Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 220917
تاریخ انتشار : 12 مهر 1396 13:10
تعداد مشاهدات : 53

تأثیر نهضت سیدالشهدا بر نهضت امام خمینی (ره)

انقلابِ اسلامی؛ انقلابی عاشورایی / حمیدرضا رحیمی

حضرت امام در این رویکرد ضداستعماری و ضداستکباری خود نیز متأثر از پیام های حاکم بر روح قیام امام حسین (ع)، مانند ظلم ستیزی، حریت و آزادگی و تن ندادن به ذلت در برابر مستکبرین بودند.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دستاوردهای انقلاب اسلامی به نقل از خبرگزاری فارس؛ نهضت امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی ایران را می­توان بارزترین و موفق­ترین انقلاب نشئت گرفته از فرهنگ عاشورایی در تاریخ تشیع دانست. بی گمان نهضت امام حسین (ع) و پیام عاشورا همان فرهنگی است که منبع اصلی الهام نهضت امام (ره) بوده است. آن چنان که در کلام امام خمینی آمده است: انقلاب اسلامی ایران، پرتویی از عاشوراست. (صحیفه ی امام، ج 18: 22) بدین ترتیب اصلی ترین عامل فرهنگی محرک تأثیرگذار بر انقلاب اسلامی ایران را باید ایدئولوژی انقلابی شیعه مبتنی بر فرهنگ عاشورایی دانست. نهضت امام و انقلاب اسلامی در همه ی ابعاد خود وامدار نهضت امام حسین (ع) و فرهنگ عاشوراست.
 
از جمله ابعاد مهم نهضت حضرت امام خمینی در فرآیند پیروزی انقلاب، بُعد استکبارستیزی آن است. مسئله ای که در سخنان امام خمینی درباره ی نوع نگاه و مبارزه شان در تقابل با آمریکا، خود را نشان می دهد. ایشان درباره ی مبارزه با آمریکا و حساسیت رژیم در این باره می فرماید:
 
«یک وقتی که ما می خواستیم یک صحبتی بکنیم یک نفر را فرستادند که شما از آمریکایی ها صحبت نکنید، ولو از شاه هم بگویید مانعی نیست. من گفتم ما همه ی اشکالمان در آمریکایی هاست. همه ی گرفتاری که داریم از دست آمریکا داریم. ما آن مجرم اصلی را بگذاریم و سراغ این هایی [برویم] که تبع هستند و آلت هستند.» (صحیفه ی امام، ج 2: 67)
 
حضرت امام در این رویکرد ضداستعماری و ضداستکباری خود نیز متأثر از پیام های حاکم بر روح قیام امام حسین (ع)، مانند ظلم ستیزی، حریت و آزادگی و تن ندادن به ذلت در برابر مستکبرین بودند.
 
تقارن عاشورای حسینی با 13 آبان به عنوان روز مبارزه با استکبار جهانی، خود پیشنهاددهنده ی درنگ و تأمل بیشتری بر مبانی مشترک در نهضت امام خمینی (ره) با تأسی از قیام امام حسین (ع) است. بنابراین هدف از مقاله ی حاضر، تمرکز بر تأثیرپذیری عمیق جنبه ی استعمارستیزی در قیام امام خمینی از قیام امام حسین (ع) و حاکم بودن روح ظلم ستیزی در هر دو حرکت است. همچنان که شروع و پایه ریزی توده ای ترین انقلاب جهان در 15 خرداد سال 42، یعنی تنها چند روز پس از عاشورای حسینی، بسته شد. بدین ترتیب بسیاری از شعارهای انقلاب اسلامی بیانگر درک مردم از تأثیرپذیری امام از قیام سالار شهیدان است: «خمینی خمینی، تو فرزند حسینی»، «خمینی، خمینی تو وارث حسینی» و «نهضت ما حسینیه، رهبر ما خمینیه» از جمله شعارهایی بود که در زمانه ی انقلاب توسط مردم سر داده می شد.
 
این پیوند عمیق میان استکبارستیزی و استعمارستیزی در اندیشه ی امام (ره) با قیام امام حسین (ع) را می توان در این جمله ی امام به وضوح دید: «اگر ما بخواهیم مملکت مان، یک مملکت مستقلی باشد، یک مملکت آزاد باشد، باید این رمز (قضیه ی سیدالشهدا) را حفظ کنیم.» (صحیفه ی امام، ج 10: 216)

برای دستیابی به هدف این یادداشت، در قسمت «الف» به پیام ظلم ستیزی و حریت از یوغ مستکبران و طاغوتیان در قیام عاشورا خواهیم پرداخت. در قسمت «ب»، به تأثیرات عمیق نهضت سیدالشهدا بر نهضت امام اشاره خواهد شد و در قسمت «ج» یادداشت، استکبارستیزی در اندیشه ی امام به مثابه ی مصداقی از شعار راهبردی «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» مورد توجه قرار خواهد گرفت.
 
الف) پیام ظلم ستیزی و مبارزه با استکبار در قیام امام حسین (ع)
 
نهضت حضرت امام حسین (ع) دارای ابعاد و جلوه های گوناگون و آثار و ثمرات مختلف و پیام های ژرف و راهگشاست. یکی از برجسته­ترین درس­های مکتب حسینی، ظلم ستیزی و آزادگی است. نفی هرگونه ظلم و ستم و مبارزه با مستکبران، طاغوتیان و ستمگران زمان و دفاع و حمایت از محرومان و مستضعفان در ذات حرکت امام حسین (ع) قرار دارد که شعار «هیهات منا الذله» را می توان تجلی آشکار این پیام عاشورا دانست.
 
نهضت عاشورا با توجه به ماهیت اسلام­خواهی و ظلم ستیزی­اش، همواره الهام بخش نهضت های ظلم ستیز و آزادی خواه بوده است. مبارزه ی مکتبی امام حسین (ع) تلاشی مقدس و تأثیرگذار بود که پیامدهای گوناگون پیدا و پنهان بسیاری را در عرصه های مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در پی داشت. این پیامدها از قیام مختار و توابین آغاز شد و تا انقلاب عظیم مردم ایران ادامه یافت.
 
علاوه بر بسیاری از قیام های ضدستم و نهضت های آزادی بخش در جهان اسلام که با الهام از حرکت عزت آفرین عاشورا شکل گرفته و به ثمر رسیده است ، حتی مبارزه های استقلال طلبانه ی هند به رهبری مهاتما گاندی ، ثمره ی این الگوگیری بود؛ همچنان که خود گاندی گفته است : «من زندگی امام حسین (ع) را به دقت خوانده ام و توجه به صفحات کربلا نموده ام و بر من روشن شده است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، بایستی از قیام حسین (ع) الگو گیرد.» (عسکری اسلامپور، 1387: 44)
 
محمدعلی جناح، رهبر استقلال پاکستان، نیز گفته است : «هیچ نمونه ای از شجاعت ، بهتر از آنکه امام حسین (ع) از لحاظ فداکاری و تهور نشان داد، در عالم پیدا نمی شود. به عقیده ی من ، تمام مسلمین باید از سرمشق این شهیدی که خود را در سرزمین عراق قربانی کرد، پیروی نمایند.» (همان جا)
 
حریت و آزادگی نیز به عنوان یکی دیگر از پیام های عاشورا در پیوند با ظلم ستیزی قیام امام حسین (ع) است. قیام عاشورا به ما آموخت ستم پذیری و تحمل سلطه ی سلطه گران و مستکبران و سکوت در برابر تعدی و زیر بار منت دونان رفتن و تسلیم فرومایگان شدن و اطاعت از کافران و فاجران ، همه و همه از ذلت نفس و زبونی و حقارت روح انسانی سرچشمه می گیرد. استاد شهید مطهری در باب این پیام عاشورا می فرماید:
 
«امام حسین (ع) مرگ با عزت را بهتر از زندگی با ذلت می دانست . جمله ی معروف امام حسین (ع)، هیهات منّا الذلّه ، عجیب است و از آن جمله هایی است که تا دامنه ی قیامت از آن حرارت و نور می تابد. حماسه و کرامت و عزت و شرافت نفس می بارد.» (حماسه ی حسینی، ج 1، 1368: 54)
 
ب) تأثیر نهضت سیدالشهدا بر نهضت امام (ره)
 
ریشه دار بودن نهضت امام (ره) و انقلاب اسلامی در نهضت امام حسین (ع) در سرتاسر لحظات انقلاب اسلامی آشکار است. تقارن 15 خرداد سال 1342 با 12 محرم 1383 و همین طور قطعی شدن سقوط رژیم شاه در تظاهرات عظیم عاشورا و تاسوعای 1357 (به مثابه ی رفراندوم سرنگونی رژیم) خود گویای پیوند عمیق نهضت امام با قیام امام حسین (ع) است.
 
همان طور که در قسمت قبل اشاره شد، یکی از مهم ترین عناصر در ذات قیام امام حسین (ع)، ظلم ستیزی و آزادگی است. شعار «هیهات منا الذله» به عنوان پیام اصلی قیام امام حسین (ع)، شعاری است که به نحوی آشکار در اندیشه ی امام خمینی و نهضت استعمارستیز و استبدادستیز ایشان هویداست.
 
حضرت امام (ره) با الهام از اندیشه ی جاویدان «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا»، صحنه ی مبارزه با شاه و اربابان غربی آن را صحنه ی نبرد با یزیدیان زمان اعلام کرد و با فراگرفتن درس آزادگی، آشتی ناپذیری و ازخودگذشتگی از نهضت اباعبدالله، دریافته بود که ستم کِشی برای پیروان اسلام راستین و پرورش یافتگان مکتب عاشورا پذیرفتنی نیست و قیام امام حسین (ع) در دفاع از مظلومان و محرومان و مقابله با مستکبران و ستمگران، به زمان و مکان خاصی محدود نیست.
 
امام درباره ی پتانسیل انقلاب سازی عاشورای حسینی معتقد بود: «واقعه ی عظیم عاشورا از سال 61 هجری تا خرداد 42 و از آن زمان تا قیام حضرت بقیه الله، ارواحنا لمقدمه الفداه، در هر مقطعی انقلاب ساز است.» (صحیفه ی امام، ج 16: 179)
 
استاد شهید مرتضی مطهری نیز انقلاب عاشورایی امام خمینی را این گونه بیان می کنند: «ندای امام خمینی (ره) از قلب فرهنگ و اعماق تاریخ و از ژرفای روح این ملت برمی خاست؛ مردمی که در طول 14 قرن حماسه ی محمد (ص)، زهرا (س)، حسین (ع)، زینب (ع)، سلمان، ابوذر و صدها هزار زن و مرد دیگر را شنیده بودند و این حماسه ها با روحشان عجین شده بود، بار دیگر همان ندا را از حلقوم این مرد شنیدند و علی و حسین را در چهره ی او دیدند... مردمی که سال ها این آرزو را که در زمره ی یاران امام حسین (ع) باشند را در سر می پروراندند، به ناگاه خود را در صحنه ای این چنین مشاهده کردند، گویا حسین (ع) را به عینه می دیدند. کربلا، حنین، بدر، احد، تبوک و خیبر... را می دیدند.» (شهید مطهری، 1374: 119)
 
ج ) استکبارستیزی در اندیشه ی امام مصداق راهبرد «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا»
 
حضرت امام خمینی (ره) را باید یکی از بزرگ ترین قهرمانان مبارزه با استعمار در تاریخ معاصر دانست. معمار کبیر انقلاب به صراحت گفتمان و منطق انقلاب را ضد منافع استکباری، بالاخص در رأس آن ها آمریکا، معرفی می نماید. ایشان توانست اندیشه ی مبارزه با استعمار را از مرز ایده فراتر برده و به عمل درآورد. مبارزه با استکبار در نظر ایشان، به منزله ی راهبرد «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» است. از این رو، مبارزه با مستکبران را در امتداد رخداد عظیم عاشورا تعبیر و تعریف می نمودند.
 
در اندیشه ی امام، اساساً مقصد نهایی انبیا و اولیا، ریشه کن کردن استکبار بوده است و در تحلیل وسیع تری، جنگ حق و باطل در طول تاریخ بوده است و همواره در پیش روی انبیا، از حضرت آدم تا خاتم (ص)، قلدران و زورگویانی بوده اند که منافعشان به خطر می افتاده است. در تفکر امام، نزدیک ترین حلقه به انبیا، مستضعفان بودند و مقصد انبیا، نجات مظلومان از چنگال ستمگران بوده است. لذا امام (ره) مستضعفین را دوستان واقعی انقلاب اسلامی و مستکبرین را دشمنان همیشگی انقلاب اسلامی معرفی می کند و بر این اساس، دلیل مبارزه با دشمن را جنگ عقیدتی و ایدئولوژیکی اسلام و کفر می داند و می فرماید:
 
«جنگ ما جنگ عقیده است و جغرافیا و مرز نمى‏شناسد و ما باید در جنگ اعتقادى‏مان، بسیج بزرگ سربازان اسلام را در جهان به راه اندازیم.» (صحیفه ی امام، ج 21: 87)
 
بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران با الهام گرفتن از آموزه­ها و دستاوردهای عاشورایی، حماسه ی حسینی را مبنا و پایه ای برای قیام و مبارزه ی مردم انقلابی ایران در مبارزه برضد استبداد محمدرضا پهلوی و استکبار جهانی به رهبری آمریکا قرار دادند. شاید این کلام امام بتواند گویای درس استکبارستیزی، ظلم ستیزی و طاغوت ستیزی ایشان در بهره گیری از مبانی مکتب امام حسین باشد:
 
«امام حسین به ما آموخت در حالی که ستمگران زمان به مسلمین حکومت می کنند در مقابل او، اگرچه قوای شما ناهماهنگ باشد، به پا خیزید و استنکار کنید. اگر کیان اسلام را در خطر دیدید، فداکاری کنید و خون نثار نمایید.» (پیام امام به حجاج، 1 آذر 57)
 
منابع:
صحیفه ی امام، جلدهای 28، 21، 2، 10 و 16.
مطهری، شهید مرتضی (1368)، حماسه ی حسینی، ج 1، انتشارات صدرا.
مطهری، شهید مرتضی (1374)، پیرامون انقلاب اسلامی، انتشارات صدرا.
عسکری اسلامپور، کریم (1387)، امام حسین (ع) و قیامش در آینه ی اندیشه ها، پاسدار اسلام، شماره ی 325.
پیام امام خمینی (ره) به حجاج بیت الله الحرام، نوفل لوشاتو، 1 آذر 57.
 





نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :