Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 181163
تاریخ انتشار : 4 بهمن 1394 10:58
تعداد مشاهدات : 282

انتخابات؛ سبک زندگي سياسي در نظام اسلامی

انقلاب اسلامی و الگوی زندگی سیاسی ـ 1 / دکتر محمدجواد نوروزی

ظهور انقلاب اسلامی در سال های پایانی قرن بیستم، الهام بخش نگاهی جدید به سياست، دولت و حکومت بود. اين انقلاب موجب شکل گيري ارزش های جديدی در ساحت زندگي سياسي شد.
ظهور انقلاب اسلامی در سال های پایانی قرن بیستم، الهام بخش نگاهی جدید به سياست، دولت و حکومت بود. اين انقلاب موجب شکل گيري ارزش های جديدی در ساحت زندگي سياسي شد که برگرفته از توحيد و انديشه اسلامي بود. این نگرش، بطور طبیعی حوزه های مختلف زندگی اعمّ از سیاست، اقتصاد و اجتماع را تحت تاثير قرار داد. روحی متمایز از الگوی زندگي دنیوی و سياست مبتني بر اومانيسم و سکولاريسم را در کالبد رنجور و در معرض زوال سياست دميد. روش و رويکردي از زندگی و رفتار سياسي را در ميدان سياست طرح کرد، که الهام گرفته از تعاليم پيامبر اسلام (ص) بود و نماد آشکار آن استکبار ستیزی بود. بدين سان الگويي از زندگي سياسي شکل گرفت که روش و سبکی بدیع در ساحت حیات اجتماعی بود و می­ توان آن را سبک زندگی سياسي اسلامی نام نهاد که تا به امروز در هیچ جامعه ­اي به جز صدر اسلام طرح و آزمون نشده است.

بنابراین می­ توان از دو دیدگاه در سبک زندگی سياسي پس از پيروزي انقلاب اسلامی سخن گفت: نخست سبک زندگي سياسي است که بر توحيد و ارزش های الهی استوار است و به زندگي سیاسي از منظر توحيدي مي نگرد. اين سبک از زندگی روش بدیعی است که پیش از این تنها در صدر اسلام آزمون شده است و جمهوری اسلامی ایران در طی سه دهه، در جهت تثبیت آن با چالش هايی که در نوع خود بی سابقه بود، مواجه شد. دوم سبک زندگي مادي به سياست است که نگرشي متمایز از رویکرد انقلاب اسلامي دارد. مبناي نظري اين الگو آموزه لیبرال دموکراسی در دوران معاصر است. الگوی مبتنی بر دخالت آموزه های دین در ساختارسازی دنیای جدید مناسبات فرهنگی، سیاسی و اقتصادی حاکم بر جهان سکولار را به چالش طلبيده است.

«میشل فوکو» در مصاحبه ای در سال 1357 چنین می گوید: «ایرانیان در این خیزش، قبل از هر چیز به خودشان گفتند ـ و شاید همین جمله خود، در امور آن پیام است ـ که قطعاً باید این رژیم را عوض کنیم و از شرّ این مرد خلاص شویم، باید این تشکیلات فاسد را در هم بریزیم، باید کل کشور را متحوّل سازیم، سازمان سیاسی، نظام اقتصادی و سیاست خارجی مملکت خود را باید دگرگون سازیم، ولی مهم تر از همه، نخست باید خودمان را متحوّل سازیم. نحوه زندگی مان، روابط مان با دیگران، با تمامی امور، با ابدیت، با خدا و با هر چیز دیگر، باید کاملاً متحوّل شوند. تنها در صورتی که چنین تحوّل ژرفی در زندگی ما رخ دهد، یک انقلاب حقیقی و راستین خواهیم داشت. به اعتقاد من در اینجاست که اسلام  نقش خود را ایفا نمود».۱

گفتمان جدید انقلاب اسلامی، در چالش با حاکمیّت گفتمان سکولاریزم، پس از گذشت کمتر از چهار دهه از پیروزی آن، دستاوردهای بزرگی در ساحت علمی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و نظامی عرضه کرده است. این امر موجب شده که مستکبران از هر راه ممکن، در مقابل نفوذ انقلاب اسلامی ایستادگی کنند و با همه ابزارهای جنگ سرد و جنگ نرم، درصدد تغییر نگرش و سبک زندگی در ایران برآیند.

امام خمینی ـ رِضْوانُ الله عَلَيْهِ‏ ـ در این باره چنین می فرمایند: «بی شک بالاترین و والاترین عنصری که در موجودیّت هر جامعه، دخالت اساسی دارد، فرهنگ آن جامعه است. اساساً فرهنگ هر جامعه، هویت او و موجودیّت آن جامعه را تشکیل می دهد و با انحراف فرهنگ يك جامعه، هرچند آن جامعه از بعد های اقتصادی، سیاسی، صنعتی و نظامی قدرتمند و قوی باشد، ولی پوچ و میان تهی مي گردد. اگر فرهنگ جامعه ای، وابسته و مرتزق از فرهنگ غرب باشد، ناچار دیگر ابعاد آن جامعه، به جانب مخالف گرایش پیدا می کند و بالاخره در آن مستهلک می شود و موجودیت خود را در تمام ابعاد از دست می دهد. استقلال و موجودیّت هر جامعه، از استقلال فرهنگی آن نشئت می گیرد و ساده اندیشي است که گمان شود با وابستگی فرهنگی، استقلال در ابعاد دیگر یا یکی از آن ها امکان پذیر است. بی جهت و من باب اتفاق نیست که هدف اصلی استعمارگران که در رأس تمام اهداف آنان است، هجوم به فرهنگ جوامع زیر سلطه مي باشد».۲

جنبه سلبی سبک زندگی سیاسی برآمده از انقلاب ايران، طرد و نفی الگوی برگرفته از نظام سلطه جهاني است. در ساحت بین المللی، شعار صدور انقلاب، آغازگر بيداري در جهان معاصر شد. این امر، دشمنان را متوجه ساخت که جمهوري اسلامي در عرصه نظام سازي، به دنبال الگو و استقرار نظم جديدی در عرصه جهانی است. امام خمینی ـ رِضْوانُ الله عَلَيْهِ‏ ـ در مدیریت دفاع مقدّس، الگوی نوینی از مقاومت و مبارزه را به مسلمانان و مستضعفان عرضه کرد و در ادامه با پذيرش قطعنامه، ایشان در پيامی به دولت، خواستار سازندگي كشور شد. اين پيام بدين معنا بود كه كشور ايران، نه فقط الگويي در مقاومت، بلكه اسوه اي كامل در سبك زندگي صحيح و آباداني نيز هست.

پس از رحلت امام خميني ـ رِضْوانُ الله عَلَيْهِ‏ ـ، مقام معظم رهبري ـ مُدَّ ظِلُّهُ الْعالی ـ با تأکيد بر استمرار راه و هدف و آرمان امام ـ رِضْوانُ الله عَلَيْهِ‏ ـ، به دشمنان فهماند كه در مسير انقلاب، هیچ تغيير و خللی ایجاد نشده و نخواهد شد. ايشان نقشه راه بلند مدّت در فرآيند تحقق آرمان هاي انقلاب اسلامي را در پنج مرحله ترسیم نمودند. ايجاد انقلاب اسلامي به معناي حذف سلطه طاغوتي توسط امّت اسلامی و سپردن زمام جامعه اسلامی به فقيه جامع الشرايع، نخستین گام بود. مرحله دوم، ايجاد نظام اسلامي بود كه با رفراندم عمومي در 12 فروردين، جمهوري اسلامي هويّت پيدا كرد و با تدوين و تصويب قانون اساسي، نظامی با نام جمهوري اسلامي ايران استقرار يافت. ايجاد دولت اسلامي، اقدامی دشوارتر از قدم هاي قبلي بوده که گام سوم به شمار می رفت. در این مرحله، دولت به عنوان مجموعه كارگزاران حكومتی، می بایست با به کارگیری کارگزاران و ساختارهاي توانمند، براي تحقق شاخص هاي هويّت اسلامي جامعه، برنامه ريزي كنند. مرحله چهارم در مسیر جامعه، در جهت اهداف الهی ايجاد جامعه و كشور اسلامي است که در واقع مرحله تلألو و تشعشع نظام اسلامي و الگویی براي مسلمانان عالم، مي شود و در نهايت گام پنجم، ايجاد تمدّن اسلام است.

مهندسی اجتماعی گذار از هر یک از این مراحل، مستلزم گفتمانی ایجابی ـ سلبی است که از سوی رهبر معظم انقلاب ـ مُدَّ ظِلُّهُ الْعالی ـ در مقابله با سبک زندگی غربی ارائه شد۳ و مفهوم «سبك زندگي» را بايد در چارچوب این گفتمان، فهم و دریافت نمود. در رویکرد سلبی، طرح مسئله «تهاجم فرهنگي» در سال 1368 كه با انتقاد به «ايدئولوژي سرمايه داري ليبرال» همراه شد و تجمل گرايي به مثابه يكي از تبعات این الگو نقد گردید. صورت بندي مفهوم «ناتوي فرهنگي» و سپس «جنگ نرم» ادامه این گفتمان سازی بود که غرب ستیزی را وجهه همّت خود ساخت. اما نقطه اصلی چالش و منازعه با غرب سكولار با نگاهي انتقادي به علوم انساني سكولار در شهريور 1388 صورت بندی شد؛ «با شجاعت وارد نقد علوم انساني غرب شويد.» این امر نشان می داد که هسته مرکزی چالش، يك نزاع معرفت شناختي است.

به موازات رویکرد سلبی، تلاش شایانی در جهت صورت بندی گفتمان انقلابي به منظور احیای تمدّن اسلامي شکل گرفت. طرح مفهوم سبك زندگي در ساحت سياست، يك نقطه عطف تاريخي در فرآيند نیل به تمدّن نوين اسلامي است. بحث شاخصه های «سبک زندگی اسلامی» و همچنین در مقابل آن، نقد «سبک زندگی غربی» و طرح کلیدواژه هایی چون؛ «عبرت های عاشورا و بحث خواص و عوام»، «جنبش نرم افزاری، تولید علم و نهضت آزاد اندیشی»، نوید بخش فراگیر شدن اسلام و شکل گیری نظم اسلامی در عرصه منطقه ای و جهانی است.

هدف ما در پژوهش حاضر، تبيين ویژگی ها، ابعاد و سبک انتخابات در نظام مردم سالاری در جمهوری اسلامی است. به این منظور ابتدا به بررسی مبانی نظری انتخابات در جهان معاصر پرداخته شده است و طی آن، دو رویکرد مهم اسلامی و لیبرالیستی مورد بررسی قرار گرفته است. اهمیّت این موضوع از آنجا ناشی می شود که تأثیرپذیری جامعه ایران در مسئله انتخابات، از الگو و سبک انتخابات غرب، موجب شده طی سه دهه گذشته، به تدریج روش های غربی در تبلیغات و کسب رأی، مورد توجه نامزدهای انتخاباتی و طرفداران آنان قرار گرفته و به مرور از آموزه های اسلامی که در دهه آغازین انقلاب اسلامی مطرح بود، فاصله بگیریم.

بر این اساس در ادامه، رویکرد اسلامی در انتخابات، مورد بررسی قرار گرفته است و با بررسی ابعاد انتخابات، کوشش به عمل آمده، تا حتی الامکان، آموزه های ديني و اسلامی در آن مورد اشاره قرار گیرد. از آنجا که بررسی الگوی انتخاباتی در اندیشه اسلامی نیازمند ارجاع به منابع اسلامی است، علی هذا، این مبحث به صورت مبسوط تری مورد مطالعه قرار گرفته است و پیشینه تاریخی و عوامل مؤثر بر توانایی فقه اسلامی در حمایت فکری از مسئله انتخابات، مطرح گردیده است.

نحوه نگرش درباره مبانی فکری غربی و اسلامی، الگو و سبک متفاوتی از انتخابات را پیش روی می نهد و اخذ و اقتباس روش و رویکرد غربی در انتخابات، موجب رواج التقاط فکری و درنهایت، دوری از الگوی رفتاری اسلامی را به دنبال خواهد داشت.



پی نوشت:

1- نوذری، 1379 صفحه 969 و 568
2- موسوی خمینی، 1369، صفحه 160
3- حال که در مرحله سوم حرکت انقلاب اسلامی؛ یعنی ایجاد دولت اسلامی هستیم، مهندسی فرهنگی و تولید نقشه راه این الگوی پیشرفت اسلامی که موضوع منتقل شدن نظام از مرحله دولت اسلامی به مرحله بعدی است، قطعا یکی از مهم ترین تکالیف خواص در شرایط موجود است و باید توجه داشت که دستیابی به نقشه راه الگوی پیشرفت اسلامی حاصل نمی شود، مگر با تحلیل درست جهت و مراحل تکامل انقلاب اسلامی، البته آن هم بر مبنای ادبیات انقلاب.


 * روزنامه کیهان


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :