Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 181185
تاریخ انتشار : 5 بهمن 1394 11:3
تعداد مشاهدات : 238

انقلاب اسلامی و الگوی زندگی سیاسی ـ 2 / دکتر محمدجواد نوروزی

انتخابات در جامعه اسلامي به مثابه يک مسئله مهم، رفتاري جمعي است که مانند همه کنش ها و رفتارهاي فردي و اجتماعي افراد جامعه اسلامي برآمده از باورها و ارزش هاي الهي و اسلامي است.
مسئله سبک زندگی در ساحت انتخابات، از اهمیّت روزافزونی در زندگی سیاسی ما برخوردار است.  سبک زندگی در ساحت انتخابات همه مراحل اين مسئله را دربر مي گيرد، اين مراحل افزون بر مباني شرعي و فکري آن، عبارت از برگزاری انتخابات، نقش نامزدها، نقش مردم است و شامل فرایند اجرایی، پیامدها و روز انتخابات می باشد.

مفهوم سبک زندگی

 سبك زندگي(1) دربردارنده معناي لغوي و مفهومي عام است که تقريباً همه مسائل زندگي انسان را در بر مي گيرد و به تناسب موضوع و روش هر علم و دانشي در علوم انساني معناي مرتبط با آن دانش را دارد. در تحليل واژه سبك زندگي ضروري است؛ نخست هدف از زندگي را مشخص نمود و پس از آن، سبك زندگي با توجه به هدف زندگي است که قابل ارزيابي است. بنابر آنچه گفته شد، سبک زندگی گستره وسیعی داشته و همه رفتارهای فردی و اجتماعی اعضای جامعه را در بر می گیرد.

 سبک زندگی يا شیوه زندگی فارغ از حوزه بحث ما که مقوله انتخابات است، گستره وسيعي از الگوهای فردی و اجتماعي مطلوب از زندگی، نگرش ها و جهان بینی ها، ارزش ها، عادات، وسایل زندگی و همچنین الگوهای روابط اجتماعی، اوقات فراغت و مصرف را دربر می گیرد. سبك زندگي با پسوند «اسلامي» نشان مي دهد كه سبك زندگي را مي توان براساس اسلام و يا فرهنگ غير اسلام تنظيم کرد. سبک زندگي بر مبناي  الگو و ديدگاه اسلامي، با توجه به آموزه هاي دين اسلام، اقتضا و شكلي خاص را مي طلبد. و اگر بر پايه انديشه هاي مادي و غيراسلامي بنا شود، طبعاً چارچوب ديگري که متناسب با ايدئولوژي هاي مادي است خواهد داشت. به همین دلیل در جهان معاصر، به رغم مکاتب متنوع،  مي توان از دو مدل و الگوی متمایز و متفاوت سبک زندگی اسلامی و غربی سخن به میان آورد.

تمايز اسلامي بودن سبک زندگي از غير اسلامي بودن آن را مي توان براساس شاخص هاي معيّن که بر آمده از آموزه هاي ديني است روشن ساخت. در حقيقت پسوند «اسلامي»، نشانگر معنا و جهتي است كه مي تواند اسلامي يا غيراسلامي باشد. سبك زندگي، دربردارنده معنا و بار فرهنگي است و طبعا شاخص آن زندگي  را اسلامي و يا غيراسلامي مي کند. از اختلاف نظر در تعريف فرهنگ که بگذريم، عناصر اصلي فرهنگ باورها و ارزش ها است. و با توجه به تفاوت نظام باوري و ارزشي در اسلام با ساير مکاتب، مي توان از سبك زندگي اسلامي يا غير اسلامي سخن گفت. سبك زندگي اسلامي بر مبناي عوامل مؤثر در آن دو مؤلفه باورها و ارزش ها مورد سنجه قرار داد.

سبك زندگي که الهام گرفته از علوم انساني است، نسبت تنگاتنگي با «پيشرفت» و «تمدّن سازي» دارد. سبك زندگي تابع «تفسير آدميان از زندگي» است و منظومه اي نرم افزاري شامل رفتار اجتماعي، رفتار سياسي، رسم الخط و آداب زباني، نوع معماري، الگوهاي مصرف و همچنین مدل ها و شيوه هاي زيستن، غذا خوردن، لباس پوشيدن و آراستگي ظاهر، و... می باشد. خروجي يك تمدّن، در سبك زندگي مردم ديده مي شود و از اين حيث «بخش واقعي تمدّن» را تشكيل مي دهد.

انتخابات در جامعه اسلامي به مثابه يک مسئله مهم، رفتاري جمعي است که مانند همه کنش ها و رفتارهاي فردي و اجتماعي افراد جامعه اسلامي برآمده از باورها و ارزش هاي الهي و اسلامي است. رفتار انسان ها، جداي از فرهنگ نبوده و نخواهد بود. ممکن نيست رفتاري انساني از فكر و اراده انساني سرچشمه نگرفته باشد يا پشتوانه فرهنگي نداشته باشد. زيرا هر رفتاري از پيش فرض ها و مباني اي ناشي مي شود كه مي توان نام آن را  فرهنگ نهاد؛ بدين معنا ويژگي انساني بودن، که نقطه امتياز انسان را از ساير جانداران قلمداد مي شود فرهنگ است.

بر اين اساس از دو الگو و سبک زندگي در انتخابات مي توان سخن گفت. نخست سبک زندگی اسلامي در انتخابات است که با توجه به آنچه گفتيم تفاوت اساسي با الگوي انتخابات در غرب دارد، البته اين امر بدان معني نيست که هيچ اشتراکي ميان آن دو وجود ندارد. بلکه ميان آن دو مفهوم در تعریف سبک زندگی از سويي اشتراک و از سوي ديگر تمایز و تفارق وجود دارد.

رويكردهاي سبك زندگي

در تحلیل سبک زندگی دو رویکرد قابل بررسی است:

1. هنجاری
سبک زندگي در رویکرد فلسفه سیاسی است، که به صورت تجويزي و توصيه اي در نظر گرفته شده و بالطبع، می بايست فارغ از عينيت آنچه در جامعه به وقوع مي پيوندد، طرحي ايده آل ارایه دهد. بدان معنی که انسان ها در زندگي شان چگونه بايد رفتار كنند؛ یعنی ارایه يك مدل از سبك زندگي اسلامي و اينكه آن سبك، چگونه بايد باشد. منظور آن نيست كه سبك زندگي مسلمانان چگونه هست؛ بلکه مهم اين است كه براساس الگو و مدل اسلامي، چگونه بايد باشد. شیوه زندگی یا سبک زیستن، که منعکس کننده گرایش ها، تمایلات، رفتارها، عقاید و ارزش های یک فرد یا جامعه می باشد و مجموعه ای از طرز تلقّی ها، عادت ها، نگرش ها، سلیقه ها، معیارهای اخلاقی و سطح اقتصادی در کنار یکدیگر، طرز زندگی کردن فرد یا گروهی را می سازند؛ چگونه بايد باشد.
بر اساس آنچه گفته شد انتخابات را از منظر هنجاري که بنگريم فارغ از واقعيت موجود و ارزيابي آسيب ها و نقطه ضعف هاي آن نیازمند تبيين بايد ها است بدان معني که اولا مبناي مشروعيت بخش انتخابات در جامعه اسلامي چيست. ثانيا الزامات يک انتخابات مطلوب از منظر آموزه هاي دين اسلام کدام اند و چه بايد باشد.

2. توصيفی
رويکرد رايج در رشته هاي مختلف علوم مانند طب، روان كاوي و ديگر رشته هاي مربوط به علوم انساني نگاه توصيفي است. اگر به صورت توصيفي به اين مسئله بنگريم، موضوع اين است كه انسان ها چگونه زندگي مي كنند؟ چه عواملي در زندگي شان مؤثر است و نوع زندگي ايشان تابع چه عواملي است؟ سبک زندگی در حوزه جامعه شناسی و مطالعات فرهنگی، برای بیان پاره ای از واقعیّت های فرهنگی جامعه به کار می رود. در رشته مطالعات فرهنگی، سبک زندگی به مجموعه رفتارها، مدل ها و الگوهای کنش هر فرد اطلاق می شود که معطوف به ابعاد هنجاری، رفتاری و معنایی زندگی اجتماعی او باشد و نشان دهنده کم و کیف نظام باورها و کنش ها و واکنش های فرد و جامعه می باشد. به عبارتی، سبک زندگی دلالت بر ماهیّت و محتوای روابط، تعاملات و کنش های اشخاص و آحاد مردم در هر جامعه دارد.
در علوم اجتماعي و جامعه شناسي، سبک زندگي در قالب جامعه مدّنظر قرار مي گيرد و در پي کشف عوامل تأثیرگذار بر رفتارهاي يك جامعه است؟ و این پرسش را بررسی می کند که چگونه و چه تغييري را مي توان در جامعه ايجاد كرد تا سبك رفتار و زندگي جامعه اي را عوض كرد؟
بررسي انتخابات و شناخت سبک زندگي با محوريت مسئله انتخابات در دانش جامعه شناسي امري مهم قلمداد مي شود. گذشت بيش از سه دهه از تجربه انقلاب اسلامي و انتخابات هاي متعدد در جامعه اسلامي اقتضاء مي کند تا اين مسئله افزون بر نگاه هنجاري و تحليل بايدهاي حاکم بر انتخابات که برآمده از مباني و دستورات دين مبين اسلام است، مورد بررسي توصيف نيز قرار گيرد و ضمن آسيب شناسي انتخابات نقاط ضعف و قوت آن مورد شناسايي قرار گيرد. در اين زمينه اگر منحني انتخابات از آغاز انقلاب تا به امروز ترسيم گردد؛ مي توان دريافت که فاصله ما با انتخابات تراز که منبعث از آموزه هاي دين اسلام است چگونه است؟ آيا ما از اسلام فاصله بيشتري نسبت به سال هاي آغاز انقلاب گرفته ايم؟ براي گذر از اين آسيب ها و غلبه بر فرهنگ انتخابات که ناشي از الگوي انتخاباتي غرب است چه تمهيداتي بايد انديشيد؟

انتخابات؛ سبک زندگی اسلامي

ويژگي ها و شاخص هاي انتخابات در سبك زندگي اسلامي متمايز از الگوي غربي آن است اين تفاوت ها عبارتند از:

1. تفاوت در گستره
سبك اسلامی زندگي، حوزه گسترده اي از رفتارهاي فردي و تعاملات اجتماعي را در بر مي گيرد به تبع اين امر در عرصه انتخابات نيز هر فرد با شبکه اي از مسائل فردي و اجتماعي مواجه است. اما انتخابات در رويکرد ليبراليستي مبنايي فردگرايانه داشته و نگاه ها عمدتاً فردگرايانه است؛ عمدتاً شيوه ها و رفتارهاي فردي يك نفر در زندگي شخصي خودش تعريف می­ شود و مورد توجه قرار مي گيرد. اين كه فرد به چه حزبي راي دهد يا اصولا در انتخابات شرکت نکند، همه به صلاحديد افراد برمي گردد. در انديشه اسلامي انتخابات يک حق و همچنين تکليف است.

2. تفاوت در اهداف
انتخابات در سبك زندگي اسلامي، در پي تحقق نمونه اي از حيات طيبه انساني است و می بايست ادب و مهارت زندگي مبتني بر آن را به صورت تدريجي و مستمر در جامعه نهادينه ساخت. انتخابات در سبك زندگي اسلامي پي ريزي و احياي تمدن اسلامي را تعقيب مي کند از اين رو نمي توان به سادگي از کنار آن گذشت مسئوليت آفرين است از اين است که هم حق است و هم تکليف. حقي است که چون همراه با تکليف است مي بايست بدان مبادرت ورزيد و نمي توان از آن شانه خالي کرد. سرنوشت ساز است و بي توجهي به آن سرنوشت سوز. لذا همواره مورد تاکيد حضرت امام (ره) و مراجع تقليد بوده است.

3. تفاوت در مباني
سبك زندگي اسلامي داراي عناصر ذاتي و متغير بوده كه عناصر ذاتي، ثابت و عناصر متغير براساس محيط تغيير پيدا مي كند.

اهداف سبک زندگی

اهداف و فواید سبک زندگي سياسي اسلامي عبارتند از:

1. کوشش در جهت تعمیق ارزش های دینی و تبیین مرزهای هویّتی جهت تشخيص حقّ و باطل؛
2. مصون ماندن از بي تقوايي و پرهیز از زد و بندهاي سياسي؛
3. مقابله با هدف دشمن در جنگ نرم، بحران آفرینی و ایجاد تعارض های هنجاری و در نهایت جدایی مردم از نظام اسلامی؛
4. اهتمام به سبک زندگی در ساحت های مختلف و خط سیرِ بطلان کشیدن بر اندیشه سکولاریسم و جدایی دین از ساحت سیاست و اجتماع.
5. مقابله با تلاش دشمنان در تغيير سبك زندگي و تفكر ملّـت ايران؛ دشمنان تلاش مي كنند با تغيير سبك زندگي، تفكر ملّـت ايران را نيز تحت تأثير قرار دهند. دشمنان با اين هدف، تمامي ابزارها و لوازم همچون رسانه ها را به كار گرفته اند و از اين ابزارها در جهت رسيدن به هدف خود سود مي جويند. بايد سبك زندگي اسلامي را متناسب با زمان عرضه و در دسترس قرار دهيم و به اين طريق، موجبات صيانت از فرهنگ و شيوه زندگي اسلامي را در كشور فراهم آوريم.

ضرورت انتخابات به مثابه يک نظام

مقوله انتخابات در عرصه سیاسی کشور، از فقدان یک نگرش و رویکرد منشوروار رنج می برد و همواره خطر التقاط فکری و شيوع رفتار و عملکرد غربی در مقوله انتخابات قابل پیش بینی است؛ زیرا وسایل ارتباط جمعی و رواج اندیشه غربی این زمینه را مهیا کرده است. از سوی دیگر آشفتگی نظری و عملی در بدنه اجتماعی جامعه در مواجهه با انتخابات که از سوی جریان های فکری دامن زده می شود، ما را به تأمل بیشتر در چگونگی مواجهه با این آسیب ها وامی دارد. فقدان آثار قابل توجه و مورد اعتماد در زمینه مباحث کلان انتخابات از دیگر چالش ها در این باره است. در مقابل تأکید مکرّر مقام معظم رهبری ـ مُدَّ ظِلُّهُ الْعالی ـ مبنی بر اهمیّت انتخابات و ضرورت پویایی و تعمیق آن بر پایه ارزش های دینی، می طلبد تا در جهت برطرف کردن این نیاز مبرم، چارچوبی فکری در راستای تحلیل مقوله انتخابات ارایه گردد. به طور خلاصه ضرورت های پرداختن به سبک زندگی در مقوله انتخابات و دیگر مسائل سیاسی عبارتند از:

1. تدوین منشوروارة انتخابات در ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران؛
2. تبیین ضرورت دهة چهارم انقلاب با محوریّت پیشرفت و عدالت؛
3. تدوین استراتژی نظام سلطه و ضدّانقلاب، مبنی بر ایجاد بی ثباتی در آستانه انتخابات؛
4. رشد و تعالی نیروها و افراد جامعه در تحوّل سازوکارهای سیاسی به سمت الگوهای اسلامی.


 * روزنامه کیهان


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :