Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 203775
تاریخ انتشار : 11 اسفند 1395 10:18
تعداد بازدید : 674

مدیریت هشت سال دفاع مقدس در جنگ تحمیلی ابرقدرتها علیه ایران / دکتر سیدیحیی رحیم صفوی *

حفظ بقای کشور و نظام جمهوری اسلامی، استمرار حیات آن و حفظ تمامیت سرزمینی و استقلال سیاسی آن، بزرگ ترین دستاورد سیاسی – نظامی کشور طی هشت سال جنگ تحمیلی ابرقدرت ها علیه ایران است. چکیده

حفظ بقای کشور و نظام جمهوری اسلامی، استمرار حیات آن و حفظ تمامیت سرزمینی و استقلال سیاسی آن، بزرگ ترین دستاورد سیاسی – نظامی کشور طی هشت سال جنگ تحمیلی ابرقدرت ها علیه ایران است.
مقالۀ حاضر بر آن است تا با ذکر ویژگی های تنها جنگ دوران دو قطبی جهان یادوران جنگ سرد، ائتلاف نانوشتۀ بین المللی علیه جمهوری اسلامی، رهبری سیاسی و تبلیغاتی جنگ توسط آمریکا، تأمین تسلیحاتی توسط شوروی و واگذاری تجهیزات مدرن توسط کشورهای اروپایی و تأمین مالی توسط عمدۀ کشورهای عربی را نشان دهد. لذا در این میان، به رهبری جنگ توسط حضرت امام (ره) مدیریت قوای سه گانه و مدیریت فرماندهان نظامی کشور می پردازد.

مقدمه

بزرگ ترین دستاورد سیاسی – دفاعی کشور را طی هشت سال دفاع مقدّس، حفظ بقای ملی نظام جمهوری اسلامی و استمرار حیات آن، حفظ تمامیت سرزمینی و استقلال سیاسی ایران می توانیم ارزیابی کنیم.

1.  مشخصات جنگ عراق علیه ایران (1367 – 1359)

الف) تنها جنگ دوران دو قطبی جهان یا دوران جنگ سرد(1991 – 1945) که هر دو ابر قدرت حامی یک طرف جنگ (عراق) علیه ایران بودند.
ب) ائتلاف نانوشتۀ بین المللی و منطقه ای و تقسیم کار بین کشورها:

ایالات متحده آمریکا؛ رهبری سیاسی و تبلیغاتی جنگ

بر اساس اسناد از طبقه بندی خارج شدۀ آمریکا و دستور العمل شماره 112 تصمیم گیری امنیت ملی آمریکا در 26 نوامبر 1981 در زمان ریاست جمهوری ریگان، آمریکا برای حفاظت از عراق در جنگ با ایران هر کار لازمی را مجاز بود انجام دهد. دونالد رامسفلد (وزیر دفاع سابق آمریکا) به عنوان فرستادۀ ویژۀ رئیس جمهور آمریکا به عراق در طول جنگ عراق علیه ایران در گرایش حمایتی سیاست خارجی آمریکا به نفع عراق نقش عمده ای ایفا کرد؛ به خصوص از دسامبر سال 1983 به بعد و پس از ملاقات با صدام راه را برای عادی سازی روابط آمریکا با عراق و حمایت از عراق در مقابل نفوذ انقلاب اسلامی و سقوط دولت های عربی طرفدار آمریکا در منطقۀ خاورمیانه هموار کرد. از جمله: واگذاری اطلاعات ماهواره ای آواکس های مستقر در عربستان سعودی، واگذاری اعتبارات بانکی، حضور ناوگان های نظامی از سال 65 در منطقۀ خلیج فارس و حمله به سکوهای نفتی و هواپیمای مسافربری ایران. (منبع: آلن فریدمن، حمایت آمریکا از عراق، ترجمه گلشن پژوه، عباس کاردان و حسن سعید کلاهی خیابان، 1993)

اتحاد جماهیر شوروی، تأمین تسلیحات عمدۀ نظامی عراق

فروش میلیاردها دلار سلاح از جمله هواپیماهای میک 25 و تقویت سیستم موشک های زمین به زمین عراق.

تعدادی کشورهای اروپایی، واگذاری تجهیزات مدرن به عراق

آلمان، انگلیس و فرانسه به خصوص در زمان ریاست جمهوری میتران (1986 – 1984) با انعقاد قراردادهای تسلیحاتی جدید از جمله فروش هواپیماهای میراژ F1 و بمب های لیزری، هلی کوپترهای پیشرفته، توپخانه 155 میلمتری و ...

عمده ای از کشورهای عربی منطقه؛ تأمین منابع مالی عراق

کشورهای عربستان سعودی، کویت، مصر، اردن، یمن با میلیاردها دلار کمک مالی.
ج) طولانی ترین جنگ اواخر قرن بیستم (طولانی تر از جنگ های جهانی اول و دوم).
د) نتایج غیرقابل پیش بینی:
بر اساس محاسبات سیاسی نظامی و اقتصادی قدرت های حامی عراق، پیروزی عراق بر ایران امری قطعی محسوب می شد و شکست عراق غیرقابل پیش بینی بود. این حادثۀ غیر متعارف در ادبیات استکباری به یاری خداوند متعال و مدیریت راهبردی حضرت امام (ره) و فداکاری مردم و شهیدان و هنر فرماندهی صحنه های نبرد برای اولین بار رخ داد.

2. اهداف جنگ علیه ایران

الف) ساقط کردن نظام سیاسی و انقلابی ایران؛
ب) تجزیۀ مناطقی از خوزستان و غرب کشور (تجزیه ایران)؛
د) تسلیم شدن ایران و بازگشت سیاسی – نظامی ایران به دامن آمریکا و غرب؛
ه) فرسایش و کاهش قدرت سیاسی، انسانی، اقتصادی و نظامی ایران (جلوگیری از نفوذ سیاسی انقلاب اسلامی ایران به سایر کشورهای اسلامی).

3. تعریف مدیریت راهبردی

الف) فرایند مدیریتی و تعیین بینش و اهداف کلان و بلند مدت یک سازمان جهت بقای نهایی و استمرار حیات در مواجهه با دگرگونی های قابل پیش بینی و غیرقابل پیش بینی و اجرای استراتژی و ارزیابی آنها. (تامپیسون، 2001)
ب) تعیین اهداف واتخاذ تصمیم در خصوص برنامه های جامع عملیاتی که به دستیابی آن اهداف منجر می شود. (رضائیان، 1380)
ج) فرایند دستیابی به اهداف بلند مدت و حیاتی در محیط رقابتی. (رضائیان، 1380)
د) فرایندی که مدیر یا فرمانده می کوشد تا با ایجاد انگیزه و ارتباط مؤثّر، انجام سایر وظایف خود را در جهت تحقّق اهداف کلی تسهیل کند و دیگران را از روی میل و علاقه به انجام وظایفشان ترغیب کند. (مهم ترین اصل در مدیریت و رهبری آن است که دو زیر مجموعه، قدرت و نفوذ او را بپذیرند.)

4. مدیریت قوای سه گانه

الف) قوۀ مجریه

-  مدیریت اقتصادی دوران جنگ:

دوره اول: رکود اقتصادی (60 – 59)؛
دوره دوم: رونق اقتصادی (64 – 61)؛
دوره سوم: رکود اقتصادی (67 – 65).

- سیاست خارجی:

ب )    قوۀ مقننه؛
ج) قوۀ قضائیه.

دورۀ اول: رکود اقتصادی (60 59)

رکود اقتصادی ایران که از نیمۀ سال 56 شروع شده بود، در طول سال 57 و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با تحریم اقتصادی کشور توسط آمریکا و متحدان غربی آن و با بلوکه کردن ذخایر ارزی کشور در بانک های آمریکا ادامه یافت و با شروع جنگ تحمیلی و تخریب تأسیسات نفتی (پالایشگاه آبادان با ظرفیت تولید بیش از 600 هزار بشکه در روز)، کاهش صادرات نفت، اشغال بندر خرمشهر و مورد اصابت قرار گرفتن هشت فروند کشتی های تجاری و نفتکش ایران در دو سال اول جنگ، آسیب پذیری بندر امام در ماهشهر، بمباران تأسیسات نیروگاه های برق و کارخانجات صنعتی و ... تشدید شد.

دورۀ دوم: رونق اقتصادی (64 – 61)

با پیروزی رزمندگان اسلام در دورۀ زمانی فتح خرمشهر تا فتح فاو (64 – 61)، اوضاع اقتصادی ایران به دلیل در آمدهای حاصل از نفت رونق یافت.
با مدیریت دولت در ثبات اقتصادی کشور، یک دوره رونق اقتصاد ایران در بخش های نفت، صنعت، معدن، کشاورزی و خدمات مشاهده می شود؛ به طوری که قیمت فروش هر بشکه نفت سبک ایران بین سال های 64- 61 (85 – 1982) بین 26 تا 3/30 دلار بوده است.

دورۀ سوم: رکود اقتصادی (67 – 65)

رکود شدید اقتصادی سه سال آخر جنگ به دلیل:

1. کاهش صادرات نفت به خاطر بمباران پایانۀ نفتی خارک و 44 فروند نفتکش و 3 فروند کشتی تجاری؛
2. کاهش قیمت نفت.
بر اساس مصاحبۀ آقای روغنی زنجانی – رئیس وقت سازمان برنامه بودجه – با روزنامه ایران، سال 65 بدترین سال درآمدهای ارزی کشور بوده است؛ به خاطر کاهش صادرات نفت در حدود یک میلیون بشکه در روز و سقوط قیمت هر بشکه به حدود هفت دلار – که سر جمع درآمد ارزی کشور در سال 65، حدود 7 میلیارد دلار بوده است.
یکی از دلایل پذیرش قطعنامه در سال 67 توسط حضرت امام (ره) همین وضعیت بد اقتصادی کشور و جمع بندی مجموع مصالح کشور بود.

مدیریت راهبردی جنگ توسط حضرت امام (ره)

حضرت امام (ره) با رهبری حکیمانۀ سیاسی، در سه سطح بین المللی، منطقه ای و ملی، جنگ را مدیریت راهبردی نمودند.
الف) مدیریت سیاسی ابرقدرت ها (آمریکا – شوروی)، محیط بین المللی: حضرت امام (ره) بارها ریاست جمهوری آمریکا را مورد خطاب قرار دادند وعدم پشتیبانی از عراق را به وی گوشزد کردند. همچنین با ارسال پیام شفاهی برای رهبری اتحاد جماهیر شوروی، این کشور را از تقویت موشکی عراق بر حذر داشتند.
ب) مدیریت کشورهای منطقۀ خلیج فارس، محیط منطقه ای: حضرت امام خطاب بهاین کشورها فرمودند: «من به سران کشورهای خلیج فارس سفارش می کنم که به خاطر یک عنصر ورشکستۀ سیاسی، نظامی و اقتصادی، بیش از این خود و مردم کشورتان را تحقیر نکند و با توسّل به دامن آمریکا، ضعف و ناتوانی خود را بر ملا نسازید. (صحیفه نور، ج20، ص 120)
ج) مدیریت و رهبری کشور، محیط ملی.

5. مدیریت کشور توسط قوای سه گانه

الف) قوۀ مجریه (دولت)
ب) قوۀ مقننه (مجلس)
ج) قوۀ قضائیه

6.مدیریت فرماندهان نظامی

الف) مدیریت فرماندهان ارتش به خصوص نیروی هوایی:

- عملیاتی نگه داشتن هواپیماهای پیشرفته؛
- سایت های موشکی هاگ؛
- هوانیروز (عملیاتی ...).

ب) توسعۀ صنایع نظامی کشور به خصوص در وزارت سپاه و ساخت موشک های بالستیک از سال 62 به بعد.

ج) توسعۀ سازمان رزم سپاه.


- تشکیل 45 تیپ و لشکر رزمی به استعداد بیش از 250 گردان؛
- تشکیل نیروهای سه گانه به فرمان حضرت امام (ره) در 26 شهریور 64.

د) توسعۀ مراکز آموزشی و تخصصی (دانشکده های توپخانه، زرهی، فرماندهی و ستاد)
ه) توسعۀ میدان نبرد (شکستن حصر آبادان، فتح المبین، بیت المقدّس) منطقۀ خلیج فارس.
و) مدیریت نیروهای تخصصی (نیروی هوایی – هوانیروز)
ز) مدیریت برتر طرح ریزهای عملیاتی پیروزمند (فاو، خرمشهر، کربلای پنج)
ح) مدیریت توسعه بندی


7. جمع بندی

رهبری رژیم بعث عراق و حامیان منطقه ای و فرامنطه اش به هیچ یک از اهداف سیاسی – نظامی جنگ تحمیلی دست نیافتند. رژیم عراق با هدف حداکثری ساقط کردن نظام سیاسی ایران، جنگ را شروع کرد، اما خودش در سال 2003 سقوط کرد.
رژیم عراق برای تجزیۀ ایران و لغو قرارداد 1975 الجزایر به ایران لشکر کشی کرد و لیکن تمامیت ارضی ایران حفظ شد. صدام در سال 69 طی نامه ای به ریاست جمهوری اسلامی ایران جناب آقای هاشمی رفسنجانی اذعان کرد که تمام بندهای قرارداد 1975 را قبول دارد.
جمهوری اسلامی ایران از نظر سیاسی تسلیم فشارهای آمریکا نشد؛ گر چه در جنگ تحمیلی خسارت های بزرگ انسانی و اقتصادی به ایران وارد شد، لیکن به فضل الهی، نفوذ سیاسی ایران در معادلات عراق و لبنان و فلسطین و افغانستان نشان دهندۀ بالا رفتن وزن سیاسی و ژئوپلیتیکی ایران در منطقۀ خاورمیانه است؛ یعنی همان چیزی که دشمنان ایران هم به آن اذعان دارند. ایران اسلامی با فداکاری بیشاز 200 هزار شهید، 300 هزا جانباز و حضور میلیونی مردم در صحنه و رهبری و مدیریت ولایت فقیه، هم اکنون به عنوان یک کشور قدرتمند، با ثبات و امن و پیشرفته در منطقه شناخته می شود.

منبع: درآمد، مروری بر کارنامه سی سالۀ نظام جمهوری اسلامی ایران (مجموعه مقالات نخستین همایش علمی درآمدی بر کارنامه نظام جمهوری اسلامی ایران)، ج 1، ص 183 - 190، دکتر سیدیحیی رحیم صفوی




نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :