Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 98965
تاریخ انتشار : 1 شهریور 1374 10:23
تعداد مشاهدات : 172

دستاوردهای سه ساله شورای عالی حوزه علمیه

گفت و گو با آیة‏الله مکارم شیرازی

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دستاوردهای انقلاب اسلامی به نقل از خبرگزاری حوزه؛
گفت و گو با آیة‏الله مکارم شیرازی اشاره در پیش شماره پیام حوزه مصاحبه‏ ای با حضرت آیة‏الله مکارم شیرازی رئیس محترم شورای‏عالی حوزه با عنوان «امروز و فردای حوزه‏» منتشر کردیم.
در این شماره با توجه به پایان یافتن اولین دوره فعالیت این شورا، طی مصاحبه ‏ای با معظم ‏له به بررسی دستاوردهای سه ساله شورای‏عالی حوزه علمیه پرداخته‏ ایم .
 
س : حضرت آیة‏الله ضمن تشکر از حضرت‏عالی که این مصاحبه را پذیرفتید به عنوان اولین سؤال خواهش می‏کنم ضمن مقایسه وضعیت امروز حوزه با زمان قبل از فعالیت ‏سه ساله شورای عالی، اهم اقدامات و برنامه ‏های آن شورا را بیان فرمایید.
ج : بسم الله الرحمن الرحیم البته مطالبی که من در اینجا عرض می‏کنم نباید حمل برخودستایی شود و یا حمل بر اینکه می ‏خواهیم بر شورای پیشین ایراد و خرده بگیریم . منظور بیان واقعیت ها و سیر مسائل در حوزه علمیه است . زمانی بود که می‏گفتند حوزه علمیه نیاز به نظم و برنامه ندارد یا به تعبیر دیگر نظم طبیعی ویژه خودش را دارد، ولی با گذشت زمان ثابت ‏شد نیاز به برنامه‏ ریزی، نظم، مدیریت صحیح و داشتن ضوابط به طور کامل وجود دارد. و این برنامه‏ ریزی ها و ضوابط، باید گام به گام باشد . شورای قبلی گامهای مؤثری برداشت ولی تا رسیدن به حد مطلوب فاصله زیادی داشتند. ما هم سعی کردیم در این دوره‏ای که عهده‏ دار سیاستگذاری حوزه بودیم گامهای بیشتری را برداریم که من فهرستی از اینها را اجمالا عرض می‏کنم:
الف) برنامه گزینشها; همیشه این سؤال مطرح بود که چه کنیم تا انگیزه‏ هایی برای جذب افراد با استعداد و خوب به حوزه‏ ها ایجاد شود . پیش ‏بینی‏ هایی کردیم و مصوباتی گذراندیم و بدان عمل کردیم . در نتیجه در سال گذشته شاهد بودیم که عده زیادی از برنامه نام‏ نویسی حوزه، استقبال و در امتحانات ورودی حوزه شرکت کردند . معلوم شد این مقدار برنامه ‏ریزی مؤثر بوده است . ولی باز این مقدار استقبال کافی نیست و ما در حال اتخاذ تدابیری هستیم که حوزه ‏ها کاملا مورد استقبال قرار گیرند و بهترین استعدادها به حوزه‏ها جذب شوند و این برنامه راهی طولانی دارد . در واقع یکی از مهمترین کارها یا مهمترین کار در حوزه همین است که ما بتوانیم استعدادهای خوب و عالی را به حوزه ‏ها جذب بکنیم و هر بهایی برای این کار پرداخته شود، بجاست . چرا؟ برای اینکه علوم دینی علومی عالی و سنگین است و درک و آموختن آن استعدادهای قوی می‏طلبد و ما اگر نتوانیم استعدادهای خوب را به حوزه جذب کنیم ممکن است عده‏ای در میان راه بمانند و به آن حد اعلایی که ما می‏خواهیم نرسند .
ب) امتحانات در حوزه به شکل امروزی آن سابقه زیادی ندارد، چند سالی است که امتحانات منظم شروع شده است . امتحانات مشکلات زیادی دارد و ضوابطی مخصوص حوزه‏ ها می‏خواهد، لذا شورای‏عالی به برنامه‏ریزی آن پرداخت . شاید مفصل ترین برنامه، همین برنامه امتحانات بود، در آن مصوبات سعی شد امتحانات نه زیاد سخت و نه زیاد آسان باشد و در عین حال بیانگر میزان معلومات طلاب و به تعبیر دیگر انگیزه ‏ای برای حرکت طلاب به سوی فرا گرفتن علوم باشد و آنهایی که واقعا زحمت کشیده‏اند و استعداد دارند در امتحانات بتوانند خودشان را نشان بدهند .
ج) مساله دیگری که باز کار زیادی در باره آن انجام شد و ماهها وقت ‏شورای‏عالی را گرفت مساله رشته‏ های تخصصی حوزه بود . غیر از رشته ‏های کلام و تفسیر که از قبل فعال بوده، رشته تبلیغ که درست‏ شروع نشده بود بحمدالله بخوبی شروع شد و پیش‏ بینی رشته ‏های تربیت مدرس علوم دینی، قاضی شرع، فلسفه و مذاهب و حدیث و رشته‏ های دیگر هم شد . بعضی از این رشته ‏ها برنامه‏ هایشان نیز تدوین شده و برای شورای‏عالی انقلاب فرهنگی فرستاده شده است تا آنها ارزش قانونی برای تمام رشته ‏های حوزوی قائل شوند . دلیل ندارد دیگران بعد از دیپلم، چهار سال درس بخوانند و مدرک لیسانس به آنها داده بشود اما یک طلبه که با دیپلم وارد حوزه شده، ده سال هم درس بخواند اما به او مدرکی داده نشود . تلاش ما این بود که تقلید از مدارک دیگر مراکز آموزشی نکنیم ولی در عین حال مدارک حوزوی بدهیم که ارزش قانونی هم داشته باشد، که وقتی طلاب ما در جاهای دیگر وارد می‏شوند، به عنوان افراد بی‏ مدرک تحقیر نشوند . اقدامات مهمی در این باره انجام داده ‏ایم و تقریبا به هدف نهایی نزدیک شده ‏ایم که من امیدوارم در آینده خیلی نزدیک کل این مساله از تصویب بگذرد و این مشکل طلاب نیز حل شود .
د) کار دیگری که انجام داده‏ایم طرح معافیت دائم طلاب است. مدت زیادی روی این طرح کار شد . محور اساسی این طرح، استفاده از طلاب مشمول نظام وظیفه برای تبلیغ، تدریس، امامت جمعه و جماعت و امثال آن در مناطقی است که نیاز به روحانی هست . بعد از آنکه این آقایان متناوبا یا مستمرا معادل مدت نظام وظیفه در آنجا کارهای حوزوی کردند معافیت دائم به آنها داده می‏شود . این طرح کامل شد و به تصویب فرمانده کل قوا مقام معظم رهبری هم رسید و ما آن را ابلاغ کردیم; منتها این طرح داوطلبانه است، هر کس می‏خواهد مدرک معافیت دائم داشته باشد می‏تواند تحت پوشش این طرح قرار بگیرد .
ه) از مسائل دیگری که در حال حل شدن است مشکل شهریه طلاب است; همه طلاب از وضع پرداخت‏ شهریه به صورت فعلی رنج می‏برند و بر آن ایراد می‏گیرند . بعد از زحمات زیاد بالاخره با کمک دوستان و صاحب‏نظران راه حل هایی پیدا کردیم که اخیرا ارائه شده و بزودی اجرا می‏شود تا طلاب از این سرگردانی و تحقیر و اتلاف وقت نجات یابند .
و) کار دیگری که صورت گرفت مساله حوزه ‏های شهرستان هاست; ما می‏دانیم حوزه‏ های شهرستانها اگر تقویت‏ بشوند هم شهرستانیها از نظر دینی آگاه‏تر می‏شوند و هم تراکم موجود در حوزه علمیه قم کم می‏شود . اگر تقویت نشوند، همه افراد با استعداد به حوزه قم می‏آیند و قم هم نمی‏تواند جوابگوی همه افراد باشد و تازه اگر هم بتواند، شهرستانها خالی می‏شوند و خلا حوزه در شهرستانها باعث نفوذ بیگانه، و تقویت تهاجم فرهنگی می‏شود . لذا توجه زیادی به حوزه‏ های شهرستانها کردیم . مدیریت ما سعی کرد که در شهرستانها برنامه امتحانات را اجرا کند و برای شهرستان هایی که زیرپوشش امتحانات حوزه قرار بگیرند خدمات داده شود و مساله معافیت طلاب، شهریه و مسائل دیگر آنها حل شود . این مطلب در حوزه‏ های شهرستانها جنب و جوش ایجاد کرده، خودشان تصریح کردند که نسبت ‏به سابق درس خیلی خوب خوانده می‏شود .
ز) از دیگر فعالیتهای شورای‏عالی انتشار مجله پیام حوزه است . این مجله زبان شورای‏عالی و مدیریت گردید و پیامی شد از طرف حوزه به همه صاحب‏نظران، خیلی‏ ها می‏گفتند ما نمی ‏دانستیم در حوزه چه خبر است اما این مصوبات و برنامه‏ ها را که می‏ بینیم خیلی باعث امیدواری به حوزه شده است و پیام حوزه حلقه اتصالی بین حوزه علمیه قم و حوزه‏های شهرستانها و داخل و خارج شده و تا آنجا که من اطلاع دارم پیام حوزه نقش خیلی مؤثر و فعالی داشته است . دلیلش هم این استقبال فوق‏ العاده ‏ای است که از اول شده و اکنون هم ادامه دارد و مجله در تیراژ بالایی منتشر می‏شود . البته عده‏ای از برادران عزیز در آنجا خیلی زحمت می‏کشند و این استقبال محصول تلاش پیگیر آنان است .
ح) از دیگر کارهایی که در این مدت گفتگوهای مقدماتی آن آغاز شده، تعاونی مصرف طلاب است . طلاب به تقویت جنبه‏ های مالی احتیاج دارند چون در شرایط فعلی از محرومترین قشرهای جامعه محسوب می‏شوند در عین حال به دلیل آن حجب ذاتی که دارند اظهار نمی‏کنند ولی درد و رنج زیادی را تحمل می‏کنند . برای اینکه مقداری از رنج و زحمت آنها کاسته بشود فکر کردیم که تعاونی مصرف طلاب را احیا کنیم . در اینجا باید عرض کنم که باز مقام معظم رهبری قول کمک فراوانی برای این کار داده ‏اند و امیدواریم که این مساله هم حل شود .

س : شورای عالی بحمدالله در طول سه سال نزدیک به دویست مصوبه در شؤون مختلف حوزه داشته است که به مهمترین آنها اشاره فرمودید . لطفا در مورد اصلاح نظام تشکیلاتی و اداری حوزه و تشکیل معاونتها و انتصاب معاونان و چگونگی اداره حوزه توضیحاتی بفرمایید.
ج: مساله مهم این است که در دوره فعالیت‏ شورای‏عالی تفکیکی بین شورای‏عالی - که کار سیاستگذاری را برعهده دارد - و دیریت‏ شد . و مصوبات و تصمیمات از اجرا جدا شد و می‏باید هم چنین باشد . سابقا وظایف این دو با هم مخلوط بود و مشکلاتی ایجاد می‏کرد ولی بعد از اینکه این دو تا از هم جدا شدند مسائل خیلی خوب پیش می‏رود; کار شورای‏عالی تصمیم‏گیری و تصویب مصوبات و ارائه خط و برنامه به مدیریت است و کار مدیریت هم اجرا و تدوین آیین‏نامه‏های اجرایی مصوبات است . مدیریت در انجام دادن مسؤولیتهایش احتیاج به معاونت هایی داشت، تعدادی از این معاونتها از قبیل امور شهرستانها، آموزش و . . . تشکیل شد و بحمدالله، تا حد زیادی تقسیم کار شد. من نمی‏گویم تکمیل شده است ولیکن رو به سوی کمال پیش می‏رویم و اگر این معاونتها تکمیل و کارها تقسیم شود بار مدیریت‏ سبک می‏شود، طلاب هم راحت می‏توانند در مورد مشکلاتشان به معاونت مربوط مراجعه کنند تا مشکلاتشان حل شود .

س : حضرت‏عالی در آغاز کار فعالیت ‏شورا تاکید داشتید که از اقدامات اولیه، رسیدگی به مسائل فوری و فوتی حوزه است . لطفا بفرمایید این مسائل فوری و فوتی چه بوده و آیا این مسائل مورد رسیدگی قرار گرفته و شورا وارد مراحل بعدی کار شده است؟
ج : مقدار زیادی از مسائل فوری و فوتی حل شد، ولی بعضی‏هایش مثل مساله شهریه هنوز باقی مانده . یکی دیگر از مسائل فوری و فوتی مشکل مسکن طلاب است . طلاب از نظر مسکن در مضیقه هستند، شهرک مهدیه بحمدالله کار زیادی کرده است ولی فعلا آنچه به ثمر نشسته بیشتر از چند صد دستگاه از این خانه‏ ها نیست گرچه باید تعداد خانه ‏ها به ده هزار واحد برسد .

س : از اولین اقدامات شورای عالی تدوین اساسنامه بوده است . از حضرت‏عالی خواهش می‏کنم بفرمایید با توجه به اینکه پیش‏نویس این اساسنامه در پیام حوزه منتشر شد تایید و تصویب نهایی این اساسنامه در چه مرحله‏ای است؟
ج : اساسنامه یکی از مسائل مهم مربوط به حوزه و شورای‏عالی است . ما در دنیایی زندگی می‏کنیم که باید وضعیت‏ حقوقی هر مرکزی روشن باشد . حوزه هم باید شخصیت‏ حقوقی ‏اش از نظر قانونی مشخص باشد . به این منظور جامعه مدرسین به اتفاق شورای عالی بر اساسنامه ‏ای توافق کردند . از فواید این اساسنامه آن است که اموالی که بالقوه یا بالفعل متعلق به حوزه است و اکنون بالاجبار به نام اشخاص است، به نام حوزه می‏شود و همچنین کارهای حقوقی مهم دیگری است که تنها با وجود اساسنامه امکان‏پذیر است . این اساسنامه پس از تصویب، خدمت آیة‏الله العظمی گلپایگانی قدس سره فرستاده شد، ایشان یک اشاراتی کردند و تغییرات مختصری پیدا کرد . بعد خدمت آیة‏الله العظمی اراکی قدس سره فرستاده شد، ایشان هم تصویب کردند و یک نکاتی را اشاره کردند . بعد هم خدمت رهبر بزرگوار انقلاب فرستاده شد، ایشان هم نکاتی را اضافه کردند . پس از بازگشت ‏باز هم مشکلات مختصری داشت . آخرین خبری که من دارم این است که دیگر آن مشکلات مختصر هم برطرف شده و اساسنامه آماده به ثبت رسیدن است . اگر چه همان امضاهایی که در ذیل اساسنامه شده در قانونی بودن آن کفایت می‏کند . بنابراین باید اساسنامه را جزو کارهای مهم انجام شده این دوره شورای‏عالی حساب کنیم .

س : به ‏رغم اینکه شورای‏عالی متکفل سیاستگذاری کلان و برنامه ‏ریزی زیربنایی در امور حوزه است در بعض مصوبات در امور جزئی دخالت ‏شده است . با توجه به اینکه افرادی به عنوان نقطه ضعف به این مساله اشاره می‏کنند، لطفا در این مورد توضیحی بفرمایید .
ج : هر کس به طرز کار مراکز قانونگذاری و سیاستگذاری آشنا باشد، می‏داند که این چیز تازه ‏ای نیست، برای اینکه گاه می‏شود حتی در باره یک نفر یا چند نفر مساله ‏ای پیش می‏آید که با مصوبات موجود سازگار نیست و در عین حال همان یک نفر یا چند نفر وضعیتشان به گونه ‏ای است که باید درباره آنها تصمیم‏ گیری بشود . خوب وقتی که مصوبات پاسخگو نباشد چاره‏ ای نیست جز اینکه حتی درباره یک شخص تصمیم‏ گیری بشود، منتها ما برای اینکه مسائل جزئی به شورا نیاید اخیرا کمیسیونی مرکب از بعضی از اعضای دبیرخانه شورا و بعضی از اعضای مدیریت تشکیل داده ‏ایم که با هم مشورت می‏کنند و در موارد خاص و جزئی تصمیم می‏گیرند . قبل از آنکه این کمیسیون را مسؤول این کار بکنیم طبعا چاره ‏ای نداشتیم جز اینکه حتی موارد جزئی را هم در شورا مطرح کنیم . حال که این اختیار به کمیسیون مذکور داده شد دیگر احتیاجی به طرح آن مسائل در شورای عالی نیست.

س : بعضا مشاهده شده مصوبه ‏ای در زمان کوتاهی بعد از تصویب و ابلاغش تغییر پیدا کرده یا مواد و تبصره ‏هایی به آن اضافه شده و یا اصلا کنار گذاشته شده است و این نکته ‏ای است که نسبت ‏به آن حساسیت ایجاد شده است . علت این تغییر و تبدیل ها چه بوده است؟
ج : بعضی از کارها برای اولین بار در حوزه صورت می ‏گیرد و سابقه و تجربه‏ای هم از قبل وجود ندارد، طبعا باید نشست و تصمیمی در باره آن گرفت . به این جهت در موقع عمل ممکن است‏با مشکلاتی روبرو شویم . در مسائل سرنوشت ‏ساز نمی‏شود انسان لجاجت ‏به خرج بدهد اگر مصوبه ‏ای با مشکل برخورد کرد، چاره ‏ای نیست جز اینکه انسان شجاعت و اراده داشته باشد و مصوبه اگر با استثنا و تبصره ‏ای قابل تکمیل است تکمیل بشود و اگر نیست کنار گذاشته شود . طبیعتا پافشاری بر مصوبه ‏ای که در عمل ضعف و مشکل خودش را نشان داده است منطقی نیست .

س : مصوبات شورای عالی بخصوص مصوباتی که در زمینه مسائل اساسی حوزه مانند مسائل آموزشی است صرفا در محدوده ایجاد نظم در تعلیم و تعلم بوده است و با مصوبه ‏ای برخورد نکرده‏ایم که به صورت زیربنایی اقدام به اصلاح ساختار آموزشی حوزه کرده باشد، علت این موضوع چیست؟
ج : در ابتدای فعالیت ‏شورای‏عالی، مسائلی را مقدم داشته ‏ایم که فوری و فوتی بوده است، لذا ناچار شده‏ ایم به این مسائل بپردازیم و مسائل مربوط به تغییر نظام آموزشی حوزه موکول به آینده شده است، البته آن جاهایی که لازم است تغییر کند و الا بخش هایی است که از نظر سنتی حفظش لازم است و در عمل هم تاثیر فوق العاده ‏ای از آن دیده شده است . این تغییرات احتیاج به زمان و مطالعات زیاد دارد به طوری که قابل قبول برای همه باشد . در واقع این، جزء کارهای آینده شوراست .

س : از مهمترین مسائل حوزه علمیه تغییر ساختار آموزشی و اتخاذ روش هایی است که بتواند بهترین بهره‏ وری را از تحصیلات حوزوی بکند من جمله دو نظامی کردن تحصیلات حوزه که در سرمقاله شماره گذشته پیام حوزه هم به آن اشاره شده است . بفرمایید که شورای‏عالی، چه اقدام عملی در این مورد انجام داده است؟
ج : این مساله مهمی است . ما امروزه باید حوزه ‏هایی با دو نظام آموزشی داشته باشیم . یک نظام سنتی دراز مدتی که منتهی به اجتهاد می‏شود و یک نظام کوتاه مدتی که بتوانیم یک عده مبلغ نسبتا ورزیده آماده کنیم، خصوصا در مورد محصلانی که از خارج از کشور می‏آیند . همه اینها نباید ده، بیست‏ سال در حوزه بمانند; چه بسا که غالب اینها باید آموزش کوتاه مدتی حدود چهار سال را بگذرانند و به زادگاهشان برگردند . در مورد این مساله، شورای‏عالی تصمیم های کلی گرفته است اما جزئیات برنامه و درسهای آنها هنوز تعیین نشده و از کارهای آینده شورا خواهد بود .

س : شورای عالی در باره تدوین کتب درسی جدید و همچنین اصلاح مباحث دروس خارج که کمتر در آنها به مسائل مهم و اساسی پرداخته می‏شود و عموما تکرار مباحثی است که در باره آنها به اندازه کافی تحقیق و دقت‏ شده، چه اقداماتی نموده و چه برنامه هایی دارد؟
ج : اصلاح کتب درسی مساله بسیار ظریفی است . وضع کتب درسی ما مانند کتب درسی مدارس و دانشگاهها نیست، کتابهایی عمدتا موضوع دروس در حوزه است که جنبه تاریخی دارد و بزرگانی از فقها، اصولیان و ادبا، نویسندگان آن هستند و جنبه‏ های دقیق و عمیقی دارد، بنابراین بآسانی کنار گذاشتن اینها میسر نیست . از طرفی بعضی از اینها مطالبش متعلق به گذشته است و باید دگرگونی هایی در آنها ایجاد شود و مسائل مستحدثه وارد آنها بشود، مسائلی که محل ابتلا نیست از آنها حذف بشود و عمق بیشتری به مباحث داده بشود . این مطلب خیلی ظریفی است و الآن اختلاف نظر هم در آن هست . آیا ما کتابهای موجود را به همین وضع بگذاریم، این یک نظر است . آیا اینها را اصلاح کنیم و بعضی مطالبشان را خلاصه کنیم و بعضی جاها را توسعه بدهیم، این هم نظر دیگری است . یا اینکه اینها را به کلی کنار بگذاریم و کتابهای تازه ‏ای تدوین کنیم، این هم نظر سوم است . دیدگاههای مختلفی در این زمینه هست و من فکر می‏کنم صلاح نیست ‏شورای‏عالی مستقلا در مورد این مساله اقدام کند این مساله از چیزهایی است که سمیناری را می‏ طلبد که صاحب‏نظران از مراکز مختلف در آن شرکت کنند و در باره دگرگون ساختن کتب حوزه که چه روشی بهتر است، نظر بدهند و خیلی پخته بشود تا اینکه برای حوزویان قابل پذیرش باشد .

س : آیا شورای‏عالی در تصویب مصوبات از آرا و نظرهای فضلا، بزرگان، طلاب و احیانا صاحب‏نظران غیر حوزوی استفاده کرده است و در صورت مثبت ‏بودن جواب، نحوه ارتباط آنها با شورای عالی و انتقال دیدگاه هایشان چگونه بوده است؟
ج : شورا از چند طریق از آرای صاحب‏نظران حوزوی استفاده می‏کند: گاهی آنها را برای شرکت در جلسات شورای‏عالی دعوت می‏کند . گاه به وسیله نامه و تماسهای تلفنی که گرفته می‏شود; مثلا در نامه‏ هایی که برای من می ‏آید و تماسهای تلفنی که گرفته می‏شود آرا و نظرهایی اظهار می‏کنند که می‏بینیم اینها قابل طرح در جلسات شوراست، اینها را یادداشت می‏کنم و از اینها مواد خوبی برای طرح در شورا تهیه می‏کنم . راه دیگر از طریق همین نشریه پیام حوزه است که منعکس کننده آرا و نظریات افراد مختلفی است که آنها هم برای ما قابل استفاده است . به هر حال ما بدون مشورت با دیگران نه صلاح است و نه امکان دارد که بتوانیم مسائل مهم را پیش ببریم و مشکلات را حل کنیم .

س : آیا برای منظم تر و منسجم تر شدن انتقال دیدگاه های مختلف، شورا تدبیری اندیشیده است؟
ج : یکی از طرق آن این است که برای مسائل مهم سمیناری تشکیل شود و تا به حال هم در باره طرح هجرت و مسائل دیگر سمینارهای متعددی تشکیل شده است و به عقیده من سمینارها یکی از منظمترین و بهترین طرقی است که می‏ شود از افکار صاحب‏نظران استفاده کرد .

س : آیا در شورای‏عالی مجموعه ‏ای به عنوان بازوی تحقیقاتی و پژوهشی وجود دارد که متکفل بررسی مسائل، طرحها و بررسی نیازهای حوزه باشد و در این مورد برنامه ‏ریزی کرده پیش ‏طرحهایی تهیه و به شورا تقدیم کند و اگر احیانا چنین مجموعه‏ای هست عملکرد آن چگونه بوده است؟
ج : به یک معنی مجموعه طرح و برنامه وجود دارد و به یک معنی وجود ندارد، اما اینکه می‏گویم وجود دارد به این علت است که واقعا چنین مجموعه‏ ای پیش ‏بینی شده است که بر روی طرحها مطالعه کنند و همان کاری که کمیسیونهای مجالس قانونگذاری می‏کنند و طرحها را آماده برای طرح در مجلس می‏کنند، همین کار را دفتر طرح و برنامه ما انجام دهد . دفتر طرح و برنامه ‏ای در مدیریت و دفتر طرح و برنامه ‏ای در شورای عالی وجود دارد . اما اینکه عرض کردم «نه‏» به خاطر این است که به عقیده من هنوز آن فعالیت لازم در این واحدها پیدا نشده است و این کاری است که حتما در آینده باید بشود و طرحها نباید به صورت خام وارد شورا بشود بلکه باید پیشتر مطالعاتی دقیق بر روی آنها انجام بشود تا وقت ‏شورا هم کمتر گرفته شود .

س : با توجه به اینکه شورای‏عالی عملا در هیچ یک از امور اجرایی حوزه مداخله ندارد و برغم اینکه پیام حوزه در نقل و انتقال خبر فعالیت های شورای‏عالی و مدیریت، به حوزه ‏های شهرستانها نقش مهمی دارد، بعضا مشاهده می‏کنیم در حوزه ‏های شهرستانها و قم کسانی هستند که از اقدامات و وضعیت نظام جدید تشکیلاتی حوزه آگاهی کافی ندارند، لطفا بفرمایید شورای‏عالی به منظور ایجاد ارتباط گسترده و رفع این کمبود چه برنامه‏ هایی دارد؟
ج : وضع فعلی مربوط به تفکری است که از قبل بوده است . یعنی قبلا مدیریت و شورای سیاستگذاری درهم ادغام بود و این تصور پیدا شده بود که همه، باید در امور اجرایی و تصمیم ‏گیری مداخله کنند . بعد از آنکه این دو از هم تفکیک شد، تا این وضع تازه تفهیم بشود یک مقدار زمان می‏طلبد، خوشبختانه مجله پیام حوزه توانسته تا حد زیادی این مشکل را حل بکند و من فکر می‏کنم برای اینکه کاملا جا بیفتد راهش این است که مسائل یک مقدار دیگر تبیین و تفسیر بشود تا این ذهنیت از بین برود . گرچه معنای جدا بودن شورای سیاستگذاری از مدیریت این نیست که بکلی از هم جدا باشند، بلکه شورا باید بر امور اجرایی نظارت داشته باشد و به همین دلیل است که صندوقهایی برای پیشنهادها و انتقادهای طلاب در تمام مدارس حوزه علمیه نصب شده است که اگر مسائلی و مشکلاتی پیش بیاید، طلاب به صورت انتقاد یا پیشنهاد آن را مطرح کنند کما اینکه نامه ‏های زیادی به دبیرخانه فرستاده می‏شود . در مجموع، این نظارت خیلی مؤثر واقع شده و خیلی وقتها توانسته است ناهماهنگی ها را برطرف کند .

س : آیا برای ایجاد یک مجموعه ارتباطی در شورای عالی فکری شده است؟
ج : ما ناظرانی داریم، که حق دارند به تمام مدارس، جلسات امتحان و تمام بخش ها و معاونت های مدیریت‏ سرکشی کنند و هر مساله ‏ای در آنجا می‏ بینند گزارش دهند، گاهی اینها به شهرستانها اعزام می‏شوند و در مورد مسائل آنان مطالعه می‏کنند و نتایج را در اختیار شورا قرار می‏دهند . به عنوان نمونه درباره حوزه علمیه شهید شاه ‏آبادی شکایات زیادی به ما رسید و شورای عالی افرادی را فرستاد، در حدود یک ماه در مناطق مختلف مطالعه و گزارش مفصلی تهیه کردند و بالاخره تصمیم نهایی که لازم و صلاح بود گرفته شد .

س : نظارت شورای‏عالی بر تمام شؤون حوزه بخصوص مدیریت اجرایی، علاوه بر مواردی که اشاره کردید چگونه است؟
ج : این نظارت حق شوراست که پیش ‏بینی هم شده است ولی باید اعتراف کنم که این نظارت به طور دقیق هنوز صورت نگرفته، بلکه به طور محدود عملی شده است، ولی در نظر است که ان‏شاءالله در آینده این نظارت گسترده‏ تر و وسیع تر و مستمرتر بشود .

س : در پیش‏نویس اساسنامه شورای عالی آمده که شورای عالی در تصمیم ‏گیری هایش از دیدگاههای مجمع نمایندگان استفاده می‏کند، لطفا بفرمایید شورای عالی چه جایگاهی را برای مجمع نمایندگان در نظر گرفته و در برنامه‏ های آینده خود چه استفاده‏ای از دیدگاههای مجمع نمایندگان خواهد کرد؟
ج : مجمع نمایندگان می‏تواند حلقه اتصالی بین طلاب و شورای‏عالی باشد و می‏تواند با شورای‏عالی در تماس باشد کما اینکه تا به حال هم بوده است; گاه نامه ‏هایی نوشته ‏اند، نظریات و پیشنهادهایشان را برای ما به صورت کتبی فرستاده‏اند و ما عینا در شورای‏عالی گفته‏ ایم خوانده بشود و روی آن بحث و بررسی شود و گاهی هم از بعضی از اعضایشان دعوت شده و آمده ‏اند در شورای‏عالی درباره مسائل توضیحاتی داده ‏اند . البته با توجه به اینکه مجمع نمایندگان اخیرا بحمدالله فعالتر از سابق شده است ما می‏توانیم تماس بیشتری با اینها داشته باشیم و باید عرض کنم آنها هم باید احساس مسؤولیت‏ بیشتری بکنند; یعنی آنها هم نباید ما را تنها بگذارند، بلکه باید نظریاتشان را جمع ‏بندی بکنند و بفرستند و فعالتر از ما با مسائل برخورد کنند . از ناحیه آنها باید کوششی باشد و از ناحیه ما هم کششی تا این دو به نتیجه مطلوبی برای حوزه برسند .

س : نظر حضرت عالی در باره واگذاری بحث و بررسی طرحهایی که به شورا می‏رسد به مجمع نمایندگان چیست؟ آیا مجمع می‏تواند به عنوان بازوی طراحی و برنامه ‏ریزی و احیانا نظارتی شورای عالی عمل کند؟
ج : هیچ مشکلی نیست که ما از مجمع نمایندگان در این مسائل استفاده کنیم ولی این بدان معنی نیست که در چارچوبه دبیرخانه عمل کنند، آنها باید بازوی شورا در طرح و برنامه مسائل حوزه باشند .

س : با توجه به اینکه انجام دادن امور زیربنایی احتیاج به بودجه و امکانات بسیاری دارد، آیا در این مدت شورای‏عالی متناسب با اهداف و برنامه ‏هایی که داشته، بودجه و امکانات کافی در اختیارش قرار گرفته است؟ ج : از وقتی که شورای جدید تشکیل شد، بودجه نسبت ‏به سابق چندین برابر شده است ولی با صراحت‏ باید بگویم که بودجه فعلی به هیچ وجه پاسخگوی نیازها نیست، برای اینکه نیازهای مدیریت و شورای عالی روزافزون است و این نیازها، بودجه بیشتری را می‏ طلبد . صحبتهای زیادی برای حل مشکل بودجه شده و تا حدی هم مشکل حل شده ولی هنوز به حد مطلوب نرسیده است . اما این را باید عرض کنم شورا اموال بالقوه‏ای دارد که اگر ما آنها را بتوانیم فعال کنیم و به صورت قابل استفاده‏ای دربیاوریم، بسیاری از مشکلات شورا از نظر بودجه حل می‏شود .

س : ارزیابی حضرت عالی در مورد فعالیتهای سه ساله شورای عالی چیست و آیا شورای‏عالی توانسته در این مدت به اهدافی که در نظر داشته دست‏یابد؟
ج : بحمدالله به مقدار قابل ملاحظه‏ ای از اهداف خود رسیده و همان طور که اشاره کردید حدود دویست مصوبه داشته است و بسیاری از این مصوبات زیربنایی است و بسیاری از آنها هم اجرا شده است . اما این به آن معنی نیست که به کمال مطلوب رسیده است . هنوز قسمت هایی که احتیاج به کار کردن دارد فراوان است . در عین حال یکی از آقایان صاحب‏نظر می‏گفت انسان وقتی مطالعه می‏کند مثل اینکه معجزه‏ ای رخ داده زیرا دگرگونی های زیادی در مسائل حوزوی در این چند سال اخیر پیدا شده است . حالا من تعبیر به معجزه نمی‏کنم که آن برادر ما کرد، من می‏گویم کارهای قابل ملاحظه ‏ای - که قبلا تصورش هم نمی‏شد - شده است . اما در مقابل آنچه باید بشود به عقیده من کم است .

س : چندی پیش به همت‏ شورای‏عالی اجلاسیه ‏ای به منظور پی‏گیری طرق کاربردی طرح هجرت و بعضی مسائل دیگر در حوزه برگزار شد، آیا شورا، برای استفاده از دستاوردهای این اجلاسیه اقدامی کرده است؟
ج : از مسائل مهمی که در این مدت پیگیری شده، همین مساله «طرح هجرت‏» بوده است . هدف اصلی طرح این است که افراد زیادی در حوزه هستند که از وجود آنها استفاده نمی‏شود و دوره تحصیلشان هم گذشته است، جزء مدرسان و محققان حوزه هم نیستند که در حوزه از وجودشان استفاده شود، نیروهایی هستند قابل استفاده اما بدون استفاده باقی مانده‏اند . منظور از طرح هجرت این است که اینها به صورت کوتاه مدت از شش ماه تا یک تا چند سال یا برای همیشه در صورتی که تمایل داشته باشند به نقاطی که نیاز به روحانی دارند اعزام بشوند، در عین حال ارتباطشان با حوزه محفوظ باشد . طرح هجرت یکی از بهترین طرحهایی است که می‏تواند مناطق محروم و داخل و خارج را تا حد زیادی پوشش بدهد . با آن بیانی که رهبر بزرگوار انقلاب در این زمینه داشتند این مساله وارد مرحله تازه ‏ای شد . سمیناری هم درباره ‏اش تشکیل شد که این سمینار هم، از نظر ابراز دیدگاهها خیلی پربار بود ولی هنوز قدم های عملی در مورد آن برداشته نشده است چون مدت زیادی نیست که از سمینار گذشته جمع‏ بندی هایش تازه آماده شده است و باید به دنبال آن، آیین‏ نامه ‏ای از طرف مدیریت تدوین شود تا وارد عمل بشویم . من گمان نمی‏کنم مشکلات دیگری برای عمل به این طرح باقی مانده باشد .

س : حضرت عالی به عنوان دبیر شورای عالی حوزه علمیه در پیشبرد اهدافی که این شورا دارد، چه انتظاراتی از حوزه، طلاب، فضلا و بزرگان دارید؟
ج : ما در صورتی می‏توانیم شورا و مدیریت را موفق بدانیم که همکاری از طرف بزرگان حوزه بشود، اگر به مصوباتی که از طرف شورای‏عالی که برگزیدگان و منتخبان خود حوزه هستند گذرانده می‏شود، اهمیت داده نشود و عمل نشود این چیزی جز ضعف و تضعیف و فشل نخواهد بود . مثلا ما می‏ آییم آغاز و انجام تحصیلات را اعلام می‏کنیم، بعد می‏بینیم بزرگان حوزه هر کدامشان یک روزی درسشان را تعطیل می‏کنند یک روز دیگری شروع می‏کنند و هیچ هماهنگی با این برنامه ندارند، در این صورت شورا تضعیف می‏شود و باعث می‏شود حوزه با همان بی ‏نظمی باقی بماند . ما انتظارمان از این بزرگان این است که شورا را از خود بدانند و برای شورا احترام قائل بشوند و اگر به بعضی از مصوبات هم ایرادی دارند ایرادشان را مستدل به شورا منعکس کنند تا شورا اگر جواب دارد جواب دهد و اگر احتیاج به تغییری در مصوبات هست، تغییر دهد. کاری نکنند که با مخالفت‏ با مصوبات شورایی که امید اصلاحات زیادی به آن می‏رود و چشم همه به آن دوخته شده است، این شورا تضعیف بشود. ما جدا از همه فضلا، طلاب و بزرگان حوزه می‏خواهیم که به تشکیلات حوزه اهمیت ‏بدهند و بدانند تقویت‏ شورا به نفع اسلام و مسلمین و حوزه و انقلاب و به نفع خودشان است .

س : اکنون سه سال از فعالیت ‏شورا می‏گذرد و با بسیاری از مسائل از نزدیک درگیر بوده است . لطفا به عنوان دبیر شورای‏عالی در مورد اهداف و برنامه‏ های آینده شورای‏عالی توضیح دهید .
ج : این سؤالی است که من نمی‏توانم به آن جواب بدهم دلیلش هم این است که باید ببینیم اعضای شورای‏عالی چه کسانی خواهند بود آیا افراد فعلی هستند یا تماما افراد جدیدی خواهند بود یا بعضی از افراد فعلی با بعضی از افراد جدید تلفیق می‏شوند . من خودم دلم می‏خواهد به خاطر اشتغالات زیادی که دارم و فکر می‏کنم دین خود را تا حدی ادا کرده ‏ام، از شورا کنار بروم ولی بسیاری از دوستانی که در داخل و خارج شورا هستند هنوز راضی به این مساله نشده ‏اند . بنابراین وقتی ترکیب شورای جدید روشن بشود آنها هستند که باید در این باره نظر بدهند که در آینده چه می‏خواهند بکنند و چه تصمیماتی برای آینده دارند . پس جواب این سؤال را بگذاریم برای بعد از تعیین اعضای شورای‏عالی .

س : ضمن تشکر از محضر مبارکتان که این مصاحبه را پذیرفتید چنانچه صحبت‏ خاص دیگری دارید بفرمایید؟
ج : من هم تشکر می‏کنم از برادران گرداننده پیام حوزه و این سؤالاتی که خیلی دقیق و ظریف تنظیم کرده بودند . مطالب زیاد دیگری البته هست اما فکر می‏کنم برای این جلسه همین مقدار کافی باشد، بقیه را می‏گذاریم برای فرصت دیگر . خداوند به شما توفیق بدهد .