Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 98970
تاریخ انتشار : 5 شهریور 1376 0:0
تعداد بازدید : 457

سیمای سازندگی - 5

روایتی از هشت سال سازندگی
روایتی از هشت سال سازندگی 1-3-2- ارزش انرژی مصرفی: ارزش انرژی مصرفی در ایران در سال 1374 به 12 میلیارد دلار ـ به قیمتهای بین المللی ـ رسید که متأسفانه براساس مطالعات انجام شده، از این میزان 4 میلیارد دلار آن تلف شده و نشان می دهد سالانه یک سوم از کل انرژی مصرفی در ایران هدر می رود. براساس مطالعات وزارت نیرو، در صورت صرفه جویی در مصرف انرژی، اگر نقطه اوج مصرف کشور 1000 مگاوات کاهش یابد، سالانه 500 میلیون دلار در هزینه دولت صرفه جویی می شود. از این رو، مدیریت برق کشور به منظور ترویج رعایت الگوی صحیح مصرف برق و تلاش برای کاهش میزان اتلاف انرژی، بهینه سازی مصرف را در برنامه های اصلی خود قرار داده است. به موجب قانون دومین برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور، در سال 1374 ممیزی انرژی در 16 کارخانه آغاز شده و در سال 1375 به 50 کارخانه دیگر تعمیم یافته و انتظار می رود تا پایان سال 1376 به پایان برسد. با این اقدام، راههای بهینه سازی مصرف انرژی در صنایع، بررسی شده و دستورالعمل های فنی و کاربردی تهیه و اعمال خواهد شد. وزارت نیرو برای بهینه سازی مصرف انرژی در کشور، طرح تعیین استاندارد مصرف انرژی در کشور، طرح تعیین استاندارد مصرف انرژی برای تجهیزاتی را که در صنعت و منازل کاربرد دارد، دنبال می کند. در حال حاضر تجهیزات برقی مورد مصرف در این دو بخش، به طور معمول از بازده مطلوب مصرف انرژی برخوردار نیستند و تعیین استاندارد در این زمینه ها ضرورت دارد. راهکارهای بهینه سازی مصرف برق با تغییر ساعت رسمی کشور (در آغاز بهار و پاییز هر سال) و اصلاح قیمت انرژی مصارف صنعتی و خانگی دنبال می شود. در برنامه دوم، بهای برق سالانه 20 درصد افزوده می شود تا بتدریج قیمت استفاده از این انرژی نیز به حدود واقعی خود رسیده و میزان مصرف آن به طور صحیح تعدیل شود. 2-3-2- ظرفیت سازی در صنعت برق: در جریان اجرای نخستین برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور حدود 8900 مگاوات به قدرت نصب شده نیروگاههای برق کشور افزوده شد و این میزان تا پایان نیمه نخست سال 1375 به بیش از 10 هزار مگاوات رسید. در این دوره، نیروگاههای شهید رجایی، بیستون، غرب، گیلان و سیکل ترکیبی منتظر قایم به بهره برداری رسید و واحدهای نیروگاههای رامین، اهواز؛ شهید منتظری و تبریز نیز در برنامه تکمیل شد. با برنامه ریزی دقیق وتعمیرات به موقع تأسیسات، مدت تعمیرات اساسی نیروگاهها کاهش یافته و امکان نظارت و کنترل در تعمیرات اساسی فراهم شده است. در سال 1375 در حالی عملیات اجرایی چهار طرح نیروگاه آبی و دو نیروگاه حرارتی آغاز شد که 9 طرح نیروگاه حرارتی و چهار طرح نیروگاه آبی بزرگ دیگر نیز در نیمه نخست سال 1375 در دست احداث بوده است. در مرداد 1375 پنج طرح نیروگاه آبی روی رودخانه کارون و سه طرح نیروگاه روی