Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 179690
تاریخ انتشار : 18 شهریور 1394 0:0
تعداد مشاهدات : 124

انقلاب اسلامی و نظام بین الملل - بخش اول

تأثیر انقلاب اسلامی بر نظام بین الملل
انقلاب اسلامی ایران، به دلیل داشتن ماهیت اسلامی دارای جنبه جهان شمولی بوده و با نگاه و بینش جهانی خود، نقش ها و رسالت هایی را در قبال جهان برای خود طراحی کرده است. چکیده پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که انقلاب اسلامی ایران چه تأثیراتی بر نظام بین الملل داشته است؟ فرضیه پژوهش این است که انقلاب اسلامی ایران (در سطح ساختاری) ساختار سیاسی نحوه توزیع قدرت و بازیگران روابط بین الملل را تحت تأثیر قرار داده و نظام دو قطبی را به چالش طلبیده و باعث تقویت و ظهور بازیگران جدید دولتی (جهان سوم) و غیر دولتی (جنبش ها و ملت ها) در صحنه ساختار بین المللی شده و در (سطح کارکردی) مباحث اصلی عدالت، صلح و امنیت را تحت تأثیر قرار داده است. پژوهش حاضر برای تبیین فرضیه فوق ابتدا به مفاهیم، سپس به تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر ساختار نظام بین الملل و در ادامه به بررسی عکس العمل سایر کشورها در قبال اقدامات انقلاب اسلامی ایران پرداخته است و در خاتمه به این نتیجه دست یافته است که انقلاب اسلامی ایران، به دلیل داشتن ماهیت اسلامی دارای جنبه جهان شمولی بوده و با نگاه و بینش جهانی خود، نقش ها و رسالت هایی را در قبال جهان برای خود طراحی کرده و اصولی را به عنوان سیاست خارجی خود برگزیده و در راستای تحقق آنها گام برداشته و برمی دارد که باعث شده است انقلاب اسلامی، منشأ تأثیرات، تغییرات و تحولات متعددی بر نظام بین الملل باشد. واژگان کلیدی انقلاب اسلامی، نظام بین الملل، نظام دو قطبی، بیداری اسلامی، عدالت، صلح و امنیت جهانی. مقدمه هرچند نباید نقش تحولات غیرانقلابی را در ساختن نظام بین الملل نادیده گرفت؛ اما نقش بارز انقلاب ها و تحولات انقلابی در این زمینه قابل انکار نیست؛ (ملکوتیان، 1384: 72) حتی انقلاب پایه و مبنایی برای نظام دو قطبی به وجود آورد، به مسابقه تسلیحاتی دامن زد و موارد متعددی از رقابت بین ابرقدرت ها را باعث شد؛ ثبات سیاسی داخلی قدرت های عمده را نیز در معرض تهدید قرار داد. انقلاب اسلامی ایران دارای نظام ارزشی برگرفته از اعتقادات و مبانی اسلامی است که مبنای رفتارهای آن است، در بعضی موارد با قواعد و هنجارهای بین المللی سازگاری و همگرایی دارد و در برخی از زمینه ها با آنها تعارض پیدا می کند. انقلاب اسلامی برای خود رسالت، تعهد و نقش خاصی در جهان قائل است که ساختار نظام بین الملل را به چالش می کشد و تحت تأثیر خود قرار می دهد. بنابراین پژوهش حاضر، در صدد است به بررسی تأثیرات انقلاب اسلامی بر تغییرات و تحولات نظام بین الملل پس از پیروزی انقلاب اسلامی بپردازد. بر این اساس پرسش اصلی پژوهش این است که: انقلاب اسلامی ایران چه تأثیراتی بر نظام بین الملل داشته است؟ فرضیه پژوهش در پاسخ به پرسش فوق عبارت است از اینکه: انقلاب اسلامی ایران (در سطح ساختاری) ساختار سیاسی نحوه توزیع قدرت و بازیگران روابط بین الملل را تحت تأثیر قرار داده و نظام دو قطبی را به چالش طلبید و باعث تقویت و ظهور بازیگران جدید دولتی (جهان سوم) و غیر دولتی (جنبش ها و ملت ها) در صحنه ساختار بین المللی شد و در (سطح کارکردی) مباحث اصلی عدالت، صلح و امنیت را تحت تأثیر قرار داده است. برای تبیین فرضیه فوق ابتدا به مفاهیم و سپس به تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر ساختار نظام بین الملل می پردازیم. در ادامه به بررسی عکس العمل سایر کشورها در قبال اقدامات انقلاب اسلامی ایران و در خاتمه به نتیجه گیری خواهیم پرداخت. مفهوم انقلاب اگر بخواهیم مفهوم انقلاب را در عرصه روابط بین الملل مورد بررسی قرار دهیم، تعریف و معنای آن تا اندازه زیادی بستگی به عرصه ای خواهد داشت که این مفهوم را از آنجا گرفته ایم. لذا مفهوم دولت، قدرت، نظام و سیستم را در بعد سیاسی مد نظر قرار می دهیم. مفهوم انقلاب نیز در چنین حیطه ای معنا پیدا خواهد کرد. بنابراین، در بحثی که در اینجا مطرح خواهد گردید، انقلاب در مفهوم محدود و دقیق خود که توسط اسکاچپل و دیگران تعریف شده است، یعنی در چارچوب انقلاب های اجتماعی و سیاسی مد نظر قرار خواهد گرفت. ازاین رو، انقلاب در معنای اصطلاحی عبارت است از: تحولی سریع و تغییری اساسی در حکومت و ساختارهای طبقاتی به همراه شورش های طبقات پایین جامعه. انقلاب های اجتماعی از سایر اشکال منازعه قابل تفکیک هستند و به خصوص در آنها، دو تقارن و هم زمانی چشمگیر مشاهده می شود: تقارن تغییر و تحول اجتماعی و ساختاری با قیام طبقاتی از یکسو، و تقارن تغییرات سیاسی با تحولات اجتماعی از سوی دیگر. بنابراین انقلاب نه تنها به تغییرات اساسی و بنیادین سیاسی بلکه به دخالت گسترده توده مردم در جریان مبارزه انقلابی برای در تحت کنترل گرفتن قدرت دولت اطلاق می گردد. (هالیدی، 1378: 29) مفهوم نظام (سیستم) بین الملل نظام از مجموعه ای متغیرهای وابسته به یکدیگر تشکیل شده است و هرگونه تغییر در هر یک از عناصر تشکیل دهنده نظام به سایر بخش های آن نیز سرایت می کند و آنها را تحت تأثیر قرار می دهد. نظام بین الملل محیطی است که در آن، واحدهای سیاست بین الملل عمل می کنند؛ به طوری که رفتارها، جهت گیری ها، نیت ها و خواسته های واحدهای مزبور از نظام بین المللی تأثیر می پذیرد. (قوام، 1372: 29) کارکردهای نظام بین المللی را باید با توجه به شرایط و مقتضیات حاکم بر سیاست بین الملل مورد بررسی قرار داد. برای نمونه داده های سیاست خارجی و رفتار دولت ها در زمان جنگ سرد و تنش زدایی کاملاً متفاوت بوده است. (همان: 36) در رشته روابط بین الملل، دانشمندان علوم سیاسی معتقد به تقسیم بندی نظام بین الملل به دو سیستم عینی و تحلیلی هستند: 1. سیستم عینی: ناظر به ساختار، یعنی تعداد و نوع بازیگران نظام بین الملل است که در سه سطح: الف) ساختارسیاسی. (نحوه توزیع قدرت، سیستم رقابتی، بازیگران روابط بین الملل) ب) ساختار اقتصادی. (وابستگی نامتقارن اقتصادی، وابستگی اقتصادی) ج) ساختار فرهنگی. (بحران فرهنگی، مسئله هویت واستقلال فرهنگی) مورد بررسی قرار می گیرند. ولی پژوهش حاضر سعی دارد تأثیر انقلاب اسلامی در سیستم عینی را فقط در ساختار سیاسی (نحوه توزیع قدرت و بازیگران روابط بین الملل) مورد بررسی قرار دهد. 2. سیستم تحلیلی: ناظر به کارکرد سیستم بین المللی یعنی نوع اتحادها، همکاری ها و روابط متقابل بازیگران اصلی و فرعی است که در بحث سطح کارکردی روابط بین الملل، یعنی سه بحث اصلی عدالت، صلح و امنیت، نمود پیدا می کند. انقلاب اسلامی و نظام بین الملل الف) سطح ساختار (ساختار سیاسی) 1. توزیع قدرت یک. قبل از انقلاب اسلامی چگونگی توزیع قدرت بعد از جنگ جهانی دوم، سبب شکل گیری ساختار نظام بین الملل دو قطبی و باعث تشدید وابستگی ساختاری کشورهای ضعیف به کشورهای قوی شده و در نتیجه کشورها به دو قسمت استثمارگر و استثمارشونده تقسیم شدند و کشورهای استثمارگر برای دخالت در دیگر کشورها خود را دارای حق می دانند. این ساختار پس از جنگ جهانی دوم و در چارچوب جنگ سرد میان دو ابر قدرت آمریکا و شوروی بر نظام بین الملل سایه افکند. براین اساس، هریک از کشورها با توجه به عضویتشان در یکی از بلوک بندی های قدرت در نظام بین الملل و ایجاد پیمان ها و ائتلاف های منطقه ای، مواضع منسجم و همگونی را در برخورد با قطب دیگر ارائه می کردند. (مجرد، 1386: 54 ـ 51) دو. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در چنین ساختاری انقلاب اسلامی ایران شکل گرفت و نحوه توزیع قدرت را به چالش کشید و آن را با شعار و سیاست «نه شرقی و نه غربی» زیر سؤال برد؛ زیرا از نظر انقلاب اسلامی ایران، آنچه در ساختار سیاسی عینی نظام بین الملل رخ داده، ناشی از روابط سیاسی نابرابر، اعمال سلطه، نفوذ قدرت های بزرگ و وابستگی سیاسی کشورهای تحت سلطه است. لذا نحوه توزیع قدرت در ساختار سیاسی روابط بین الملل، نابرابر و ناقض حقوق ملت ها و کشورهای ضعیف و توزیع منابع مادی و طبیعی قدرت در سطح جهان یکسان نبوده است. (همان: 51) انقلاب اسلامی با تأثیری که بر مجاهدین افغانی در مقابله شجاعانه با شوروی ها و بر نظامیان مسلمانی که از آسیای مرکزی و قفقاز به افغانستان آورده می شدند و انتقال و گسترش این تأثیرات به جامعه آن کشور داشت، زمینه های فروپاشی شوروی را فراهم کرد. غرب نیز پس از انقلاب اسلامی با از دست دادن ایران، فروپاشی پیمان های منطقه ای سنتو و سیتو و در نتیجه فراهم شدن زمینه های رشد حرکت های استقلال خواهی، اسلام گرا و ضدغربی، قدرتش در منطقه با چالش جدی مواجه شد. در نتیجه قدرت سومی به رهبری انقلاب اسلامی در جهان شکل گرفت که قدرت شرق و غرب را به چالش کشید. به گونه ای که منطقه گرایی، دموکراسی گرایی و افول سکولاریسم، یعنی چیزی که انقلاب اسلامی از ابتدای ظهور خود در پی آن بود، در جهان و منطقه گسترش پیدا کرد. به عبارت دیگر، مهم ترین نوآوری انقلاب اسلامی این بود که ساختار نظام بین الملل را که عمدتاً بر اساس ابزار قدرت مادی شکل گرفته بود، با تکیه بر ابزار معنوی قدرت برهم زد و نشان داد که می توان با تکیه بر ارزش های اسلامی و حرکت های توده مردم به قدرت رسیده و جامعه را اداره کرد. ازاین رو زنگ خطر جدی برای قدرت های سلطه گر به صدا درآمد؛ چراکه بیداری اسلامی با وقوع انقلاب اسلامی، شتاب فزاینده ای گرفت و گستردگی آن نیز بیشتر شد (از شمال افریقا تا جنوب شرقی آسیا) و ملت های مسلمان، سعادت و خوشبختی خود را در بازگشت و توسل به آموزه های اسلامی دیدند. (محمدی، 1386: 47 ـ 46) انقلاب اسلامی با ارائه الگوی (1) رفتاری جدید برای ملل تحت ستم، در ایجاد اعتماد و بیدارسازی آنها نقش مؤثری را ایفا کرد و تلاش کرد تا افکار عمومی آنها را برای ایجاد تغییر و تحول در ساختار بین الملل تحت تأثیر قرار دهد. به علاوه، حمایت ایران از ملت های محروم و تحت ستم، باعث فعال شدن و تقویت حرکت ها و جنبش های اسلامی و آزادی بخش در جهان و منطقه شد. در این میان تأثیر انقلاب اسلامی بر ملت فلسطین و لبنان بیش از همه چشمگیر است. (ستوده، 1385: 119 ـ 110) در جنگ 33 روزه، نظام سلطه امیدواری زیادی داشت که با شکست و نابودی حزب الله در حقیقت ضربه ای جدی به حرکت و جنبش در حال رشد سلطه ستیزان به رهبری ایران اسلامی وارد نماید که با ناکامی جدی مواجه گردید، به طوری که بنیادهای اقتدار رژیم صهیونیستی را به لرزه درآورده و افسانه شکست ناپذیری آن را درهم پیچید. (محمدی، 1386: 36 و 45) پیروزی انقلاب اسلامی و به دنبال آن پیروزی نیروهای مقاومت لبنان در سال 1982م روح تازه ای بر جان های ملت فلسطین دمید و مجدداً در قالب جنبش های اسلامی و حماس تشکیل یافته و انتفاضه اول و دوم را با تکیه بر عملیات جهادی و مقاومت خلق کردند و آن چنان صهیونست ها را مستأصل کردند که مجبور به تخلیه نوار غزه و تخریب شهرک های صهیونیست نشین در آن منطقه شدند و برای اولین بار ملت فلسطین نه در پای میز مصالحه و سازش بلکه در سایه مقاومت، جهاد و شهادت این رژیم را وادار به عقب نشینی کردند و به دنبال آن در یک انتخابات آزاد، نیروهای اسلام گرا بر نیروهای ملی گرا فائق آمده و دولت فلسطین را در کنترل خود گرفتند. (همان: 39 ـ 38) آمریکا پس از حادثه 11 سپتامبر 2001 م با حمله به افغانستان و عراق در چهارچوب طرح «خاورمیانه بزرگ» نه تنها با ناکامی مواجه گردید بلکه موجب آزادی ملت های مسلمان دیگر منطقه و اقتدار بشتر این نیروها به ویژه ظهور و شناسایی ایران اسلامی به عنوان قدرت برتر منطقه ای گردید. (همان: 43 ـ 42) بحران های شاخ آفریقا یکی از مهم ترین موضوعاتی است که در دو دهه اخیر در رسانه های گروهی بین الملل مطرح بوده است. در سال 1992م آمریکا برای دسترسی به این منطقه استراتژیک به بهانه حفظ نظم و حقوق بشر به کشور سومالی حمله کرد، اما مقاومت شدید مردمی طوری عرصه را بر سلطه گران سخت ساخت که باعث شد با دادن تعدادی کشته و زخمی از این کشور خارج شوند. در الجزایر و ترکیه نیز نیروهای اسلام گرا با استفاده از سازوکارهای انتخاباتی تلاش کردند که مرحله به مرحله قدرت را از دولت های لائیک تحت نفوذ غرب بیرون آورند. ابتدا در انتخابات شهرداری ها و سپس در انتخابات پارلمان پیروزی های شگفت انگیزی به دست آورند. (همان: 40 ـ 37) در آمریکای لاتین هم که به مدت یک قرن و نیم در سایه دکترین مونروئه، حیات خلوت آمریکا به حساب می آمد، در سال 1979م هم زمان با انقلاب اسلامی ایران، انقلاب نیکاراگوئه بدون حمایت شوروی شکل گرفت و بعد از انقلاب کوبا دومین ضربه ای بود که بر پیکر سلطه در آن منطقه وارد آمد و دیری نپایید که موجب بیداری و قیام عمومی مردم محروم و استثمار شده این قاره علیه سلطه گران آمریکایی گردید و آثار آن در ونزوئلا، بولیوی، اکوادور، شیلی و برزیل موجب به قدرت رسیدن نیروهای مردمی ضدسلطه گردید. حتی در این کشورها ملی گرایی مترادف با ضدیت با آمریکا شده، (همان: 53 ـ 48) به طوری که همراهی و نزدیکی این کشورها با ایران اسلامی در دهه گذشته در سطح بین الملل بسیار گسترده تر شده است. در کشورهای غربی نیز، در مقابل حرکت سلطه گران غربی به نام «جهانی سازی»، جنبش مردمی به نام «جنبش ضد جهانی سازی» شکل گرفته که همه ساله در محل اجلاس سران کشورهای صنعتی، با تجمع و انجام تظاهرات گسترده مخالفت خود را ابراز می دارند. در کنار این جنبش، شورش مدنی و جنبش «ضد جنگ» نیز عرصه را بر سلطه گران حتی در سرزمین های خود تنگ تر می کنند. (همان: 51) در مجموع در مقابله با ساختار سلطه نظام بین الملل یک نهضت عمومی در سراسر جهان شکل گرفته که موجب گردیده پارامتر جدیدی و در واقع بازیگران تازه ای غیر از دولت ها در صحنه روابط بین الملل ظهور پیدا کنند که در محاسبات قبلی بازیگران نظام سلطه نمی گنجید و معنا و مفهومی نداشت. (همان: 53) با توجه به شرایط جدید منطقه، پیروزی لبنان، غزه و موفقیت های ارتش سوریه بر مخالفان سوریه (که از طرف غرب، رژیم صهیونیستی و متحدان عربی آنها حمایت و کمک نظامی، انسانی و اقتصادی می شوند)، حمایت کشورهای روسیه، چین، عراق، لبنان، مصر و ... از موضع ایران در مورد سوریه، بیداری اسلامی در منطقه و جدایی مصر، تونس، لیبی و یمن از سلطه آمریکا نمونه هایی از تأثیر انقلاب ایران بر توزیع قدرت در سطح بین المللی و منطقه ای است و ایران توانسته برتری قدرت غرب در سطح بین الملل و منطقه را به چالش بکشد. 2. بازیگران روابط بین الملل یک. دولت ها دولت عبارت است از عده ای مردم که در سرزمین مشخص به طور دائم اسکان دارند و دارای حکومت و حاکمیتی هستند که به صورت روح حاکم و قدرت عالی، آنها را از تعرضات داخلی و خارجی مصون می دارد. (قوام، 1372: 18) ساختار دولت ها در نظام بین الملل، دریک تقسیم بندی به صورت کلی به دو اردوگاه تقسیم می شوند. نخست، دولت هایی که قدرت دارند و از آن برای استثمار و استیلا بر دیگران استفاده می کنند؛ دوم، دولت هایی که قدرت ندارند و مورد بهره کشی و استثمار قرار می گیرند و به تعبیر حضرت امام(رحمه الله علیه) اردوی مستضعفین است. بنابراین، انقلاب اسلامی ایران بر اساس اندیشه حضرت امام(رحمه الله علیه) به جای تأکید بر دولت ها (تعداد بازیگران)، اندیشه ها و ایدئولوژی های مسلط در نظام بین الملل را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد و به عنوان مثال، نظام دوقطبی را با طرد ایدئولوژی کمونیسم و کاپیتالیسم با چالش روبه رو می کند (همان: 266) و ایدئولوژی و الگوی جدیدی را با عنوان اسلام سیاسی و انقلابی به جهانیان اعلام می کند و نظامی را مطلوب تلقی می کند که در آن، قدرت به طور متوازن بین ملت ها توزیع شده باشد. دو. ملت ها انقلاب اسلامی ایران برای ملت ها به عنوان بازیگران غیر حکومتی، اهمیت و ارزش بیشتری قائل است. بنابراین، خطاب مسئولان انقلاب اسلامی به ویژه حضرت امام(رحمه الله علیه) و جهت گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در بحث صدور اندیشه های اسلامی و انقلابی بیشتر ملت ها بوده است تا دولت ها. ایدئولوژی انقلاب اسلامی به دلیل دینی بودن، از ابعاد گوناگون خداپرستی و ایمان، استقلال، برابری، آزادی، عدالت و توسعه همه جانبه برخوردار است. این امر که بیانگر ارائه یک راه جدید در اداره کشورها و روابط خارجی آنهاست، توانسته در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، طرفداران بی شماری از توده های مردم تا نخبگان و حتی نخبگان سیاسی در سراسر جهان بیابد. این امر در نقاط مختلف جهان چالش های جدی برای غرب ایجاد کرده و به مرور زمان، بر شدت آن افزوده شده است. بدین ترتیب، ماهیت، ایدئولوژی و رهبری انقلاب اسلامی توانسته است در نقاط مختلف جهان، به ویژه جهان اسلام، حرکت های اصول گرایی اسلامی پدید آورده یا حرکت های منفعل قبلی را فعال سازد. در این میان، پیدایش برخی از این حرکت ها، برای غرب و وابستگانش، خرد کننده بوده است. مانند ظهور حرکت های اسلامی در فلسطین، لبنان، ترکیه و شمال آفریقا. (به ویژه انقلاب مردمی تونس، مصر و لیبی) (ملکوتیان، 1389: 54، 57، 58) سه. سازمان های بین المللی سازمان بین المللی را می توان مجمعی از دولت ها دانست که با عقد قرارداد میان اعضای آن ایجاد می شود و با داشتن یک نظام یا مجموعه ای از دستگاه ها، وظیفه اش تعقیب هدف های مربوط به مصالح مشترک، از طریق همکاری میان اعضای آن است. (آقایی، 1381: 26 ـ 25) سازمان های بین المللی، هم از رفتار و عملکرد دولت ها در رابطه با یکدیگر تأثیر می پذیرند و هم بر آنها اثر می گذارند. بدین لحاظ، اراده، فعالیت، مشارکت و توافق دولت ها، نقش های تعیین کننده ای در شکل گیری و استمرار فعالیت سازمان های بین المللی ایفا می کند. (همان: 29) مهم ترین سازمان های بین المللی عبارتند از: 1. سازمان ملل متحد دیدگاه هیئت حاکمه ایران، پیش از پیروزی انقلاب نسبت به نقش سازمان ملل متحد، تابعی از نظرات و آرای کشورهای غربی بود. با پیروزی انقلاب اسلامی و با نفوذ دولت های قدرتمند غربی در سازمان ملل متحد ـ که در بیشتر موارد منجر به اتخاذ مواضع منفی نسبت به جمهوری اسلامی ایران گردید ـ ایران نیز کم کم با بدبینی به سازمان ملل متحد نگریست. این امر پس از قضیه اشغال سفارت آمریکا و به ویژه، با عدم واکنش مناسب شورای امنیت در جریان تجاوز نظامی عراق به ایران، شدت گرفت. (همان: 86) جمهوری اسلامی ایران، به شدت با حق وتو که بر خلاف عقل، منطق و حتی مغایر با برخی از اصول منشور ملل متحد می باشد، مخالف است و آن را در سازمان ها و مجامع بین المللی دنبال می کند. از نظر ایران، شورای امنیت نباید به عنوان باشگاه ثروتمندان تلقی گردد. (ولایتی، 1375: 11) ایران علاوه بر موارد فوق به تقویت نقش مجمع عمومی سازمان ملل متحد، اصلاح کار دبیرخانه، روش محاسبه سهمیه کشورها و ادغام بعضی از بخشی های سازمان تأکید دارد. (همان) 2. سازمان کنفرانس اسلامی سازمان کنفرانس اسلامی با 55 عضو در چهار قاره جهان تنها نهاد بین المللی دولتی است که به کشورهای اسلامی اختصاص دارد. همچنین در کنار جنبش عدم تعهد از معدود مراکز بین المللی دولتی به شمار می آید که فرایند تشکیل آنها، براساس ارزش های ایدئولوژیک پایه ریزی شده است. (آقایی، 1381: 215، 218 ـ 217) انقلاب اسلامی، حامل ارزش ها و پیام هایی بود که سازمان را از چند جهت تحت فشار قرار می داد: اولاً، انقلاب اسلامی حرکتی مردمی و نیرومند براساس اسلام خواهی و جمهوری بود. این پیروزی، نظام های سنتی و محافظه کار مسلط بر سازمان را در شرایط سخت قرار می داد. ثانیاً، انقلاب اسلامی با تمام قدرت، تفکر جدیدی برای فراخواندن مسلمانان به وحدت اسلامی مطرح کرد. ثالثاً، ابعاد محافظه کارانه و غرب گرای سازمان را به باد انتقاد گرفت و خواهان قطع امید مسلمانان از چنین مراکزی و خواستار سیاست مستقل (نه شرقی و نه غربی) برای خود و سایر کشورهای مسلمان بود. (همان: 229 ـ 227) مهم ترین دستاورد این بود که در اجلاس سوم سران در سال 1981 تحت تأثیر و فشار ناشی از پیروزی انقلاب اسلامی بر اعضای با نفوذ سازمان، برای نخستین بار، جهت آزادی سرزمین های اسلامی فلسطین، اعلام جهاد گردید. (همان: 229) پس از جنگ تحمیلی، دوره تازه ای از روابط ایران و سازمان کنفرانس اسلامی آغاز گردید و با ریاست ایران بر سازمان کنفرانس اسلامی در هشتمین اجلاس سران به اوج خود رسید که داری دستاوردهای مهم سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بود. (همان: 236 ـ 231؛ برهانی، 1378) سه. اوپک رویکرد انقلابی ایران، پیوند سه گانه نفت، اقتصاد و امنیت را به هم زد و به طور کلی سیاست اوپک را تغییر داد. ایران در این دوره به یکپارچگی ملل مسلمان منطقه و مبارزه با استثمارگران خصوصاً آمریکا تأکید داشت و معتقد بود که باید از نفت و افزایش بهای آن به عنوان ابزاری برای ضربه زدن به غرب و احقاق حقوق مسلمانان استفاده کرد. (آقایی، 1381: 260 ـ 259) جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از اعضای فعال اوپک، همواره نقش اساسی در تصمیم گیری ها به ویژه در تعیین قیمت ها و هدایت اعضا برای دستیابی به اهداف استراتژیک سازمان داشته است. حفظ ثبات در بازار جهانی و قیمت های نفت نیز از اهمیت ویژه ای در دیپلماسی دولت برخوردار بوده و با تلاش های ایران همیشه بخش اصلی مذاکرات وزرای نفت اوپک به این موضوع اختصاص داشته است. (دامن پاک جامی، 1388: 374 ـ 373) ب) سطح کارکرد در سطح جهانی، سیستمی مطلوب است که کارکرد واقعی آن بتواند عدالت، صلح و امنیت جهانی را برای تمامی کشورها به ارمغان آورد. باید کارکرد عینی سیستم بین الملل بتواند صلح، امنیت، عدالت و منافع را تضمین کند. انقلاب اسلامی ایران پس از پیروزی، کارکرد نظام بین الملل را به زیر سؤال برد و آن را با یک چالش جدی مواجه کرد و تعریف جدیدی از عدالت، صلح و امنیت در عرصه بین الملل ارائه داد. بنابراین تأثیر انقلاب اسلامی در سطح کارکرد نظام بین الملل، ذیل دو مسئله عمده عدالت و صلح مطرح می شود. پی نوشت: [1]. یک الگو چیزی است که ساخته می شود تا برای ساختن نمونه های دیگر سرمشق قرار گیرد. (نیک گهر، 1373: 155) منابع و مآخذ آخوندی ممقانی، حسین، بازتاب انقلاب اسلامی بر راهبردهای آمریکا در منطقه خلیج فارس، پایان نامه، قم، انتشارات دانشگاه باقرالعلوم(علیه السلام). آقایی، سید داوود، 1381، ایران و سازمان های بین المللی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی. احمدی، حسین پور، 1386، انقلاب اسلامی و نظام ج.ا.ا در بازتاب فرایند جهانی شدن همسویی، تقابل یا تعامل، تهران، نشر عروج. اردستانی، حسین، 1378، «جنگ تحمیلی، تأثیر تحولات صحنه نبرد بر استراتژی قدرت های بزرگ»، فصلنامه امنیت ملی، سال اول، شماره اول، پاییز 78. اسپوزیتو، جان. ال.، 1382، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن، ترجمه محسن مدیر شانه چی، تهران، باز. امام خمینی، سیدروح الله، 1376، تفسیر سوره حمد، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چ 3. ــــــــــــــ ، 1379، صحیفه نور، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. باقری، علی، 1376، مبانی عدالت اقتصادی در اسلام و سایر مکاتب، قم، انتشارات دانشگاه مفید. بختیاری، صادق، 1382، تحلیلی از توزیع درآمد با استفاده از روش پارامتریک، تهران، وزارت امور اقتصادی و دارایی. برهانی، هادی، 1378، «نگاهی به ریاست ایران بر سازمان کنفرانس اسلامی در میانه راه»، فصلنامه خاورمیانه، شماره 19. بوتول، گاستون، 1371، جامعه شناسی صلح، ترجمه دکتر هوشنگ فرخجسته، تهران، نشر شیفته. بی نا، 1378، دستاوردهای عظیم انقلاب شکوهمند اسلامی ایران در گستره جهان، ج 1، تهران، مرکز رسیدگی به امور مساجد. جاویدی، مجتبی، 1385، قاموس عدالت؛ بررسی مبانی نظری و عملی مفهوم عدالت در کلام مقام معظم رهبری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. جمشیدی، محمدحسین، 1380، نظریه عدالت؛ از دیدگاه فارابی، امام خمینی، شهید صدر، تهران، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی. حاجی حیدر، حمید، 1388، «تحول تاریخی مفهوم عدالت»، فصلنامه علوم سیاسی، ش 45. حسینی اسفیداواجانی، مهدی، 1385، «سیاست خارجی ایران و نظام بین الملل کنونی»، مجله اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، شماره 225، خرداد و تیر 85 . حکیمی، محمدرضا، 1376، «حقوق و عدالت»، نقد و نظر، ش 3 ـ 2، بهار و تابستان. داستانی بیرکی، علی، 1381 ، سیاست خارجی و روابط بین الملل ازدیدگاه امام خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تبیان دفتر 28. دامن پاک جامی، مرتضی، 1388، «دیپلماسی انرژی دولت نهم»، مجموعه مقالات گزارش جمهور؛مبانی حکمی و سیاست عملی دولت نهم در روابط بین الملل، تهران، مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری. داوری اردکانی، رضا، 1361، انقلاب اسلامی و وضع کنونی عالم، تهران، مرکز فرهنگی علامه طباطبایی. دهشیری، محمدرضا، 1379، درآمدی بر نظریه سیاسی امام خمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی. ــــــــــــــ ، 1388، بازتاب مفهومی و نظری انقلاب اسلامی ایران در روابط بین الملل، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی. ساعد، نادر، بی تا، درآمدی برچارچوبهای مفهومی گفتمان صلح عادلانه، به نقل از سایت مجمع جهانی صلح اسلامی. ستوده، محمد، 1385، تحولات نظام بین الملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، قم، بوستان کتاب. ستوده، محمد و علیرضا دانشیار، 1380، «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و ساختار نظام بین الملل»، مجله علوم سیاسی، شماره 16، زمستان. ــــــــــــــ ، 1388، «آسیب شناسی روابط بین الملل از دیدگاه امام خمینی(رحمه الله علیه)»، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، سال ششم، شماره 19 زمستان. سجادی، سیدجعفر، 1361 ق، فرهنگ علوم عقلی، تهران، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران. سلامی، حسین، 1381، «تأثیر انقلاب اسلامی بر تحولات منطقه و جهان»، مجله اندیشه انقلاب اسلامی، شماره 4، زمستان 81 . سید قطب، 1374، اسلام و صلح جهانی، ترجمه سیدهادی خسروشاهی و زین العابدین قربانی، تهران، دفتر نشرفرهنگ اسلامی، چ 6. صادقی، زهرا، 1388، «تبیین دو مفهوم صلح و عدالت و جایگاه آن در سیاست خارجی دولت نهم»، مجله راهبرد یاس، شماره 17، بهار 88 . طباطبایی، سیدمحمدحسین، تفسیر المیزان، ج 14، تهران، دارالکتاب الاسلامیه. علی بابایی، غلامرضا، 1383، فرهنگ روابط بین الملل، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی. فراتی، عبدالوهاب، 1381، انقلاب اسلامی و بازتاب آن، قم، انجمن معارف اسلامی ایران. ــــــــــــــ ، 1381، انقلاب اسلامی و بازتاب آن، قم، زلال کوثر. قوام، عبد العلی، 1372، اصول سیاست خارجی و سیاست بین الملل، تهران، سمت. کدیور، جمیله، 1374، رویارویی انقلاب اسلامی در ایران و امریکا، تهران، اطلاعات. له دین، مایکل و لوئیس ویلتام، 1362، هزیمت یا شکست رسوای آمریکا، ترجمه احمد سمیعی، تهران، نشر ناشر. متقی نژاد، سیدمحمدعلی، 1388، «نقش دولت نهم در پویایی جنبش عدم تعهد»، مجموعه مقالات گزارش جمهور؛مبانی حکمی و سیاست عملی دولت نهم در روابط بین الملل، تهران، مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری. متقی، ابراهیم، 1376، تحولات سیاست خارجی: مداخله گرایی و گسترش، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی. مجرد، محسن، 1386، تأثیر انقلاب اسلامی بر سیاست بین الملل، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی. مجیدی، محمدرضا، 1388، «دیپلماسی چند جانبه دولت نهم در یونسکو»، مجموعه مقالات گزارش جمهور؛مبانی حکمی و سیاست عملی دولت نهم در روابط بین الملل، تهران، مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری. محمدی، منوچهر، 1377، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران، دادگستر. ــــــــــــــ ، 1386، آینده نظام بین الملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران، وزارت امورخارجه مرکز چاپ و انتشارات. ــــــــــــــ ، 1387، بازتاب جهانی انقلاب اسلامی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. ــــــــــــــ ، 1388، «دولت نهم و نظام بین الملل»، مجموعه مقالات گزارش جمهور؛مبانی حکمی و سیاست عملی دولت نهم در روابط بین الملل، تهران، مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری. معین، محمد، 1362، فرهنگ فارسی معین، ج 2، تهران، مؤسسه امیرکبیر. ملکوتیان، مصطفی، 1384، «تأثیرات منطقه ای و جهانی انقلاب اسلامی ایران»، مجله مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 1، تابستان 84 . موسوی، سید جمال الدین، 1380، عدالت اجتماعی در اسلام، تهران، مؤسسه دانش و اندیشه معاصر. مولانا، سیدحمید، 1387، مقدمه ای بر عدل و صلح، تهران، نشر جمهور. ــــــــــــــ ، 1388، «مؤلفه های بنیادین در سیاست خارجی دولت نهم»، مجموعه مقالات گزارش جمهور؛ مبانی حکمی و سیاست عملی دولت نهم در روابط بین الملل، تهران، مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری. نیک گهر، عبدالحسین، 1373، مبانی جامعه شناختی، تهران، رایزن. هالیدی، فرد، 1378، «انقلاب و روابط بین الملل»، ترجمه مسعود اخوان کاظمی، مجله انقلاب اسلامی، سال اول، شماره سوم، پاییز 78. هلباوی، کمال، 1390، همایش بین المللی ائتلاف جهانی علیه ترویسم برای صلح عادلانه، تهران، 28 خرداد. ولایتی، علی اکبر، 1375، «اهم مسائل مطرح در سازمان ملل متحد و دیدگاه های جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات سازمان ملل متحد، سال اول، شماره 4 ـ 3، پایز و زمستان. حسین رضاپور: دانشجوی دکتری دانشگاه معارف اسلامی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی سمنان. فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی 37 ادامه دارد... * منبع: خبرگزاری فارس، چهارشنبه 18 شهریور 1394