اساس کار تعیین هویت شهدا را بررسی های ژنتیکی دانست و خاطرنشان کرد: بدن انسان بالغ در حدود 100 پریلیون سلول دارد. نقطه آغاز تمام سلول ها یک سلول جنینی است که نیمی از اطلاعات این سلول مربوط به پدر و نیمی مربوط به مادر است که اساس مطالعات ما بر این استوار است از این رو از طریق نمونه ای که از یک شهید در اختیار داریم اقدام به جداسازی و حذف عناصر معدنی استخوان چون کلسیم و فسفر می شود تا به هسته سلولی و ماده اصلی ژنتیکی که DNA است، دست یابیم. تولایی با بیان اینکه با دستیابی به DNA اقدام به انجام آزمایش های مربوط به تعیین ترادف می شود، اضافه کرد: از اطلاعات به دست آمده پروفایل هایی تهیه می شود و به منظور تطبیق اطلاعات به دست آمده از شهدا با خانواده های مفقودین دو بانک اطلاعات معلوم متعلق به خانواده ها و بانک اطلاعاتی مجهول متعلق به افراد مفقود ایجاد شده است و سیستم به طور هوشمند با بررسی و مقایسه و همزمان بیش از 100 مولفه روی یک نمونه با نمونه های مشابه، اقدام به شناسایی شهدا می کند. وی با بیان اینکه این اقدام با طراحی نرم افزار ويژه که در این مرکز پیاده سازی شده است، صورت می گیرد، تصریح کرد: در صورتی که سیستم به موارد تشابه ژنتیکی برخورد کند ما مجددا جزئیات پرونده مثل منطقه عملیاتی، اظهارنامه خانواده و شواهد فیزیکی را استخراج و بررسی می کنیم و در نهایت نتایج تحقیقات، برای اقدامات بعدی به معراج الشهدا اعلام می شود. مشکلات موجود در کسب اطلاعات از خانواده مفقودین رئیس مرکز تحقیقات ژنتیکی نور با تاکید بر اینکه در حال حاضر مشغول شناسایی شهدایی هستیم که از سال 81 تاکنون در عملیات های تفحص به دست آمده و به ما ارجاع داده شده است، یادآور شد: عزم نظام شناسایی شهدا است ولی از سوی دیگر این دغدغه وجود دارد که مادری که فرزند خود را 30 سال قبل از دست داده الان به سن 60 سالگی و سالمندی رسیده است قدری با این فراغ کنار آمده است و مراجعه ما به آنها موجبات استرس و نگرانی را در آنها زنده و تشدید خواهد کرد. تولایی با اشاره به اثرات استرس بر سلامت در سنین سالمندی، خاطرنشان کرد: باید آهسته در این راه گام برداشت از این رو اداره ایثارگران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درصدد برقراری ارتباط با خانواده های شهید اعم از ارتشی، بسیجی و سپاهی برای تکمیل بانک اطلاعات نمونه های خانواده از طریق روش های مناسب است. وی به تلاش این مرکز برای گسترش شیوه های شناسایی شهدا اشاره کرد و اظهار داشت: گاهی اوقات نمونه هایی به دست ما می رسد که در مناطق رملی، باتلاقی یا به مدت طولانی در معرض افتاب قرار داشته اند ضمن آنکه شوری زمین نیز بر پیکرهای به جای مانده اثر گذاشته است از این رو مشکلات زیادی برای شناسایی داریم به طوری که به طور مقایسه ای در خصوص کیفیت اقدام باید بگویم که استخراج DNA مطلوب از استخوان حدود 50 برابر سخت تر از آنالیز یک نمونه خون عادی است. فناوری بیوتکنولوژی رمز توانمندی ایران در شناسایی هویت رئیس مرکز تحقیقات ژنتیکی نور روش های استفاده شده برای شناسایی را یکی از زیر شاخه های بیوتکنولوژی ذکر کرد و گفت: برای تولید یک فرآورده غذایی و محصولات با کیفیت ویژه و مقاوم نسبت به تنش های محیطی نظیر شوری، خشکی و آفات یا در حوزه دارویی و تولید داروهای نسل جدید، افزایش کیفیت انرژی و سولفورزدایی از نفت خام، تولید واکسن های نوترکیب و کسب سلامت از طریق سلول های بنیادی و ده ها موضوع دیگر، سلول یا اجزای یک سلول مورد استفاده قرار می گیرد. در بخش تشخیص نیز مارکرهای ژنی از قابلیت ویژه ای برخوردارند. در مرکز ما اساس روش های تشخیص بر همین مارکرها استوار است همین اجزا در حوزه های تشخیصی دیگر همچون شناسایی برخی بیماری ها و اختلالات ژنتیکی مورد استفاده قرار می گیرند. از این رو عرصه خدمت رسانی ما دائما در حال توسعه است. وی با بیان اینکه تحقیقات این مرکز در سه محور تمرکز دارد، یادآور شد: سالانه بیش از 15 پایان نامه در حوزه های مرتبط اجرایی می شود که یکی از محورهای تحقیقاتی آنها توسعه تکنیک های نوین تشخیص برای بافت، خون و بافت های سخت مانند استخوان است. تولایی با تاکید بر اینکه یافته های این تحقیقات حوزه های کاربری وسیعی دارد، ادامه داد: در صورت رخداد حادثه کشتار جمعی مانند سیل یا زلزله که در مدت کمی افراد زیادی در زیر آورا می مانند و در این صورت شناسایی اجساد از روی ظاهر آنها با مشکلاتی همراه است و اگر مدتی از این حادثه بگذرد و بر اثر تجزیه بافتی، شکل پیکرها تغییر کند، شناسایی ظاهری غیر ممکن خواهد شد ولی با در اختیار داشتن یک نمونه از پیکر و با استفاده از تکنیک های علمی امکان رسیدن به طرح واره ژنتیکی منحصر بفرد هر کس، فراهم خواهد شد. وی با بیان اینکه با مطالعه ژنوم فردجان باخته و خانواده وی و جست وجو در بانک نمونه های مرکز می توان طرح ژنتیکی را ارائه داد گفت: در انطباق نتایج به دست آمده از نمونه با اطلاعات بانک، چنانچه 10 نقطه ژنتیکی مورد بررسی قرار گیرد، احتمال خطا یا پیدایش دو فرد مشابه، یک در 500 میلیون خواهد بود. به گفته وی معمولا برای نمونه های بافتی 16 نقطه ژنتیکی مورد بررسی قرار می گیرد که این تعداد برای بافت های نرم و تازه نیز حداقل 16 نقطه در ژنوم بستگان و قربانی خواهد بود. ایجاد ارتباطات بین المللی مرکز نور همزمان با ماجرای سقوط هواپیما رئیس مرکز تحقیقات ژنتیکی نور با اشاره به سقوط هواپیمایی در سال 2007 در مسیر تایلند، افزود: در این سانحه 18 مسافر ایرانی بودند که در آن زمان با خبری با عنوان «همکاری ایران و اسرائیل در سانحه هوایی» برخورد کردیم که با پیگیری های انجام شده مشخص شد که فردی در تماس با سفارت ایران در تایلند آمادگی خود را برای شناسایی جان باختگان این سانحه اعلام کرده است. تولایی اضافه کرد: در پی آن اعلام کردیم که این تکنولوژی در ایران وجود دارد و متعاقب آن ما با نمونه هایی که از خانواده های جان باختگان دریافت کردیم پس از آنالیزهای مختلف نتایج بررسی های ژنتیکی خود را به تایلند ارسال و همزمان در کنگره ژنتیک در مالزی نیز توانمندی ایران را در این زمینه اعلام کردیم. وی این فعالیت ها را آغاز ارتباطات بین المللی این مرکز دانست و افزود: در ایران نیز تدبیر ما این بود که در هر شرایطی بتوانیم سرویس دهی کنیم و با معرفی این مرکز علاوه بر خدماتی که به کشور ارائه می دهیم بعضا نمونه هایی از کشورهای دیگر نیز به این مرکز ارسال می شود. وی گفت: همکاری خوبی با سازمان پزشکی قانونی و پلیس داریم و بعضا در پرونده هایی که دارای پیچیدگی هستند و پیکرهایی که قابل شناسایی نیستند با آنها همکاری می کنیم. تولید نرم افزار برای بررسی انطباق نمونه ها تولایی، با تاکید بر اینکه در سال گذشته، برای 60 درصد پرونده های خانواده های مفقودین که به این مرکز ارجاع داده شده، پروفایل ژنتیک تهیه شده است، گفت: برای بررسی انطباق مولفه های طرح واره ژنتیک با 10 هزار نمونه بانک اطلاعات خانواده ها نیاز به نرم افزارهای قوی داشتیم که غالب کشورها از نرم افزاری استفاده می کنند که مبنای آن در FBI تهیه شده است. وی با تاکید بر اینکه محققان ایرانی در این مرکز نمی خواهند از این نرم افزار استفاده کنند افزود: از آنجایی که اطلاعات ژنتیکی گنجینه هر فرد و هر کشوری محسوب می شود و حفظ آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است، از این رو با همکاری نخبگان حوزه بیوانفورماتیک و نرم افزار، اقدام به پیاده سازی نرم افزار بومی در این زمینه کردیم. رئیس مرکز تحقیقات ژنتیکی نور با تاکید بر اینکه این نرم افزار مزیت هایی نسبت به نمونه خارجی دارد، ادامه داد: استفاده از این نرم افزار که با عنوان NoorGIS نامگذاری شده است، علاوه بر امکان مطالعه و مقایسه ارتباط ژنتیکی بین افراد در یک جمعیت و جست وجوی اطلاعات ژنتیکی به منظور کشف تشابه و انطباق بین اطلاعات ژنتیکی، می تواند تمامی شواهد و اطلاعات قبل از شهادت بر مبنای اظهارنامه خانواده، اطلاعات پیکرنگاری و همچنین شواهد منطقه کشف و انواع فیلم و عکس ذخیره را در بستر یک نرم افزار فراهم کند.دانشیار دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله با تاکید بر حساسیت تحقیقات بر روی نمونه های بیولوژیکی، تصریح کرد: ما قادریم از یک قطره خون، بزاق، تار مو و کمترین نمونه های بیولوژیکی DNA استخراج کنیم. از سوی دیگر حساسیت کار بسیار زیاد است و لازم است ملاحظات ایمنی در آزمایشگاه مورد توجه باشد زیرا این نمونه ها حتی با یک عطسه اپراتور امکان آلودگی دارد و همین می تواند موجب خطا شود.وی با تاکید بر پشتیبانی مسئولان نسبت به تجهیز این مرکز، اضافه کرد: زمینی مناسب برای احداث ساختمان جدید و آزمایشگاه های مدرن آن در نظر گرفته شده است و برای تجهیز این آزمایشگاه نیز از وزارت بهداشت، تقاضای خرید برخی تجهیزات کرده ایم که منتظر پاسخ آنها هستیم.