سرشاخه های رودخانه کرخه در دست اجرا و احداث بود و با نهادی کردن و سامان دادن به دو تشکل مهم برای مهندسی فرآیند و مدیریت پروژه در ساخت نیروگاههای حرارتی و آبی، در شهریور ماه سال 1375 معادل 5400 مگاوات نیروگاه آبی در دست اجرا بوده و قرار دادهای خرید آنها نیز منعقد شده است. با نگرشی به اولویت ساخت نیروگاههای آبی در کشور، در سال 1375 چهار نیروگاه آبی جدید احداث می شود که عملیات اجرایی یکی از آنها به نام نیروگاه سد کارون 4 با ظرفیت 1000 مگاوات در مرداد 75 آغاز شده و عملیات اجرایی سه نیروگاه دیگر با مجموع ظرفیت 2000 مگاوات تا پایان سال 1375 آغاز می شود. در بخش نیروگاههای حرارتی، احداث نیروگاه 1300 مگاواتی شازند اراک در دست انجام است و پیش بینی می شود این نیروگاه تا پایان برنامه دوم به بهره برداری برسد. قرار داد احداث 14 واحد بخار نیروگاههای سیکل ترکیبی با شرکت مدیریت پروژه های نیروگاهی ایران (مپنا) منعقد شده است. در زمینه استفاده از همکاری شرکتهای خارجی، دولت جمهوری اسلامی ایران با شرکتهایی که توان فنی آنها در سطح جهانی است و آمادگی انتقال تکنولوژی (فن آوری) و همکاری خود را در دراز مدت با وزارت نیرو اعلام و به لحاظ تأمین اعتبار مالی (وام) با وزارت نیرو مساعدت کنند، همکاری خواهد کرد. در دومین برنامه پنجساله توسعه اقتصادی کشور، حدود 20 هزار میلیارد ریال در بخش برق سرمایه گذاری شده و برای صنعت برق ایران با این ترتیبات، دورنمای روشنی ترسیم می کند. در حال حاضر تولید برق کشور ضمن پاسخگویی به نیازمندیهای داخلی، بخشی از نیاز کشورهای همسایه را نیز تأمین می کند. وزارت نیرو به منظور صدور نیروی برق به خارج با اتصال یک خط برق، حدود 200 میلیون کیلووات ساعت برق به جمهوری خود مختار نخجوان صادر کرده و از طریق خط اتصال دیگری به شمال شرقی ترکیه (و طبق توافقهای به عمل آمده میان مقامهای دو کشور) حدود 200 میلیون کیلووات ساعت برق به این کشور صادر می کند و برای افزایش صدور برق به ترکیه در آینده یک خط فشار قوی 400 کیلووات از خوی تا مرز ترکیه ایجاد خواهد شد. احداث خط اتصال برق از مازندران به ترکمنستان نیز از طرحهای در دست اجرا است که در سال 1376 به بهره برداری می رسد. وزارت نیرو با تشکیل شرکت صانیر، فعالیتهای خود را در زمینه بازاریابی و فروش برق و تجهیزات آن در کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا گسترش داده و در سال 1374 حدود 30 میلیون دلار تجهیزات مورد نیاز صنعت برق از ایران صادر شده است. انتظار می رود با جلب اطمینان مصرف کنندگان منطقه به کیفیت کالاها و تجهیزات ساخت ایران، ارزش صادرات تجهیزات صنعت برق در آینده به مراتب افزایش یابد. 2-4- صنعت برق در یک نگاه در سال 1374 و نیمه نخست سال 1375، هم چون سال 1373، هیچگاه خاموشی با برنامه در شبکه سراسری برق کشور وجود نداشت. خاموشیهای موردی، از عوامل فنی یا پدیده های طبیعی و اقلیمی ناشی می شد که با اجرای برنامه های پیشرفته از نارسائیهای موجود در شبکه برق کاسته شد. از سوی دیگر، برای هماهنگی با رشد مصرف و زمینه سازی تأمین توان ذخیره شبکه، ساخت نیروگاههای و واحدهای نیروگاهی جدید و گسترش ظرفیت نیروگاههای موجود نیز ادامه یافت؛ از جمله، در سال 1374، 815 مگاوات واحدهای بخاری نیروگاه غرب (همدان) ورامین و 740 مگاوات واحدهای گازی نیروگاههای سیکل ترکیبی شهید رجایی و فارس به بهره برداری رسید. با افزایش قدرت اسمی ( نامی) نیروگاهها، نیاز به توسعه شبکه انتقال برق وجود داشت و در این راستا 1405 کیلومتر خطوط فشار قوی، 825 کیلومتر خطوط فوق توزیع و 22260 کیلومتر خطوط توزیع به شبکه های موجود افزوده و 5087 مگاولت آمپر نیز به گنجایش ترانسفورماتورهای فشار قوی و فوق توزیع و 1419مگاولت آمپر به گنجایش ترانسفورماتورهای توزیع اضافه شد. بر پایه رشد چشمگیر تولید انرژی برق در کشور، توجه به برنامه احداث نیروگاهها اهمیت فراتری پیدا می کند. از آنجا که مهمترین منبع انرژی ایران، سوختهای فسیلی است، نیروگاههای گرمایشی (حرارتی) جایگاه ویژه ای در صنعت برق کشور داشته، موجب احداث نیروگاههای بزرگ بخاری، گازی، سیکل ترکیبی و دیزلی شده اند. بهره گیری از منابع دیگری چون آب و خورشید نیز از نظر دور نمانده است. وجود نیروگاههای برق آبی (هیدروالکتریک) سدهای بزرگ شهید عباسپور و دز و نیز نیروگاههای برق آبی موجود در سدهای سپیدرود، امیرکبیر، زاینده رود، جاجرود و کلان، در ودزن و ... اهمیت منابع آب را در تولید انرژی نشان می دهد. در سال 1374 با بهره برداری از بسیاری طرحهای در دست اجرا، کل قدرت اسمی نیروگاههای زیر پوشش وزارت نیرو به 21914 مگاوات رسید که نسبت به سال 1373 حدود 4/7 درصد افزایش داشت. در جدول شماره 19 قدرت نامی نیروگاههای زیر پوشش وزارت نیرو براساس نوع نیروگاهها تشریح شده است. همانگونه که از جدول شماره 19 بر می آید، نیروگاههای بخاری بیش از نیمی از انرژی برق تولیدی در کشور را تأمین می کنند. نیروگاههای سیکل ترکیبی و گازی در مرتبه بعدی قرار دارند و با وجود آنکه نیروگاههای آبی در سال 1374 فقط 9/8 درصد از انرژی برق تولیدی در کشور را تأمین کرده اند، در برنامه دوم سهم این نیروگاهها در تأمین انرژی برق مورد نیاز، افزایش قابل توجهی خواهد داشت. برای پاسخگویی به نیاز برخی مناطق و صنایع به انرژی برق، تعدادی از واحدهای گازی از نقاط مختلف شبکه سراسری که به دلیل افزایش توان تولید، از کارایی بیشتری برخوردار شده اند، به نقاط محروم و نیازمند منتقل شد. در سال 1374 واحد گازی انتقالی به زاهدان به ظرفیت 30 مگاوات، واحد گازی منتقل شده به کنگان به ظرفیت 5/18 و 25 مگاوات (در مجموع 5/43 مگاوات) نصب شده و به بهره برداری رسیدند. این واحدها از نیروگاه شهید سلیمی و بعثت برداشت و جا به جا شدند. 2-4-1- مهمترین نیروگاه های در حال ساخت احداث سد و نیروگاه آبی کارون 3 با هدف تولید سالانه 4137 میلیون کیلووات ساعت انرژی برق آبی و کنترل سیلابها و آبیاری حدود 13 هزار هکتار از اراضی پائین دست سد، به اجرا در می آید. ظرفیت نیروگاه کارون 3 حدود 2000مگاوات پیش بینی شده است که تا 3000 مگاوات قابل افزایش است. عملیات اجرایی این طرح از سال 1372آغاز شده است. سد و نیروگاه جریانی گدارلند (کارون 4) نیز در 5/466 کیلومتری دهانه اروندرود و در 160 کیلومتری اهواز به اجرا در می آید. هدف از این طرح تولید سالانه 7/3 میلیارد کیلووات ساعت برق است. ظرفیت این نیروگاه 1000 مگاواتی تا دو برابر قابل افزایش است. طرح احداث نیروگاه 1300 مگاواتی شازند اراک نیز در حال اجرا است و انتظار می رود تا سال 1379 به بهره برداری برسد. افزون بر این، قرار داد احداث 14 واحد بخش بخار نیروگاههای سیکل ترکیبی نیز با شرکت مدیریت پروژه های نیروگاهی ایران (مپنا ) منعقد شده است. 2-4-2- استفاده از انرژیهای نو با وجود ظرفیت عظیم انرژی خورشیدی ناشی از 300 روز نور خورشید در سال، بهره گیری از انرژی خورشید برای تولید برق از نظر مسئولان و برنامه ریزیان دور نمانده و طرح نیروگاه 250 کیلوواتی حرارتی خورشیدی در شیراز، با همکاری دانشگاه شیراز در حالی اجراست که تا 1378 به بهره برداری می رسد. عملیات نیروگاه یک مگاواتی خورشیدی از نوع دریافت کننده مرکزی توسط سازمان انرژیهای نوین ایران در سال 1375 آغاز شده که تا سال 1379 به بهره برداری خواهد رسید. نیروگاه 100 مگاواتی حرارتی خورشیدی یزد نیز با همکاری مؤسسات تحقیقاتی آلمانی در دست احداث است. در زمینه استفاده از انرژیهای نوین در حال حاضر 22 طرح در دست اقدام است. در سال 74 برای نخستین بار دو روستا در کویر مرکزی با استفاده از انرژی خورشیدی، برق دار شد. در زمینه استفاده از انرژی زمین گرمایی (ژئوترمال) نیز دو طرح در شهرهای سرعین و مشکین شهر در دست اجرا است. این طرحها برای تأمین گرمایش ساختمانها به صورت سیستم حرارت مرکزی و تولید برق، اجرا می شود. براساس قرار داد منعقده با روسیه برای اجرای نیروگاه اتمی بوشهر، واحد اول این نیروگاه تا پایان برنامه دوم تکمیل شده و به شبکه سراسری برق خواهد پیوس. نیروگاه اتمی بوشهر به لحاظ سرمایه ای که برای احداث آن صرف شده است، در حال حاضر بیش از 10 میلیارد دلار ارزش دارد. قرار داد احداث نیروگاه اتمی بوشهر ابتدا با شرکت زیمنس آلمان منعقد شد؛ اما این شرکت با وجود پایان جنگ تحمیلی نیز از اجرای قرار داد طفره رفت و سرانجام این قرار داد با روسیه منعقد شد. تکمیل نیروگاه اتمی بوشهر براساس یکی از بندهای قرار داد منع گسترش سلاح های هسته ای صورت می گیرد و آژانس بین المللی انرژی اتمی آنرا پذیرفته و بر عملیات ساخت آن نظارت کامل دارد. سازمان انرژی اتمی ایران برای تأمین انرژی دو نیروگاه هسته ای 300 مگاواتی در قالب یک طرح با کشور چین نیز همکاری و مشارکت دارد، که عملیات ساخت آن آغاز شده و در اوایل دهه 1380 به پایان می رسد. در زمینه استفاده از انرژی باد نیز سازمان انرژیهای نو برای نخستین بار در سال 1374 اقدام به نصب و راه اندازی دوتوربین بادی با ظرفیت 1/1 مگاوات در منجیل و رودبار کرده است. 3-1- عملکرد بخش آب در سال 74-1367 عملکرد بخش آب در برنامه توسعه شامل ظرفیت های ایجاد شده در زمینه پیمانکاری اجرای سدهای بزرگ و تأسیسات آبی مربوط به آنها، تقویت نیروهای مهندسی مشاور و خود کفایی علمی در طراحی سازه های آبی، تجدید ساختار امور آب به منظور تقویت جنبه های مدیریت آب و توجه به امر تحقیقات و مطالعات مربوط به منابع آب است. رشد قابل توجه اعتبارات مورد نیاز بخش آب در طول سالهای برنامه اول از عوامل مؤثر و مطلوب رشد این بخش در راستای تحقق اهداف توسعه بخش آب محسوب می شود. میزان اعتبارات عمرانی بخش آب کهدر سال 1368 حدود 88 میلیارد ریالی بود، در سال 1372 به حدود 943 میلیارد ریال ـ یعنی 7/10 برابر ـ رسید که رشد بی سابقه ای را در تأمین اهداف بخشهای مختلف اقتصادی نشان می دهد. در این بخش به منظور آگاهی از عملکرد و روند فعالیتهای توسعه بخش آب کشور، شاخص های مهم این بخش به اختصار مورد ارزیابی واقع گردیده و تحول به وجود آمده در آنها تحلیل می شود. از جمله نقاط ضعف عمده جغرافیایی و اقلیمی موجود در بخش آب کشور می توان از : پراکندگی و توزیع نامناسب زمانی و مکانی آبهای سطحی و وقوع سیل در هنگام بارندگی شدید و وقوع خشکسالی و سالهای بی آبی متناوب و کمبود شدید آب در دوره های خشکسالی و کم آبی، ارتباط مستقیم میزان آبهای سطحی و زیرزمینی با بارش برف و باران و دسترسی سهل و ساده به آب در سالهای پرآبی و پنهان ماندن ارزش ذاتی و واقعی آب، افزایش برداشت از مخازن آب زیرزمینی و تخریب کیفیت آب این مخازن، استفاده از رودخانه ها و آبراهه ها و مخازن آب زیرزمینی به عنوان آسان ترین و کم هزینه ترین وسیله دفع فاضلاب که سلامت و بهداشت آبهای سطحی را مورد تهدید جدی قرار داده است، مشکلات مربوط به ذخیره سازی آبهای سطحی و مهار آنها، استفاده نامناسب و نامطلوب از آبخیز سدها و بستر رودخانه ها برای عملیات زراعی و ... نام برد. اما با این وجود، عملکرد بخش آب طی سالهای 73-1368 بسیار مطلوب و امیدوار کننده بوده و تصویر جالب توجهی را در بعد اقدامات انجام شده، چه از لحاظ مقداری و چه کیفی ارایه می دهد. اصولاً سرمایه فیزیکی به همراه سرمایه انسانی موجود در هر بخش از اقتصاد کشور، موجب رشد و رونق می شود. در سالهای 72-1368 برنامه ریزیها و سیاست گذاری های گوناگونی در راستای توسعه بخش آب و در قالب برنامه های تأمین آن، ایجاد شبکه های آبیاری و زهکشی و آبرسانی به شهرها و صنایع صورت گرفته است که براساس نتایج حاصل از عملکرد شاخص های به دست آمده، می توان به تحقق میزانی فراتر از اهداف پیش بینی شده در هر یک از برنامه های پیش اندیشی شده، پی برد. مثلاً سرمایه گذاری در زمینه برنامه های تأمین آب کشور که در سال 1367 بالغ بر 22 میلیارد ریال بود، در سال 1372 به حدود 386 میلیارد ریال افزایش یافت و تحقق سرمایه گذاریهای مورد نیاز و پیش بینی شده در بخش آب را به میزان 568 درصد؛ یعنی چندین برابر حد مورد انتظار، تأمین کرد. میزان تحقق این شاخص ـ یعنی سرمایه گذاری برنامه های ایجاد شبکه های زهکشی و آبیاری ـ 252 درصد و در ارتباط با برنامه های آبرسانی به شهرها و صنایع 972 درصد بوده است که در هیچیک از بخشهای اقتصادی دیگر، عملکرد سرمایه گذاریهای صورت گرفته، تصویری مطابق این رهیافتهای ارایه نمی کند. بدین ترتیب ملاحظه می شود که اهمیت آب و نقش آن در فعالیت های گوناگون اقتصادی بویژه کشاورزی و صنعت از یک سو و نقش آن در تامین تندرستی و بهداشت جامعه از نظر مصارف شرب از سوی دیگر، موجب افزایش سرمایه گذاریهایی تا چندین برابر اهداف مورد انتظار در این بخش طی سالهای 73-1368 شده است. سرمایه گذاریهای زیر بنایی عظیم و قابل توجه در بخش آب در قیاس با بیشتر برنامه های پر هزینه ملی در سالهای مورد بررسی، کم نظیری بوده و اهداف کمّی برنامه های در دست اقدام در زمینه شاخص های مهم این بخش یعنی تأمین و تخصیص منابع (در مصارف مختلف کشاورزی، صنایع و آب شرب) و ایجاد شبکه های آبیاری و زهکشی، در سطحی چشمگیر بر آورده شده است. برداشت از منابع آبی برای کشاورزی، صنعت و شرب و عملکرد اقتصاد کشور در بخش آب که همراه با توسعه و بهره برداری بهینه از منابع آبهای سطحی و زیرزمینی کشور است، نشان می دهد که میزان برداشت آب در کل کشور از 555 میلیون متر مکعب در سال 1367 به 1507 میلیون متر مکعب در سال 1372 افزایش یافته است. جمع کل آب های برداشت شده از منابع مذکور در دوران برنامه توسعه اوّل برای تأمین منابع آب مورد نیاز 9730 میلیون متر مکعب، یعنی بسیار بیشتر از انتظار بوده و تحقق 119 درصد اهداف مورد نظر را نشان می دهد. در تأمین آب کشاورزی نیز طی برنامه اول، طرح ها به میزان 100 درصد به مرحله اجرا در آمده و جمعاً 8360 میلیون متر مکعب آب به این بخش اختصاص یافته است. برنامه ریزیهای تأمین نیازهای صنعت و شرب از منابع آب نیز بیش از اهداف مورد انتظار تحقق پیدا کرده و در سالهای 73-1368، نزدیک به 1370 میلیون متر مکعب آب به این بخشها تخصیص داده شده است؛ در حالیکه حجم آب پیش بینی شده برای این بخشها حدوداً 1100 میلیون متر مکعب بوده است. از نکات مثبت توسعه بخش آب، تأمین آب آشامیدنی سالم برای مردم بوده است که با نگرشی به تأثیر و اهمیت آب سالم در کاهش مرگ و میر اطفال و سلامت جسمی روستاییان (برخوردار از آب سالم) در نقاط دور و نزدیک کشور، از افتخارات دوران سازندگی نظام جمهوری اسلامی به شمار می آید. از سال 1368 تا پایان سال 1374 در مجموع 6939 روستا در سراسر کشور به لوله کشی آب آشامیدنی سالم و بهداشتی مجهز شده اند. جمعیت تحت پوشش آب شهری در کشور نیز از 30 میلیون نفر به 34 میلیون نفر در همین مدت افزایش یافت و حدود 93 درصد جمعیت شهری کشور تحت پوشش خدمات آبرسانی قرار گرفتند. با وجود افزایش جمعیت کشور در سالهای اخیر، میزان تولید آب به ازاء هر نفر از حدود 70 متر مکعب در سال 1368 به حدود 90 متر مکعب در پایان برنامه اول رسید که نشان دهنده ایجاد رفاه نسبی برای مردم و کار با برنامه به منظور تعمیم بهداشت و تندرستی ملی است. *منیع : سیمای سازندگی «زیرساخت تمدن اسلامی» روایتی از هشت سال سازندگی در دوران ریاست جمهوری آیت الله هاشمی رفسنجانی، ج 1 ، سال انتشار 1376