Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 213815
تاریخ انتشار : 28 تیر 1396 8:53
تعداد مشاهدات : 1182

نگاهی به زمین‌شناسی پزشکی، خواص درمانی کانی‌ها و توسعه بهره‌برداری اقتصادی از معادن

ایران، پایتخت سنگ ها و کانی های باارزش جهان / گالیا توانگر

یکی از زیباترین شاخه های زمین شناسی، کانی شناسی و سنگ شناسی است. از آنجا که کشورمان ایران از پتانسیل بسیار بالایی در زمینه معادن برخوردار است، بدیهی است که هرگونه تلاش در جهت بهره برداری اقتصادی از سنگ ها و کانی های قیمتی و نیمه قیمتی و نیز سنگ ها و کانی های با خواص درمانی و توسعه زمین شناسی پزشکی می تواند به منزله بها دادن به رشته های بینابینی بوده و برای اشتغالزایی جوانان با توجه به ذخایر داخلی بسیار موثر واقع شود. به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دستاوردهای انقلاب اسلامی به نقل از روزنامه کیهان؛ بیست و دوم تیرماه 96 در استان مرکزی به همت دفتر پژوهش و برنامه ریزی کتب درسی وزارت آموزش و پرورش و نیز دانشگاه اراک و دانشگاه آزاد اسلامی آشتیان شاهد برگزاری اولین همایش ملی زمین شناسی پزشکی و کانی درمانی بودیم. این قبیل همایش ها می تواند گام روشنی در جهت شناساندن رشته های جدید علمی، پژوهشی و اقتصادی با توجه به امکانات داخلی کشورمان فرا روی جوانان باشد.

اقتصاد مقاومتی با اتکا بر 4 بنیان اسلامی بودن، دانش بنیانی، عدالت محوری و مردمی بودن الگویی نه صرفا اقتصادی که یک برنامه جامع اقتصادی- فرهنگی و اجتماعی است. تکیه اقتصاد مقاومتی بر سرمایه های درونی و بومی، اقتصادی انعطاف پذیر و پویا را فراهم می آورد که نه تنها متاثر از فشارها و تهدید ها و تحریم ها نیست، بلکه خود مولد، سازنده و پیشرو است. از این رو برنامه ریزی برای حفظ و تقویت سرمایه های درونی، در این الگو ضرورتی انکارناپذیر است.
بر اساس سیاست های کلی نظام جمهوری اسلامی ایران در مورد بخش معدن، کلیه دستگاه های اجرایی موظفند که به منظور ارتقای سهم معدن و صنایع معدنی در تولید ناخالص ملی و اولویت دادن به تامین مواد مورد نیاز صنایع داخلی کشور و نیز صادرات مواد معدنی فرآوری شده، در راستای سیاست گذاری و اطلاع رسانی جامع و هماهنگ در علوم و فنون زمین و تقویت خلاقیت و ابتکار و دستیابی به فناوری های نوین در این زمینه اهتمام ورزند.

چالش های پیش روی تدریس زمین شناسی و موانع رغبت دانش آموزی

در پژوهشی انجام شده در بین 320 تحصیل کرده رشته زمین شناسی در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری 57 درصد از آنها اعلام نموده اند که به صورت اتفاقی وارد این رشته شده اند! متاسفانه برای خیلی از دانش آموزان رشته تجربی در سال های آموزش متوسطه هنوز هم که هنوز است، زمین شناسی جزو سخت ترین و بی رغبت ترین درس هاست. در حالی که همه جای دنیا درس زمین شناسی با تکیه بر مشاهدات کارگاهی و آزمایشگاهی و تجربه های عینی پدیده ها در عملیات صحرایی به شوق انگیز ترین دروس مشهور است. زمانی این دریغ و افسوس دامنه دارتر می شود که به آمار بالای وجود معادن و انواع و اقسام سنگ ها و کانی ها در کشور نگاهی اجمالی می اندازیم. این نعمت های خدادادی دست ما را باز گذاشته که تلاش بیشتری را در جهت رهنمون کردن استعداد های جوان به این بخش از علوم پایه و توسعه فعالیت های اقتصادی معادن معطوف بداریم. ضمن اینکه بحث جدید در باب سنگ ها و کانی های مختلف متوجه خواص درمانی آنهاست که به پدیدار شدن شاخه زمین شناسی پزشکی منتهی شده است.
احسان قاسم خانی کارشناس ارشد ژئوشیمی در گفت و گو با گزارشگر روزنامه کیهان می گوید:«یکی از پتانسیل های بسیار شاخص کشور ما منابع عظیم معدنی و ساختار زمین شناسی مناسب آن برای ذخایر مهم و استراتژیک مانند نفت و گاز است. از این روی آگاهی و شناخت زمین شناختی برای دانش آموزان بایستی از همان سال های ابتدایی در نظام آموزشی صورت بگیرد و این وظیفه عمدتاً بر عهده آموزش و پرورش کشور است. در فرایند آموزش رسمی مدارس، آموزش علوم زمین نیازمند برنامه تحصیلی منسجمی درباره توانایی های ویژه، مجموعه های آموزشی و روش های منطقی و منتقدانه تفکر کردن و آزمایشگاه های مجهز است. آنچه در این فرایند می تواند نقشی تعیین کننده داشته باشد رویکرد معلمان به مسئله آموزش است.» این مهندس زمین شناسی ادامه می دهد: «علوم زمین در کشورهای توسعه یافته در سال های اخیر پویایی بی نظیری داشته و اهمیت علمی و کاربردی آن گسترش پیدا کرده است و با پیشرفت تکنولوژی به اهدافی بسیار وسیع دسترسی پیدا کرده است. با این وجود در ایران عواملی چند از توسعه بایسته علوم زمین در کشور جلوگیری نموده اند. قائل نشدن شأن و منزلت کافی برای علوم زمین در نهاد آموزش و پرورش کشور، تکیه بر روش های سنتی آموزش، نادیده گرفتن مبحث خلاقیت و کنجکاوی در تدریس علوم زمین و ... از مهم ترین مشکلات پیش روی آموزش علوم زمین در ایران هستند.»
وی مهم ترین چالش تدریس زمین شناسی در مدارس را نبود امکان عملیات صحرایی دانسته و توضیح می دهد: «فضای آزاد و بدون سقف بهترین آزمایشگاه برای دانش آموزی است که می خواهد مفهوم علم زمین شناسی را به خوبی درک کند و کلاس هیچ گاه نمی تواند جای آن را بگیرد. فراگیری دانش آموز در دل طبیعت با غریزه ذاتی او مطابقت دارد. درخت ها، کوه ها، سنگ ها و فسیل ها مواردی هستند که او را به شگفتی وامی دارند، حس کنجکاوی او را برمی انگیزند و برای او فرصتی فراهم می کنند که به اکتشاف بپردازد. همواره در مسیر آموزش زمین شناسی در ایران چه در دانشگاه و چه در مدرسه یکی از موانعی که برای پرهیز از عملیات میدانی مطرح می شود، مشکل مالی است. اگر به نظام های کارآمد آموزشی دنیا بنگریم، درمی یابیم که آنها نیروی انسانی را اصلی ترین منبع اقتصادی کشور خود می دانند و سرمایه گذاری آموزشی را نه تنها باری بر دوش دولت نمی دانند، بلکه از نظر آنها نوعی سرمایه گذاری بلندمدت است.»

توسعه زمین شناسی پزشکی، توسعه بین رشته های کارآمد

زمین شناسی پزشکی علمی است پدیدارشناختی و بین رشته ای که حوزه کاری آن بررسی تاثیرات زمین شناختی (چه مثبت و چه منفی) بر سلامتی انسان ها، حیوانات و گیاهان است. برای مثال یک دانشمند زمین شناسی پزشکی تاثیرات ژئوشیمیایی و انسانی عناصر را بر حیات موجودات زنده بررسی می کند. در زمین شناسی پزشکی دو هدف عمده دنبال می شود؛ شناسایی ارتباط بین عوامل محیطی و بیماری های شایع در کشور و یافتن راهکارهای مناسب جهت پیشگیری از بیماری های با منشأ محیطی.
برای اینکه با این شاخه از زمین شناسی و حیطه پژوهشی آن آشناتر شوید، چند مثال از تحقیقات انجام شده می زنیم:

قرار گرفتن در معرض کاتیون های سنگین مانند سرب که در آبها و ذرات معلق هوا کُره موجود می باشند.
قرار گرفتن در معرض آزبست: مثل غبار آزبست در مونتانای لیبی که مشکلات زیادی برای افراد این منطقه به وجود آورده است.
عفونت قارچی ناشی از ذرات معلق هوا مانند تب دره.

 تاثیرات منفی آرسنیک محلول در آب های سطحی.
 سختی آب که باعث انجام نشدن بسیاری از فرایندهای زیستی می شود.

نرجس امیر زاده گوغری دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کوثر امیرزاده گوغری دانشجوی پزشکی دانشگاه شهید بهشتی تهران و طاهره نادری دکترای زمین شناسی آموزش و پرورش ناحیه 2 کرمان در پژوهشی با موضوع بررسی بیماری های ناشی از چند کانی و خاک های زمین شناسی و سلامت انسان ها (مطالعه موردی استان کرمان) به بررسی اثرات مضر برخی کانی ها نظیر آپاتیت و آرسنیک بر سلامت انسان و نیز آثار کمبود برخی عناصر در بدن انسان نظیر کمبود آهن و مس پرداخته اند. بنابراین زمین شناسی پزشکی هم به خواص درمانی کانی ها و هم به مضرات همنشینی مداوم با برخی کانی ها اشاره دارد.
 طاهره نادری دکترای زمین شناسی و فرهنگی ناحیه 2 آموزش و پرورش کرمان توضیح می دهد: «برای مثال هیدروکسیل آپاتیت کانی استخوان و اصلی ترین ماده استحکام بخش استخوان های بدن است و برای تشکیل دانه های این کانی در استخوان باید در رژیم غذایی ذخایر کلسیم و فسفر وجود داشته باشد. فلورین نیز در ساختمان آپاتیت وارد می شود. در آب برخی مناطق غلظت های بالایی از فلورین وجود دارد و باعث رسوب روی دندان ها می شود؛ اما جالب اینجاست که تحقیقات زمین شناسی پزشکی نشان داده است که اگر به آب مصرفی یک (پی پی ام) فلورین اضافه کنیم، دندان ها سالم می مانند. وجود فلوئور در آب آشامیدنی در حدی که باعث کاهش میزان پوسیدگی دندان شده و از طرفی باعث ایجاد فلوروزیس دندانی (رسوب روی دندان ها) نشود، از لحاظ علم زمین شناسی پزشکی مفید تشخیص داده شده است.»
این پژوهشگر در حیطه زمین شناسی پزشکی در مورد چگونگی انجام روند پژوهش توضیح می دهد: «روش این پژوهش میزان بودن فلوراید 42 نمونه آب های آشامیدنی شهرهای کرمان، زرند، رفسنجان، سیرجان، بافت، جیرفت، بم، کهنوج و نمونه آب معدنی با نام های تجاری مختلف با روش پتانسیومتری به کمک الکترود اختصاصی یون فلوراید تعیین شد. نباید فراموش کرد که دریافت زیاد فلوئور باعث تبدیل این کانی به فلوئور آپاتیت شده که باعث سخت شدن مینای دندان و ایجاد لکه هایی بر روی آن می شود.»

شناسایی غلظت بالای برخی کانی های سمی در آب و خاک


یکی دیگر از زمینه های پژوهشی همین گروه سه نفره اثرات زیانبار آرسنیک در استان کرمان بوده است.
نرجس امیرزاده گوغری دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کوثر امیرزاده گوغری دانشجوی پزشکی دانشگاه شهید بهشتی تهران در گفت و گو با گزارشگر کیهان توضیح می دهند: «آرسنیک معدنی در آب، خاک و بستر سنگ یافت می شود و برای بدن سمی است. ممکن است در آبی میان صخره ای غنی از آرسنیک که جریان دارد، یافت شود. آرسنیک به صورت وسیع در قشر خاک وجود دارد، از طریق حل شدن مواد و سنگ های معدنی وارد آب می شود و به ویژه در مناطقی که فرسایش خاک از صخره ها زیاد است، در آب های زیرزمینی متراکم می گردد. آزمایش های انجام شده از نمونه آشامیدنی توسط مرکز تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی کرمان شهربابک توسط متخصصان مربوطه در آزمایشگاه های معتبر نشان از بالا بودن میزان آرسنیک در آب آشامیدنی شهربابک دارد. متاسفانه این میزان از حد مجاز بیشتر است.»
وی ادامه می دهد: «نتایج تحقیق غلظت آرسنیک در آب زیرزمینی شهر سیرجان و حومه آن، حاکی از غلظت بالای آرسنیک در اکثر نقاط منطقه مورد مطالعه دارد. به نظر می رسد قرار گیری سیرجان در زون آتشفشانی «دهج-ساردوئیه» تمرکز سنگ های آتشفشانی حاوی سولفید در بخش شمال شرقی منطقه و جهت آب زیرزمینی شمال شرقی-جنوب غربی باعث شده تا میزان آرسنیک در آب زیرزمینی به طور طبیعی بالا باشد. غلظت آرسنیک در آب آشامیدنی شهر سیرجان بیش از حد مجاز آب آشامیدنی است که استفاده از این آب در طولانی مدت ممکن است سبب شیوع بیماری هایی مانند سرطان در منطقه گردد.»

معجزه درمانی کانی ها و سنگ ها


مطالعات نشان داده است پاره ای از کانی ها و سنگ ها به علت ساختار اتمی کامل و انرژی بسیاری که دارند و نورهای ناب رنگی و درخشانی که از خود می تابانند در کنار دانش پزشکی، بدون خطرآفرینی می توانند اثرهای مثبت و قابل توجهی بر بیماری ها داشته باشند. از طرفی مطالعات نشان داده زمانی که ارتعاشات متغیر در حوزه بدن، تعادل جسم و جان را به هم می ریزد، این ناهماهنگی است که باعث بیماری می شود. در این زمان است که می توان با کمک گرفتن از ارتعاشات کانی ها و سنگ های باارزش، این ناهنجاری های به وجود آمده را کنترل کرد و هماهنگی لازم را در جسم و جان دوباره ایجاد کرد.

خواص شفابخشی پاره ای از کانی ها اینگونه است:

آمیتیست (کوارتز بنفش): پرورش نیروی خلاقیت و ابتکار، افزایش شهامت، محافظت در برابر فشارهای شدید عصبی، تسکین دهنده درد های ناحیه سر، میگرن و فشارهای عصبی، رفع بی خوابی.
کوارتز دودی: افزایش انرژی، خلاقیت و نشاط، ایجاد تعادل در احساسات.
یاقوت کبود: افزایش انرژی، اقتدار، شهامت و شجاعت و اعتماد به نفس، علاج بی حسی و رخوت، پادزهر بوده و خون را صاف می کند، سرمه آن مقوی بصر می باشد. تنظیم فشار خون و رفع تب، از بین برنده جوش و لک ها.
جاسپر قرمز: کاهش استرس، افزایش تحمل و بردباری، تسکین دردهای عضلانی.
فیروزه: کمک به رفع عوارض کبدی، تقویت چشم ها، هماهنگ کننده سیستم عصبی مرکزی، تقویت بنیه، مناسب برای بیماری های حلق، گلو و ریه، محافظت در برابر انرژی های منفی.
زمرد: کمک به رفع درد معده، تقویت روح، رفع مسمومیت های ناشی از خوردن سم و یا نیش جانوران گزنده، تنظیم حرارت بدن.
الماس: سفید و براق کننده دندان ها، کمک به بهبود بیماری های رعشه صرع و بیماری های پوستی. استفاده تعلیقی از آن منجر به تقویت قلب می شود. اگر الماس را بر شکم ببندند ناراحتی و مشکلات دستگاه گوارش را دور کرده و هضم را آسان می کند و همچنین معده را تقویت می کند.
چشم ببر: از بین بردن احساسات ناخواسته، ایجاد تعادل در نیازهای مادی و جسمی، فعال کننده مراکز حرکتی در بدن، از جمله استخوان ها و مفاصل و تقویت آنها.

در کنار زمین شناسی پزشکی طی سال های اخیر نگاه مردم به خواص درمانی کانی ها و سنگ ها معطوف شده است. البته نباید از ذهن دور داشت که شاخه درمانی کانی ها و سنگ ها قدمتی دیرینه دارد که در کتب باستانی هندی و چینی به آن پرداخته شده است.
حکمای صاحب نام ایرانی  همچون ابن سینا، ابوریحان بیرونی و خواجه نصیرالدین طوسی در آثارشان به ارزش های درمانی سنگ ها و گوهرهای ارزشمند اشاره کرده و نسخه های درمانی متنوعی را ارائه کرده اند. در حال حاضر چین یکی از بزرگترین صادر کنندگان کانی ها و سنگ ها محسوب می شود؛این در حالی ست که کشورمان ایران نیز از نظر تنوع و تعدد کانی ها و سنگ های قیمتی در زمره یکی از توانمندترین نقاط دنیا به حساب آمده و می تواند به قطب صادراتی جهان تبدیل گردد. فراموش نکنیم همین مسیر می توانند برای خیلی از جوانان این مرزو بوم افق های روشن و اشتغالزایی را ایجاد کند.
زمین شناسی پزشکی به بررسی تاثیر فاکتورهای زمین شناسی بر سلامتی و پراکندگی بیماری ها می پردازد. بیماری های فلورزیس(اشباع عنصر فلوئور در آب و خاک) ، گواتر، کرتینیسم، بلک فوت، کشان، کاشین بک، سرطان ریه، آسیب دیدگی های سیستم عصبی و ناهنجاری در حیوانات با آلودگی ناشی از عناصر در ارتباط بوده اند که به تفصیل مورد مطالعه قرار گرفته است.
 مطالعه بیماری ها امکان ارائه راه حل های مناسب برای پیشگیری یا درمان آنها را فراهم می کند. بر این اساس پس از بررسی ارتباط بیماری ها و عناصر، روش های نوینی که برای تعیین پراکندگی عناصر در برخی کشورها بکار می رود. تلاش های علمی هماهنگ بین علوم زمین، زندگی و بهداشت می تواند به عنوان یکی از بهترین روش های ارتقاء سلامت جوامع در حال و آینده باشد. نمونه های جهانی مستندی از تاثیرات آرسنیک، زغال سنگ ، آب های اسیدی، گرد و خاک بر سلامتی یافت شده است. این نمونه ها چگونگی ارتباط مخاطرات ژئوشیمیایی و فرایندهای طبیعی را توضیح می دهند و به این نکته می پردازند که ممکن است تغییرات صورت گرفته به دست انسان به جای چاره سازی، منجر به بیماری شود. راه حل های موثر برای مبارزه با مخاطرات زیست محیطی و جلوگیری از تکرار چنین اشتباهاتی هنگامی ایجاد می شود که بسیاری از افراد صاحب نظر هنگام تصمیم گیری های مهم ، روابط متقابل انسان با محیط و ضرورت فعالیت های جهانی و جامع علوم زمین و بهداشت را کاملا درک کنند. به علت اهمیت تاثیر فاکتورهای زمین شناسی و پراکندگی جغرافیایی بر بیماری ها و سلامت در سال 1996 کنگره زیست محیطی تصمیم گرفت که گروه کاری بین المللی را در ارتباط با زمین شناسی پزشکی به وجود آورد با این هدف که اهمیت این موضوع را میان دانشمندان، متخصصین امور پزشکی و عموم مردم ارتقا دهد.

ظرفیت های کم نظیر معادن ایران

نتایج آمارگیری سال 1392 معادن کشور نشان می دهد که در سال 1392 تعداد 5445 معدن در حال بهره برداری در کشور وجود داشته است. از این تعداد، معادن شن و ماسه، سنگ تزیینی و سنگ لاشه به ترتیب با 1437 ، 859 و 771 معدن بیش ترین تعداد را دارا بوده اند. توزیع استانی معادن نشان می دهد که استان های کرمان، خراسان رضوی و اصفهان به ترتیب با 487، 479 و 412 معدن بیشترین تعداد معادن در حال بهره برداری را داشته اند. البته باید اذعان داشت که خیلی از معادن و ذخایر همچنان بلاتکلیف رها شده هستند وباید گفت از خیلی از پتانسیل ها هنوز هیچ استفاده ای نشده است.
ایران به لحاظ ذخائر معدنی جزو 10 کشور نخست جهان و اولین کشور غرب آسیا است و طبق گزارش مرکز پژوهش های مجلس 7 درصد ذخایر معدنی جهان در ایران جای دارد. غنای منابع و ذخایر عظیم معدنی، كشور ما را یكی از غنی ترین مناطق جهان از نظر توانایی تأمین مواد اولیه مورد نیاز صنعت كرده است. همچنین طبق بررسی های صورت گرفته تاکنون حدود 6 هزار معدن با 70 نوع ماده معدنی در کشور شناسایی شده است و 15 هزار محدوده امید بخش معدنی با 40 میلیارد تن ذخایر قطعی به ارزش بیش از 770 میلیارد دلار شناسایی شده است.
ایران به دلیل داشتن معادن غنی از نظر ذخایر مواد معدنی درجهان از جایگاه بالایی برخوردار است ، به شکلی که 12 معدن مهم جهان مانند مس سرچشمه در ایران قرار دارد؛ 8 درصد ذخایر روی و 3 درصد ذخایر سرب جهان در ایران جای گرفته وکشور ما چهارمین تولید کننده سنگ تزیینی در دنیا است ؛ همچنین ذخایر شناسایی شده مس ایران به بیش از 30 میلیون تن می رسد.
از سوی دیگر کشورمان به دلیل داشتن ذخایر اورانیوم، زغال سنگ و سنگ آهن هم جایگاه بالایی در فهرست جهانی دارد و طبق پیش بینی و بررسی های به عمل آمده ، کشورمان روی کمربند آهن، روی، سرب، مرمریت، مس و طلا قرار دارد و دست کم 100 سال مواد معدنی برای تولید و استخراج دارد . اما با وجود همه این ذخایر بسیار غنی معدنی و پتانسیل رشد اقتصادی کشور به واسطه معادن، ایران تاکنون نتوانسته است برداشت مناسبی از ذخایر معدنی خود داشته باشد و سهم صادرات مواد معدنی در تولید ناخالص داخلی کشور بسیار اندک است.
كشوری با این همه منابع غنی همراه با نیروی تحصیلكرده جوان و جویای كار البته كه نباید در ركود بماند و تنها كافی است به این منابع با دیدی ملی و مسئولیت پذیر نگاه كرده و همگرایی واقعی ایجاد كنیم.
محسن زین العابدینی یک پژوهشگر عرصه سنگ ها و کانی های ایرانی برایمان توضیح می دهد:« تاسیس یک سازمان اختصاصی جزو ضروریات است تا فعالیت ها به صورت هماهنگ و منسجم انجام شود،ولی متاسفانه علی رغم اینکه انجمن سنگ ایران  تأسیس شده است،هنوز از جهت فراگیر شدن آن و پیوستن کلیه دست اندرکاران این صنعت به نتایج مناسبی نرسیده ایم. حضور در نمایشگاه های خارجی زمانی می تواند بیشتر مثمر ثمر واقع شود که از یک انسجام و هماهنگی خاص و کامل برخوردار باشیم. نظیر شرکت کننده های کشور ترکیه در نمایشگاه سال ۲۰۰۲ "کارارا” در ایتالیا و یا در امر تبلیغات و بازاریابی و صادرات مسلما اگر به صورت متشکل و با یک سازماندهی اصولی حرکت کنیم،درصد حصول موفقیت بیشتر خواهد بود و به عبارتی توانایی های منفرد و جداگانه را باید به صورت یک قدرت عمده و واحد درآورد تا بتوانیم حرکتی اساسی و نتیجه بخش صورت دهیم.»

چطورشیوه آموزشی را برای ارتقا زمین شناسی تغییر دهیم؟

روشن است برای رسیدن به پتانسیل های بالاتر بهره برداری از معادن باید به توسعه و تقویت زمین شناسی از سال های مدرسه توجه و اهتمام ویژه داشت.
کشوری که پایتخت کانی ها و سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی جهان محسوب می شود،باید از نظر تربیت زمین شناسان جوان کاری و خلاق و نیز تکنیسین های موفق در معادن حرف اول را بزند.
احسان قاسم خانی کارشناس ارشد ژئوشیمی یکی از شرکت کنندگان اولین همایش ملی زمین شناسی پزشکی و کانی درمانی (استان مرکزی 22 تیرماه 96) به خوبی به موانع سد راه رغبت دانش آموزی به سمت درس زمین شناسی اشاره کرده و می گوید:«در شرایطی که معلم تمام فکرش معطوف به تمام کردن کتاب درسی زمین شناسی باشد، دیگر چه جایی برای خلاقیت و گفت وگو و مشارکت در بحث باقی می ماند؟! تأکید غیر منطقی بر یک شیوه آموزشی هماهنگ و بی مورد در سراسر کشور ضمن کشتن قدرت خلاقیت و ایده پردازی دانش آموزان و معلمین مدارس، معلمان را در فشار و استرس روانی بیش از حدی  قرار می دهد که منجر به فرسودگی آن ها می شود.»
وی ادامه می دهد:«وجود امکانات و ابزار آموزشی زمین شناسی مناسب در مدارس و استفاده صحیح ومؤثر از آن ها موجب ارتقای کیفیت آموزشی خواهد شد. نمونه هایی از این امکانات آموزشی عبارتند از جعبه سنگ و کانی، درصورت امکان میکروسکوپ، نمونه های ماکروسکوپی فسیل های واقعی و یا مولاژ فسیل ها، لوازم آزمایشگاهی و وسایلی مانند جعبه سختی موس و...
 یکی از مهم ترین رویکرد های جدید در آموزش علم زمین شناسی که امروزه در بسیاری از کشورهای توسعه یافته جهان مورد استفاده قرار می گیرد به خدمت گرفتن فناوری اطلاعات و ارتباطات ICT است. »
این مهندس زمین شناسی در تکمیل صحبت هایش می گوید:« زمین شناسی یکی از علوم پایه کاملا تخصصی است که تدریس آن باید بر عهده کسی باشد که با مبانی اساسی این علم همچون پترولوژی، کانی شناسی، فسیل شناسی، ژئوشیمی و...آشنایی داشته باشد. بدون تردید سپردن تدریس این درس به فردی غیر متخصص به میزان زیادی از بازده این کار خواهد کاست. در همین راستا در سال 1395 پژوهشی به منظور بررسی میزان اثرگذاری هوش تصویری در آموزش علم زمین شناسی در شهر اصفهان انجام شد. نتایج حاصل گواه آن هستند که در کتاب درسی علوم زمین به هوش تصویری فضایی در قالب عکس، ترسیم شکل، نمودار و نقشه توجه کافی شده؛ اما دبیران اطلاعات نسبتاً کاملی در این مورد نداشته و در کلاس های درس از آن ها استفاده کافی نبرده اند که علت آن بکارگیری برخی از دبیران غیر متخصص بوده است.»

زمین شناسی پزشکی کانی آزبست

ژئومدیسین یا زمین شناسی پزشکی یکی از شاخه های نوین دانش زمین شناسی است. این گرایش،کاربرد زمین شناسی در مورد اثرات مثبت و منفی کانی ها وسنگ ها را بر محیط زیست و سلامت انسان مورد مطالعه وبررسی قرار می دهد. همچنین ارتباط بین فاکتورهای زمین شناسی و مشکلات سلامتی انسان، حیوان و نقش کانی های دارویی در پزشکی و داروسازی را بررسی می کند.
مریم مومنی کارشناس زمین شناسی، مسئول انجمن علمی و سرگروه دبیران زمین شناسی استان مرکزی که خود دبیر اجرایی اولین همایش ملی زمین شناسی پزشکی و کانی درمانی ست،برایمان درباره شاخه زمین شناسی پزشکی بیشتر توضیح داده و می گوید:«این علم بیشتر روی فرآیندها و تاثیر مواد تشکیل دهنده زمین بر روی انسان ها و حیوانات تمرکز دارد. دانشمندان این رشته تاثیرات ژئو شیمیایی عناصر را بر حیات موجودات زنده معرفی و بررسی می کنند. یکی از مباحث مهم این دانش بین رشته ای بررسی اثرات مخرب کانی های سمی و سرطان زا به ویژه "آزبست” است.»
این کارشناس زمین شناسی که خود در اولین همایش زمین شناسی پزشکی و کانی درمانی به ارائه مقاله ای درباره زمین شناسی پزشکی کانی سمی «آزبست» همت گمارده است،برایمان در باره نتایج تحقیقاتش توضیح می دهد:«این کانی به دلیل داشتن خصوصیات منحصر به فردی که دارد- نظیر نسوز بودن- مورد استفاده و استقبال گسترده در صنایع مختلف –همانند پارچه ها و البسه ضد حریق و نیز عایق ها - است. نقش این کانی در ایجاد انواع سرطان ها، راه های پیشگیری و مقابله با خطرات آزبست موضوع مشترک زمین شناسان پزشکی و پزشکان است. این همکاری زمینه مناسبی در جهت کاهش سرطان ها و حل مشکلات زیست محیطی ناشی از حضور الیاف آزبست در محیط است.»

 اعجاز درمانی سنگ ها از دیرباز

 شاید برایتان عجیب باشد اگر بدانید برخی درمانگران طبیعی از هزاران سال پیش با قراردادن سنگ های شفابخش بر نقاط مختلف بدن یا با تجویز آبی که سنگی خاص در آن قرار داده شده، درد بیماران خود را تسکین می دادند و نتایج درمانی موفقیت آمیزی به دست می آوردند.
در منابع قدیمی مکاتب درمانی متعددی همچون طب سنتی ایران، طب سنتی آیورودا و چین به خاصیت درمانی سنگ ها و گوهرها اشاره های فراوانی شده است و حکمای صاحب نامی همچون  ابن سینا، ابوریحان بیرونی و خواجه نصیرالدین طوسی در آثارشان به ارزش های درمانی سنگ ها و گوهرهای ارزشمند اشاره کرده و نسخه های درمانی متنوعی را ارائه کرده اند. امروزه مردم در سراسر جهان نیز با فرهنگ ها و زبان های مختلف از سنگ درمانی و خواص آرامش بخش و تسکین دهنده سنگ ها نه تنها برای درمان بیماری ها و اختلال های روحی و جسمی بلکه برای پیشگیری از ابتلا به بسیاری از بیمارها نیز استفاده می کنند. اگر تصمیم دارید از انرژی موجود در سنگ ها برای تسکین و درمان روح و جسم خود استفاده کنید، سنگ را با یکی از روش های زیر شست وشو دهید تا پاکسازی شود. به عنوان مثال می توانید سنگ را برای 8-7ساعت درون نمک خشک دریا یا خاک بگذارید و در نهایت آن را با آب بشویید تا آماده استفاده شود. بهترین شیوه استفاده آن است که در فضایی آرام و مناسب که اکسیژن کافی در آن وجود دارد دراز بکشید و سنگ ها را به طور مستقیم بدون هیچ پوششی به مدت 20 دقیقه روی پوست تان قرار دهید تا از خواص درمانی آنها بهره مند شوید.

 زمین شناسی پزشکی ، مطالعه اثرات طبیعی زمین و عوارض فیزیکی و شیمیایی آن، مانند میزان رطوبت، دما، ترکیب شیمیایی و دیگر عوامل روی موجودات زنده اعم از انسان، حیوان و گیاه است. در زمین شناسی علوم مختلف شامل ژئوشیمی، ژئوفیزیک، تکتونیک، فسیل شناسی و... به بررسی چگونگی حذف عوارض زمینی می پردازند و در پزشکی نیز شاخه های مختلف اپیدمیولوژی، پاتولوژی، شاخه های مختلف پزشکی داخلی و پزشکی جغرافیایی و... وجود دارند.با توجه به این که عوارض بومی و محیطی تاثیر به سزایی در انحراف از سلامت اقوام مختلف دارد و شاید درصد این احتمال بالغ بر ۶۵درصد نسبت به عوامل دیگر باشد بررسی تفاوت های جغرافیایی و زمین شناسی در هر منطقه به شناخت بیشتر امراض مختلف کمک می کند. این دانش بین ۲رشته ای که دیگر شاخه های علوم چون بیولوژی و شیمی، فیزیک، آمار و احتمالات، کشاورزی، آب و هواشناسی را در برمی گیرد و بررسی و تفحص در هر شاخه از آن دنیای وسیعی از اجزای به هم پیوسته و مرتبط را به ما می نمایاند که با کشف چگونگی ارتباط این اجزا به ماهیت کلی هدف زمین شناسی پزشکی - که همان شناخت عوارض زمین و انحراف از سلامت است - بپردازیم در این علم، بنیاد اصلی بر بررسی ژئوشیمی گذارده شده است.
این علم با توزیع و مهاجرت عناصر در جهان سروکار دارد و ترکیب شیمیایی هر منطقه را از ابعاد مختلف شامل ژئوشیمی زیست محیطی ، ژئوشیمی میکروبی، ژئوشیمی آلی - معدنی و نهایتا ژئوشیمی پزشکی مورد بررسی قرار می دهد و با تعیین کمیت های عناصر مختلف زمین و از سوی دیگر قوانین کنترل کننده آن در هر منطقه مرتبط و با توجه به دانش و تجهیزات آزمایشگاهی دقیق در حد اندازه گیری بسیار حساس (PPm,PPb) قدرت تجزیه و تحلیل داده ها و پردازش آنها را دارد تا بتوانیم نسبت به ایجاد ارتباط با دیگر علوم مختلف از علم ژئوشیمی استفاده کنیم. همه عناصر زمین از طریق چرخه آب، خاک و هوا وارد بدن انسان می شود و در درازمدت، تاثیر خود را برجای می گذارد و از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود. وجود کمربندهای بیماری های مختلف که گاه در یک قاره قابل پیگیری هستند مثل کمربند بیماری گواتر، برخی سرطان ها، سل، تالاسمی و... نشانگر تعمق در مسائل محیطی و تاثیرات آن برسلامت موجودات زنده است.

تاثیرات زیست محیطی کانی «آزبست»

یکی از شاخه های پژوهشی شناخته شده درعلم زمین شناسی پزشکی پژوهش بر کانی «آزبست» است. آزبست یا پنبه کوهی یک نام عمومی است که به تعدادی از کانی های سیلیکاتی فیبری شکل که تغییرات وسیعی از نظر شیمیایی دارند، اطلاق می گردد. کانی های آزبست در دو گروه سر پانتین ها و آمفیبول ها رده بندی می شوند. 95 درصد آزبست جهان از نوع کریزوتیل است که به گروه سرپانتین تعلق دارد و بقیه از گروه آمفیبولهاست.این کانی ها دارای بافت الیافی هستند.
مریم مومنی پژوهشگر توضیح می دهد: «نسوزبودن، هدایت پذیری الکتریکی پایین، مقاومت بالا در برابر واکنش های شیمیایی وازهم پاشیدگی زیستی از ویژگی های مهم آزبست است. واحد ساختمانی الیاف های آزبست از تترائدرهای سیلیکاته است که می تواند به صورت زنجیرهای دوگانه در آمفیبول ها یا به صورت ورقه ای در کریزوتیل یافت شود. شناخت و استفاده از این کانی به 1500سال قبل از میلاد برمی گردد. در ایران باستان نیز از الیاف آزبست استفاده می شده است. لازم به ذکر است که الیاف آزبست با چشم غیر مسلح قابل دیدن نیستند. بویی از این الیاف استنشاق نمی شود.علائم بیماری های ایجاد شده توسط این الیاف پس ازسال ها نمایان می شود. استعمال سیگار خطرات ناشی از تاثیراین الیاف را چندین برابر می کند. الیاف آزبست با ورود به هوا بسیار کشنده می شوند.»
وی ادامه می دهد: «این کانی در طبیعت به صورت الیاف فیبری و رشته های باریک دارای قابلیت انعطاف و تجزیه ناپذیر یافت می شود. با ورود به آب های سطحی و زیرزمینی، به بدن راه یافته و فیبرهای معلق مواد آلی را جذب ودر نهایت این مواد کل سطح فیبر را می پوشانند.
در منابع آب خانگی نیز یافت می گردد،همچنین مواد غذایی آلوده به ذرات معلق گرد وغبار و خاک دارای رشته های آزبستی می باشند.آزبست موجود در مواد غذایی آلوده می تواند ناشی از مصرف آب و یا استفاده از پودر تالک خالص در تهیه برخی مواد غذایی باشد. «کریزوتیل» یا «آزبست سفید» نیزدرآب های قلیایی تثبیت شده و در شرایط اسیدی منیزیم از ساختار فیبری آن جدا می شود. این در شرایطی هست که آب بسیاری از رودخانه ها حالت اسیدی دارند، در خاک های اسیدی، منیزیم به راحتی از ساختار کریزوتیل جدا می شود و این موضوع سبب افزایش غلظت این عنصر در خاک آلوده به کریزوتیل می گردد. باران های اسیدی نیز عامل موثر در اسیدی شدن آب و خاک آلوده به کریزوتیل هستند.
آلودگی خاک به این ماده سبب کاهش شدید رشدوزردی گیاهان می شود و میزان تراکم و نوع گیاهان را در این خاک ها به نحو چشم گیر کاهش می دهد.»
این مهندس درباره نتایج تحقیقات خود توضیح می دهد: «الیاف آزبست در اثر استخراج ازمعادن و تخریب ساختمان هایی که در عایق سازی آنها از این الیاف استفاده شده و به طور کلی تخریب هر فرآورده آزبست دار، وارد محیط زیست می شوند. در شهرهای بزرگ یکی از مهم ترین راه های ورود آزبست به هوا از طریق لنت ترمز و کلاچ خودروهاست. آزبست موجود در لنت ترمز عامل اصلی ابتلا به نوعی سرطان خطرناک است. با هربار ترمز کردن و انتشار آزبست در فضا امکان ابتلاء به این سرطان بیشتر می شود. پراکنده شدن ذرات آزبست در هوا سبب ایجاد اختلالات تنفسی و ابتلاء به بیماری بدخیم ریوی است. با هر بار استفاده از ترمز خودرو، لنت، تحت عمل اصطکاک با کاسه یا دیسک چرخ ساییده شده و آزبست های موجود در آن به شکل غبار از درز کاسه های چرخ یا به طور مستقیم از کنار دیسک چرخ به زمین می ریزد و در هوا پراکنده شده و بر اثرجریان های سطحی هوای نزدیک به آسفالت خیابان در محیط شهرپراکنده می شود.واین ذرات سبب ایجاد بوی لنت ها می شود.در بسیاری از کشورها آمارهای تهیه شده از جوامع شهری وروستایی مقیم در نزدیکی معادن استخراج ،حاکی از بالابودن شماربیماری های مرتبط با این ماده بخصوص سرطان ریه است. الیاف آزبست قادرند به ذرات بسیار ریز و غیر قابل دیدن تبدیل شوند که در هنگام تنفس به اعماق شش ها نفوذ کرده و برای همیشه در آن جا می مانند. با گذشت زمان این ذرات براثرتحریکات مداوم خود می توانند سبب بیماری های آزبستوس و بیماری مزوتلیوما شده و در نهایت منجر به مرگ شوند!»

همه فراز و نشیب های اولین همایش زمین شناسی پزشکی و کانی درمانی

دراولین همایش ملی زمین شناسی پزشکی و کانی درمانی (22 تیرماه 96 دراستان مرکزی برگزار شد) مریم مومنی دبیر اجرایی این همایش هدف از برگزاری این نشست یک روزه را معرفی علم زمین شناسی و تاثیر کمبود کانی ها در ایجاد و درمان بیماری ها عنوان کرد. لازم به توضیح است که همایش مذکور بیشتر با حضور دانش آموزان مستعد در زمینه علم زمین شناسی بویژه زمین شناسی پزشکی و کانی درمانی به اجرا در آمد. در اولین همایش یک روزه کشوری زمین شناسی پزشکی و کانی درمانی که با حضور استاد فرهاد قریب فرزند پدر علم زمین شناسی و مهندس کاشانی پدر علم گوهر شناسی ایران تشکیل شد. میهمانانی از 11 استان دیگر نیز حضور داشتند و مقالات علمی در ارتباط با نقش کانی ها در زمینه پزشکی و داروسازی، بررسی تاثیر بیماری زایی خاک و کانی ها، بررسی گوهرسنگ ها و آسیب شناسی درس زمین شناسی به صورت آموزشی ارائه شد.
همچنین دکتر بازوبندی مولف کتاب جدید زمین شناسی پایه یازدهم توضیحاتی درباره چگونگی تالیف، اهداف و شیوه های تعلیم این کتاب ارائه کرد. برگزاری 7 غرفه از دستاوردهای دانش آموزی و رونمایی از تمبر یادبود پیشگامان زمین شناسی ایران از دیگر برنامه های این همایش در دانشگاه پیام نور اراک بود.
برگزیدگان و پژوهش های منتخب این همایش علمی ( پژوهشگران فرهنگی و دانشگاهی) عبارت بودند از:
- بررسی بیماری های ناشی از چند کانی و خاک های زمین شناسی و سلامت انسان ها طاهره نادری، کرمان
- بررسی بیماری های ناشی از زلزله کوثر و نرجس امیرزاده گوغری، تهران
- بررسی زمین شناسی پزشکی کانی آزبست مریم مومنی، استان مرکزی
- بررسی کانی های گروه زئولیت از دیدگاه زمین شناسی پزشکی محمد حسین صالحی، همدان
- پتانسیل های ژئوفارماکولوژی درایران شهلا نایب پور، اصفهان
- هوای رنگی تاثیر معدن منگنز قم بر محیط زیست غلامرضا صادقی، قم
- تاثیرات آرسنیک بر سلامتی عفت رنجبر، استان مرکزی
- آسیب شناسی آموزش زمین شناسی در ایران فاروق ایزدی، استان کرمانشاه
- چالش تدریس درس زمین شناسی در ایران احسان قاسمخانی، فارس
- تاثیر آب درمانی بر سلامت ورزشکاران محمد حسن بهشتی، استان مرکزی
مؤمنی دبیر اجرایی همایش در ادامه درد دل های خود را از عدم حمایت برخی از مسئولین از همایش های علمی زمین شناسی اینگونه با گزارشگر کیهان در میان می گذارد: «غم انگیز است عاشق باشی و نتوانی عشق بورزی.من عاشق نوآوری پژوهش و پویایی هستم؛ اما رنج و بی مهری هایی را شاهد بودم که ناگفته بماند بهتراست؛ زیرا مرا دردی ست اندر دل اگر گویم زبان سوزد وگر پنهان کنم ترسم که مغز استخوان سوزد.»
وی با بغض گلایه ادامه می دهد: «این همایش آخرین برنامه ای بود که تمام توانم را در اجرای آن به کار بستم. علیرغم بی مهری ها بسیار کفش آهنین به پا کردم، در اوج ناتوانی و استیصال راه رفتم و فقط می توانم زبان در تشکر از انسان های بزرگی باز کنم که دستم را گرفتند و با کمک های مادی یا معنوی پیمودن این راه را آسانتر کردند. خانم ها غزاله امیر حشمتی و میترا یعقوبی حمایت کننده های مالی، خانم دکتر فاطمه قنبری، استاد فرهاد قریب، استاد حمید کاشانی، آقای سید مهدی رحیمی و اساتید بزرگوار وزارت آموزش و پرورش آقای دکتر بازوبندی و خانم دکتر عابدینی همه عزیزانی بودند که در عرصه علمی این همایش حمایت های بی دریغی داشتند. ضمنا از حجت الاسلام آقای دکتر محمدیان معاون محترم وزیر و رئیس دفتر پژوهش و برنامه ریزی آموزشی تشکر دارم.»

کانی ها چطور نامگذاری می شوند؟


در علم زمین شناسی کانی ها بر اساس ضوابط زیر نامگذاری می شوند:
 نام عده زیادی از کانی ها در واقع اسم محلی است که اولین بار در آنجا پیدا شده اند و به انتهای آن پسوند «ایت» اضافه شده است؛مثلا «ایلمنیت» از نام کوه های ایلمن واقع در اورال، «تیرولیت» از تیرول که محلی در کشور اتریش است، «تالمنیت» از معدن تالمن واقع در انارک ایران گرفته شده است.
نام بعضی از کانی ها از اصطلاحات خاص بعضی کشورها گرفته شده است؛مثلا «سافیر» از اصطلاحات محلی هندوستان می باشد. نام عده ای دیگر از کانی ها از رنگ آنها در زبان یونانی گرفته شده است؛مثلا «هماتیت» به معنی قرمز خونی، «آزوریت» به معنی آبی رنگ است.
بعضی از کانی ها نام خود را از خواص ویژه ای که دارند گرفته اند؛مثلا «دیستن» در زبان یونانی به معنی دارای دو درجه سختی است که این کانی نیز چنین خاصیتی دارد.
نام بعضی از کانی ها مربوط به عناصر موجود در آنهاست؛ مثلا «نیکلین» دارای نیکل و کوپریت دارای مس است.
و اما جالب است بدانید بعضی از کانی ها از اسم محققینی که آنها را برای اولین بار یافته اند مشتق شده است.
مثلا «براگیت» به نام کاشف ان «براگ» و بیرونیت به نام یابنده آن (ابوریحان بیرونی) نامگذاری شده اند.
کانی هایی که نخستین بار در ایران کشف شده برخی به افتخار دانشمندان ایرانی و برخی از نام مناطقی که در آن کشف شده اند،گرفته شده،مانند: کانی بیرونیت (ابوریحان بیرونی)، کانی آویسینیت (ابن سینا)،کانی تالمسیت(تالمسی دهی در بخش انارک ایران)، کانی خونیت (خونی نام معدنی در 50 کیلومتری شمال شرقی بخش انارک)، کانی ایرانیت(به رسم مهمان نوازی ایرانیان)، کانی انارکیت (برگرفته از بخش انارک ایران)، کانی خادمیت (نام رئیس وقت سازمان زمین شناسی ایران مهندس نصرالله خادم).

سخن آخر  

   زمین شناسی پزشكی ثابت كرده است كه برخی انواع بیماری ها به سبب گرفتگی انرژی در بدن ماست كه سنگ ها می توانند این نیروها را از بین ببرند و انرژی حیات را با آرامش و به طور منظم در ما جاری كنند. اهمیت این امر آن جایی كه استفاده از انواع سنگ های قیمتی در جواهرات و زیورآلات قدیمی به منظور اهداف درمانی بوده و بعدها جنبه درمانی خود را از دست داده و جنبه زیبایی و هنری به خود گرفته اند.
    به طور كلی با توجه به روند روبه رشد آلودگی های زیست محیطی و نیز پیدایش بیماری های جدید، علم پزشكی به سمت داروها و درمان های طبیعی روی آورده است تا هرچه بیشتر تاثیرات مواد شیمیایی داروهای تركیبی را كاهش دهد. درمان به وسیله گیاهان دارویی و رواج طب سنتی خود نشانه ای از این روند روبه رشد است. به همین دلیل، از دیگر روش های مناسب برای درمان های طبیعی، استفاده از سنگ ها و كانی های مختلف است.
    سنگ ها می توانند با ایجاد حالت های متغیر در مراقبت های پزشكی، مكمل مناسبی در این نوع درمان ها باشد. اما اینكه جایگزین كاملی برای درمان های پزشكی باشد مورد تایید نیست.





نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :