Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 273894
تاریخ انتشار : 12 بهمن 1399 21:44
تعداد بازدید : 410

صعود ایران به صدر کشورهای صاحب تکنولوژی

پس از انقلاب اسلامی، ایران در حوزه های مختلف علمی پیشرفت های قابل ستایشی داشته است که به صورت تخصصی می توان به هر یک از این دستاورد ها اشاره کرد؛ اما مهمترین دستاورد علمی ایران بعد از انقلاب اسلامی در چه حوزه هایی بوده است؟
برای بررسی پیشرفت های علمی چند سنجه قابل اعتماد وجود دارد که یکی از آنها "شتاب پیشرفت" است. شتاب پیشرفت علمی گاهی برای دشمنان کشور نگران کننده تر از اصل پیشرفت است.

بعد از انقلاب اسلامی شتاب پیشرفت علم در ایران به گونه ای بوده است که باعث نگرانی کشورهای دارای خصومت با ایران شده و این کشورها از تحریم گرفته تا خرابکاری های داخلی مانع از تدام این شتاب می شوند.

این پیشرفت ها باعث شده است که دشمنان کشور به بهانه های هسته ای و یا رشد موشکی، فشارها، کارشکنی ها و تحریم ها را تشدید کنند. ارتقای سطح علمی جامعه، افزایش نرخ باسوادی، رشد مراکز علمی مدارس و دانشگاه ها و رشد تعداد دانشجویان در رشته های مختلف علمی، رتبه برتر ایران در تعداد مقالات و ارجاعات علمی و ثبت اختراعات و برتری در فناوری نانو، هسته ای، فضایی و سلول های بنیادی از جمله مهم ترین دستاوردهای علمی و فناوری انقلاب اسلامی به شمار می رود. اما مهمترین دستاورد علمی بعد از انقلاب کدام یک از این حوزه هاست؟

برای رسیدن به پاسخ این سوال مطرح شده اول باید مروری جامع بر دستاورد های علمی انقلاب اسلامی داشته باشیم تا در نهایت بتوان بین این حوزه ها یک امکان مقایسه ای فراهم کرد و به نتجیه دلخواه رسید.

پیش از رسیدن به حوزه های تخصصی علمی، نخستین مرحله پیشرفت علمی در جامعه، افزایش نرخ سواد بوده است. پیش از انقلاب شمار افراد بی سواد در جامعه به حدود 14 میلیون نفر می رسید که چیزی حدود نیمی از جمعیت کشور می شد. اما بعد از انقلاب با وجود 8 سال جنگ تحمیلی یک نهضت همه جانبه در راستای افزایش سطح سواد جامعه اتفاق افتاد و میلیون ها نفر در این نهضت با سواد شدند؛ به طوری که درصد افراد با سوادبالای 6 سال جامعه در سال 1355 حدود 47 درصد بود و این نرخ در سال 95 به 88 درصد رسید. پیش از انقلاب تنها 15 واحد دانشگاهی بزرگ در کشور وجود داشت و بعد از انقلاب تعداد این واحد ها به بیش از 2 هزار و 640 رسید. مدارس از 47 هزار واحد به 220 هزار واحد رسید.

به مثابه این افزایش زیرساخت های آموزشی تعداد آموزش دیدگان و فارغ التحصیلان هم افزایش قابل توجهی داشته است. در مقاطع بالاتر از دیپلم، این رشد بسیار قابل توجه تر بوده است. مقام معظم رهبری دربارۀ رشد تعداد دانشجویان نسبت به قبل از انقلاب فرمودند: «در زمینۀ علم و فنّاوری، از اوّل انقلاب [تاکنون]، تعداد دانشجویان 25 برابر شده است؛ اوّل انقلاب، همۀ دانشجویان کشور دویستوخردهای هزار [نفر] بود، امروز نزدیک پنج میلیون دانشجو در کشور مشغول تحصیل هستند؛ مقالات علمی شانزده برابر [شده]؛ و فعالیت های علمی و فنّاوری فراوان دیگر». تمام این جهتگیری ها باعث شد طبق آمار پایگاه ISI ایران رتبۀ اول علمی (تعداد مقالات) در منطقه و رتبۀ پانزدهم را در جهان کسب کند.

پس از این افزایش سطح سواد در جامعه و گسترش تب علم آموزی در کشور باید منتظر نخستین دستاورد های این پیشرفت می بودیم. به طور حتم قرار نیست خیل عظیم تحصیل کرده های علمی ورود تخصصی به حوزه آموزشی خود بکنند و از آنها انتظار ورود به مرز های دانش را داشته باشم، اما این تب علم آموزی در کشور باعث شد تا حوزه نانو به عنوان یکی از حوزه های علمی فعال در مرز دانش به بلوغ و شکوفایی برسد.

به طور حتم قرار نیست خیل عظیم تحصیل کرده های علمی ورود تخصصی به حوزه آموزشی خود بکنند و از آنها انتظار ورود به مرز های دانش را داشته باشم

نانوتکنولوژی مطالعۀ ذرات در مقیاس اتمی برای کنترل آنهاست. هدف اصلی اکثر تحقیقات نانوتکنولوژی شکل دهی ترکیبات جدید یا ایجاد تغییراتی در مواد موجود است. رشد و بلوغ این حوزه از دانش همزمان با پیدایش جهانی آن در ایران هم شکوفا شد. همین ورود موثر و به موقع باعث شد ایران ششمین کشور پیشرو دنیا در زمینۀ تولیدات فناوری نانو باشد. ورود تخصصی به حوزه نانو توانست کاربرد های مختلفی از جمله تولید و انباشت دارو، تشخیص بیماری ها، سم زدایی از آب، افزایش بهره وری در کشاورزی، انباشت و نگهداری محصولات کشاورزی و مواد غذایی و همچنین کنترل آفات و سالم سازی هوا داشته باشد. ما در حوزه نانو علاوه بر تولید محصول در کشور به بخش صادرات هم رسیده ایم و محصولات نانویی تولید شده به کشورهای دیگر صادر می شود.

علم و تکنولوژی , فناوری نانو , پژوهشگاه هوافضای ایران , سلول های بنیادی ,

اما بعد از انقلاب شاید استراتژیک ترین فناوری کشور صنعت هسته ای بوده و هست که ورود به آن حساسیت کشورهای غربی را برانگیخت و به پایه اصلی و اساسی دشمنی ها منجر شد. در سال 1353 سازمان انرژی اتمی ایران تأسیس شد و قرارداد ساخت نیروگاه اتمی «بوشهر» نیز به امضا رسید امّا از آن زمان تا سال 1381 فعالیت قابل توجّهی صورت نگرفت و در نهایت در 20 بهمن 1381 رئیس جمهور وقت کشور خبر از تهیۀ سوخت هسته ای به دست متخصصان ایرانی برای نیروگاه های هسته ای ایران داد.

تداوم فعالیت های هسته ای ایران تبعات زیادی به همراه داشت و شهدای هسته ای با جان خود به تداوم این راه کمک کردند. پذیرش دانش هسته ای و بهره برداری از آن برای ایران به یک تابوی جهانی تبدیل شده بود و بعد از اینکه کشورهای معاند متوجه شدند نمی توانند مانع از پیشرفت هسته ای ایران شوند اقدام به اعمال محدودیت در این حوزه دانشی کردند. با وجود تمام این محدودیت ها ایران به دانش غنی سازی 20 درصد رسید. در تاریخ 26 بهمن 1390 (15 فوریه 2012) ایران اسلامی موفق به ساخت میلۀ سوخت هسته ای 20 درصد غنی شده و بارگذاری آن در رآکتور تحقیقاتی 55 مگاواتی شد.

با تمام تلاش های صورت گرفته در سایه تحریم ها و تهدید های غربی، ایران به جمع کشورهای دارای چرخه سوخت هسته ای پیوست. کشورهایی که تعدادشان از 20 عدد تجاوز نمی کند و ایران در جمع این کشورها امکان اکتشاف اورانیوم، استخراج، تولید کیک زرد و تبدیل آن به گاز «UF6» در حوزۀ تولید سوخت و مجتمع های سوخت را دارد.

مقام معظم رهبری دربارۀ پیشرفت های چشم گیر هسته ای می فرمایند: «در فناوری برتر که در دنیا با افتخار از آن یاد می شود، مجبور شدند علی رغم همۀ دشمنی ها بگویند ایران جزو ده کشوری است که توانسته چرخۀ سوخت هستهای تولید کند. این چیزِ کمی نیست... این پیشرفت های مهم به برکت نظام اسلامی به وجود آمده است».  همچنین فرمودند: «آنچه در تبلیغات غربی ها ـ به خصوص آمریکایی ها ـ در مورد انرژی هسته ای گفته می شود، هدفش این است که ملت ایران را از یک پیشرفت علمی و فناوری محروم کند».

ارتباط مستقیم فناوری فضایی با صنایع موشکی

بعد از صنعت هسته ای نوبت به صنعت هوایی و فضایی می رسید که خودنمایی کند. پیشرفت این صنعت به پیشرفت صنایع موشکی ارتباط مستقیم داشت و فشار کشورهای غربی تنها به صنایع هسته ای خلاصه نمی شد. بخش زیادی از نگرانی های کشورهای غربی نسبت به پیشرفت علمی ایران در حوزه صنایع موشکی خلاصه می شد و این جریان بهانه ای بود برای ممانعت از فعالیت های فضایی ایران. اما ایران دست از مطالعه و آزمایش در حوزه فضایی نکشید تا در نهایت به جمع 11 کشور فضایی جهان پیوست. از این جا به بعدِ ماجرا، دیگر نگرانی ها نسبت به ایران جدی تر شده است و کشور های معاند ایران را به مثابه یک تهدید جدی می بینند. کشورهایی که امکان دستیابی به صنعت ماهواره ای نداشته باشند به عنوان کشورهای کور در جهان شناخته می شوند و جهان ماهواره ها را به عنوان چشم سوم بشر می شناسد.

ایران آزمایشات ماهواره ای خود را در سال 1384 آغاز کرد و ماهوارۀ «سینا 1» را به فضا پرتاب کرد. این آزمایشات ادامه داشت تا در نهایت در سال 91 ایران توانستند با ارسال موجود زنده به فضا و تحقیقات زیستی گام دیگری را پشت سر بگذارد و سال 92 با پرتاب کاوشگر «پژوهش» حامل دومین میمون فضایی این تحقیقات ادامه پیدا کرد.

صنایع فضایی به عنوان یکی از اصلی ترین صنایعِ «های تک» که به عنوان نماد توسعه یافتگی شناخته می شود برای ایران اهمیت زیادی دارد؛ با همین استدلالاتْ ایران با تلاش زیاد در جمع 10 کشور فضایی جهان قرار گرفت. از زمان انتشار خبر قرار گرفتن ایران در جمع 10 کشور فضایی جهان حاشیه سازی های جهانی آغاز شد؛ چرا که این موضوع اهمیت زیادی داشت. معنای قرار گرفتن ایران در جمع 10 کشور فضایی یعنی جایی بین روسیه، آمریکا، چین، ‎هند و یا ‎آژانس فضایی اروپا.

با بررسی روند های تحلیلی در رسانه های غربی و موضع گیری های آنها درباره پیشرفت های فضایی ایران می توان از این تکنولوژی به عنوان یک صنعت بازدارنده یاد کرد؛ با این تحلیل، کند شدن روند پیشرفت این صنعت قابل درک نیست. روند کند شدن این حرکت هم از زمانی آغاز شد که ایران به توافق کامل در 1+5 رسیده بود و از آن زمان تا کارشکنی های اخیر دولت ترامپ در موضوع برجام خبر چندانی از پیشرفت های فضایی نبود. از زمان کارشکنی آمریکا در برجام، دوباره روح تازه ای در صنایع فضایی ایران دمیده شد و ماهواره «ناهید1» به صدر اخبار فضایی آمد.

از همان زمان اظهارنظر روس ها هم درباره پیشرفتهای فضایی ایران قابل توجه بود؛ فضانوردان و دانشمندان فضایی روسیه از زمان پرتاب ماهواره امید به فعالیت های فضایی ایران علاقه مند شده بودند به عنوان مثال «الکساندر الکساندروف» فضانورد بزرگ روس درباره پیشرفت ایران گفته بود پیشرفت های فضایی ایران به عنوان کشوری که در محاصره اقتصادی است قابل تحسین است، یا مجلات معتبر فضایی روسیه مانند ماهنامه اخبار فضایی روسیه در چندین شماره به صورت ویژه به صنایع فضایی ایران پرداختند.

پیشرفت علوم در زمینه های پزشکی کمتر با مانع تراشی های کشورهای غربی همراه بوده است

اما پیشرفت علوم در زمینه های پزشکی کمتر با مانع تراشی های کشورهای غربی همراه بوده است و تنها موانعی که در این حوزه بر سر راه ایران قرار دادند ممانعت از دسترسی به علوم و تجهیزات جهانی در حوزه پزشکی و سلامت بوده است. پیشرفت های پزشکی در همین پدیده کرونا با وجود عدم دسترسی به بازارهای جهانی دارو و تجهیزات پزشکی به کمک کشور آمد. یکی از حوزه های مرز دانشی در بخش پزشکی حوزه سلول های بنیادین بود.سلول های بنیادی، توانایی  احیای سلول های بدن را فراهم می کند و تفاوتی ندارد این سلول ها خونی، قلبی، عصبی و یا غضروفی باشند. با این روش امکان بازسازی و ترمیم بافت های مختلف آسیب دیدۀ بدن فراهم می شود.

هم اکنون ایران در میان کشورهای متبحّر در زمینۀ تحقیقات سلول های بنیادی پرتوان (I.S.P)، جزو 10 کشور برتر جهان و رتبۀ نخست در منطقه قرار دارد. ایران در حوزه سلول های بنیادی به دستاوردهایی مانند پیوندهای مغز و استخوان، پوست و ترمیم بافت آسیب دیدۀ قلب رسیده است و حتی توانسته این سلولها را شبیه سازی کند. استفاده از این سلول ها در پیوند قرینۀ چشم، تکثیر سلول های بنیادی بندناف به ‎‎منظور درمان سرطان یا صدمات بافت قلب، عصب و سلول های استخوانی، ترمیم ضایعات‎ ‎نخاعی، شبیه سازی و تولید سلول های بنیادی جنین، از جمله دستاوردهای دیگر کشور بوده است.

موارد ذکر شده تنها گوشه ای از این دستاوردها بوده است و بررسی پیشرفتهای کشور در زمینه هایی مانند لیزر، میکرو الکترونیک، رباتیک، سخت افزار، نرم افزار، زیست فناوری، فناوری اطلاعات و حوزه های دیگر زمان و بیشتری مطالبه می کند. اما به راستی کدام یک از این دستاوردها را می توان به عنوان مهمترین دستاورد علمی کشور به شمار آورد؟

شاید صفت برترین دادن به هرکدام از این حوزه های علمی اجحاف در حق حوزه دیگر باشد.اما مهمترین دستاورد علمی کشور پیدایش اکوسیستم علمی و زیست بوم فناوری برای شکل گیری و پیدایش هرکدام از این موفقیتهاست. در واقع با یک دید کلان نگر می توان به این نتیجه رسید که اگر زیست بوم فعالیت های علمی و فرهنگِ ورود به عرصه های علمی، وجود نداشته باشد چگونه باید انتظار پیشرفت در عرصه های علمی را می داشتیم. اگر این اکوسیستم به وجود نمی آمد هیچکدام از این پیشرفتهای علمی حاصل نمی شد.


موشک سفیر


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :