Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 98976
تاریخ انتشار : 4 دی 1378 0:0
تعداد بازدید : 610

آمار سخن مي گويد - پایانی

دکتر حمید میرزاده، سیدشمن الدین حسینی
دکتر حمید میرزاده، سیدشمن الدین حسینی *حمل و نقل گسترش شکبه های حمل و نقل یکی از عوامل مهم در پیشبرد برنامه های توسعه و یکی از شاخصهای مهم در تعیین میزان توسعه یافتگی کشورها محسوب می شود. در ایران نیز رشد شاخص های بخش راه و ترابری به عنوان زمینه ساز دستیابی به توسعه مطرح بوده و موجب رونق اقتصادی می شود. آمار و اطلاعات موجود نشانگر رشد شاخص های مربوط به بخش راه و ترابری در طول دوره ی 76- 1368 می باشد. به طوری که: • طول کل شبکه ی راه های کشور در سال 1368 برابر 65759 کیلومتر بود که این رقم با رشدی برابر 8/17 درصد و رشد سالانه 1/2 درصد به 77500 کیلومتر در سال 1376 افزایش یافت. • طول خطوط راه آهن کشور در ابتدای برنامه اول توسعه (1368) تنها 4567 کیلومتر بود که این رقم با رشدی بالغ بر 3/33 درصد به 6087 کیلومتر در سال 1376 رسید. رشد سالانه این متغیر 7/3 درصد بوده است. • همچنین در سال 1368 ظرفیت پذیرش مسافر در فرودگاه های کشور 3/10 میلیون نفر بود که این رقم در سال 1376 به 27 میلیون نفر افزایش یافت که در واقع طی دوره مذکور نرخ رشدی بالغ بر 162 درصد را نشان می دهد. نرخ رشد سالانه 8/12 درصد بوده است. • ظرفیت قابل بهره برداری از بنادر بازرگانی کشور طی دوره مورد بررسی دو برابر شده است. بطوری که رقم مذکور از 18 میلیون تن به 36 میلیون تن افزایش داشته است. نرخ رشد سالانه این متغیر 9 درصد بوده است. *پست و مخابرات با تحولات اساسی که در مناسبات جهانی رخ داده است، کار تولید و انتشار اطلاعات و بهره مندی از وسایل نوین ارتباطی و بکارگیری هرچه بیشتر علم در این بخش یکی از شاخص های پراهمیت در میزان سنجش توانمندی کشورها محسوب می شود. به گونه ای که عصر حاضر عصر ارتباطات یا اطلاعات نامگذاری شده است. هم اکنون با توجه به پیشرفت جوامع، پست نقش بسزایی در برقرار کردن ارتباط بین انسان ها و توسعه ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایفاء می نماید. وظیفه اصلی پست جمع آوری، ارسال و توزیع مرسولات، کالاها و حواله های پستی در کوتاه ترین زمان ممکن تحت شرایط ایمن می باشد. مخابرات نیز سریعترین وسیله ارتباطی و انتقال اطلاعات است و در توسعه و پیشرفت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نقش مهمی ایفا می کند و سبب صرفه جویی در وقت، انرژی، مصرف سوخت و کاهش بار ترافیک و بهبود گردش کارهای مختلف می شود. شایان ذکر است که نقش دولت در توسعه فعالیت های پست، مخابرات و تلفن حائز اهمیت است چرا که مطابق اصل 44 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، پست، تلگراف و تلفن بخش دولتی محسوب گردیده و مالکیت آن در اختیار دولت می باشد. تحولات بخش پست و مخابرات و تلفن طی سالهای 1368 تا 1376 نشانگر تحقق گام های ارزنده ای در این امر بوده به نحوی که جمهوری اسلامی ایران را در زمره ی موفقترین کشورها در زمینه رشد بخش مذکور در جهان مطرح کرده است. بطوری که: • تعداد کل تلفن های دایری که در سال 1368 برابر 2029 هزار تلن بود با رشدی بالغ بر 227 درصد به 6640 هزار تلفن در سال 1376 افزایش یافت. رشد سالانه این متغیر 16 درصد بوده است. • تعداد روستاهای دارای ارتباط تلفنی از 3220 روستا در سال 1368 به 16189 روستا در سال 1376 افزایش یافت که رشد قابل توجه 403 درصدی را نشان می دهد و حاکی از جدیت سیاست های محرومیت زدایی از روستاهای کشور بود، و به رفع دوگانگی منطقه ای در سطح کشور کمک مؤثری نموده است. • تعداد کل مرسولات پستی در سال 1368 تنها 239 میلیون مرسوله (١) بود در حالی که این رقم در سال 1376 به 270 میلیون مرسوله (2) رسید. رشد سالانه این متغیر 5/1 درصد بوده است. *تعاون و بازرگانی بخش تعاون از نظر ملاحظات مربوط به عدالت اجتماعی، تولید، توزیع و بازرگانی داخلی به لحاظ ایجاد ارتباط بین مصرف کنندگان و تولید کنندگان و رساندن کالاها و خدمات به دست مصرف کننده نهایی اهمیت دارد. طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اقتصاد کشور از سه بخش دولتی، تعاونی و خصوصی تشکیل می شود. تعاون در واقع به عنوان بخش میانی اقتصاد کشور به شمار می آید که در صورت سازماندهی مناسب می تواند به اهرمی برای توسعه تولید و در عین حال عدالت اجتماعی تبدیل شود. در سال 1368 بخش تعاون به عنوان یکی از بخش های مردمی اقتصاد کشور مورد توجه جدی قرار گرفت. برهمین اساس وزارت تعاون در سال 1370 تشکیل شد. در راستای تقویت تعاونی ها، تسهیلات ارزان قیمت بانکی از طریق تبصره های بودجه های سنواتی کل کشور به علاقه مندان برای فعالیت در شکل تعاونی پرداخته شد و تلاش گردید از این طریق ضمن فراهم آوردن ابزار تولید برای گروهی که توان کار را دارا بوده لیکن فاقد ابزار کار می باشند، اشتغال ایجاد شده و به توسعه تولید و توزیع عادلانه درآمد کمک شود. تحولات برخی شاخص های این بخش طی دوره مورد بررسی به قرار زیر است: • تعداد تعاونی های کل کشور در سال 1368 به میزان 19733 تعاونی بود که این تعداد با رشد سالانه 3/10 درصد به 43341 تعاونی در سال 1376 افزایش یافت(3). • تعداد اعضای تعاونیها از 64/7 میلیون عضو در سال 1368 با رشد سالانه 5/2 درصد به 34/9 میلیون عضو در سال 1375 افزایش یافت. (4) • میزان سرمایه گذاری برای تشکیل تعاونی ها با نرخ رشد سالانه 3/17 درصد از 304 میلیارد ریال در سال 1370 به 576 میلیارد ریال در سال 1374 افزایش یافت. (5) • تعداد شاغلین بخش تعاون با نرخ رشد سالانه 4/6 درصد از 793486 نفر در سال 1368 به 1308038 نفر در سال 1376 افزایش یافت.(6) و بارزگانی به عنوان یکی از بخش های مهم خدمات مجموعه فعالیت هایی را در برمی گیرد که کالاها، خدمات و مواد اولیه و کالاهای واسطه ای مورد نیاز خانوارها و واحدهای تولیدی را از مبادی عرضه به مراکز تقاضا، مصرف و نگهداری و ذخیره سازی منتقل می کند. لذا افزایش کارائی این بخش، ضمن حذف هزینه ها، در عین حال امکان توزیع به موقع و مطمئن کالا و کاهش تورم را فراهم می آورد. طی دوره 1368 تا 1375 در بخش بازرگانی داخلی هدف دولت حمایت از مصرف کنندگان به خصوص اقشار کم درآمد جامعه، حمایت از تولید کنندگان و تشویق سرمایه گذاری و کمک به مهار نسبی تورم بوده که از طریق سیاست های قیمت گذاری و پرداخت یارانه تعقیب شد. به جهت حفظ درآمدهای ارزی کشور و تغییر الگوی مصرف مردم طی دوره 1368تا 1375، واردات کالاهای مصرفی تجملی و غیر ضروری به صورت چشمگیری کاهش یافت. حمایت از تولید کنندگان نیز در ابعاد گوناگون گسترش یافته است. این حمایت ها شامل تامین نهاده های ارزان و ماشین آلات و ابزار کار، افزایش قیمت تضمینی نفع تولید بخش کشاورزی تغییر یافت. همچنین در جهت حمایت از تولیدات داخلی و تامین منابع ریالی برای پرداخت یارانه کالاهای اساسی، دولت اقدام به اخذ مابه التفاوت از کالاهای وارداتی کرد. به منظور ذخیره سازی و نگهداری گندم ساخت سیلوها و تاسیسات ذخیره سازی گندم به میزان قابل توجهی توسعه یافت. چنان که در سال 1368 ساخت سیلوهای بتنی در شیراز، ترانزیت بندر امام، کرمان، همدان و گنبد به ظرفیت 425 هزار تن آغاز شد و در سالهای 1369تا 1372 ساخت سیلوهای بتنی زاهدان، کرمانشاه، اهواز، خرم آباد، بیجار، کاشان بجنورد، نیشابور، آباده و گناباد به ظرفیت 535 هزار تن شروع شد که با ساخت سیلوهای مزبور امکان ذخیره سازی مقادیر بیشتری از محصول گندم به عنوان ماده غذایی استراتژیک فراهم آمد. با ساخت این سیلوها و تاسیسات کل ظرفیت ایجاد شده در سال 1376 به 1789 هزار تن افزایش یافت(7). توسعه ظرفیت بنادر و کشتیرانی، گسترش نظام اطلاع رسانی بازرگانی و پژوهش های کاربردی، تقویت نظام بازرسی و نظارت بر قیمت گذاری کالاها و خدمات، گسترش خدمات بازرگانی و ایجاد صندوق ضمانت صادرات از جمله اقدامات مهم بخش بازرگانی بوده است. *آموزش و تحقیقات آموزش عمومی و عالی و تحقیقات از جهات متفاوتی درتوسعه ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مورد توجه است. از آنجا که کسب استقلال اقتصادی نیازمند مشارکت هر چه آگاهانه تر مردم در امور جامعه و انسان های کارآمد، ماهر و آموزش دیده می باشد، توجه به آموزش به عنوان رکن اساسی تسلط بر فن آوری پیشرفته و جذب دستاوردهای علمی – فنی و استفاده از کلیه پیشرفت های بدست آمده از اهمیتی ویژه برخوردار است. از طرف دیگر انجام تحقیقات پایه ای و کاربردی موجب تسریع فرایند رشد و توسعه می شود. آموزش عمومی آموزش عمومی کلیه آموزش های عمومی و پایه علمی و نظری را شامل می شود که منجر به ایجاد مهارت در زمینه های خواندن، نوشتن، حساب کردن، آشنایی مقدماتی با مبانی علوم و کسب اطلاعات لازم در زمینه ی مسایل دینی و ادبیات فارسی تا سطح پیش از دانشگاه می شود. همچنین در برگیرنده ی سواد آموزی و فراگیری مهارت بزرگسالان است. این آموزش ها برای کودکان و نوجوانان در قالب نظام آموزش و پرورش و در مدارس و مؤسسات آموزشی ارائه و به اخذ مدرک تحصیلی می انجامد و در مورد بزرگسالان در مؤسسات خاص یا در محل کار برگزار و منجر به صدور گواهینامه سواد آموزی یا مهارت می شود. به هر حال روند رشد شاخص های آموزش عمومی کشور طی دوره 76- 1368 حاکی از توجه خاص دولت به امر آموزش بوده است چنانکه: • تعداد کل دانش آموزان در سال 1368 برابر 13779 هزار نفر بود که با رشدی برابر 2/36 درصد به 18772 هزار نفر در سال 1376 افزایش یافت(8). نرخ متوسط رشد سالانه این متغیر برابر 9/3 درصد بوده است. • تعداد کل دانش آموزان ابتدایی از 8817 هزار نفر در سال 1368 به 8945 هزار نفر در سال 1376 افزایش داشته است (9) که رشدی برابر 5/1 درصد داشته است. • تعداد کل دانش آموزان راهنمایی و متوسطه در سال 1368 به ترتیب 2996 و 1673 هزار نفر بود که این ارقام در سال 1376 به 5376 و 4147 هزار نفر افزایش یافت که نرخ رشد شاخص مزبور به ترتیب 79 و 148 درصد بوده است.(10) • طی همین دوره پوشش تحصیلی واقعی مقاطع ابتدایی، راهنمایی و متوسطه به ترتیب با رشد 2/3، 5/31 و 104 درصد از 93، 57 و 24 درصد در سال 1368 به 96، 75 و 49 درصد در سال 1376 افزایش یافت. (11) پوشش تحصیلی ظاهری(12) برای سه مقطع تحصیلی ابتدای، راهنمایی و متوسطه از 108، 93و 74 درصد در سال 1368به 106، 96 و 98 درصد در سال 1376 تغییر یافته است. • طی دوره مذکور علی رغم افزایش چشمگیری که در تعداد دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی ایجاد گردید، با سرمایه گذاری هایی که در احداث مدارس انجام شد نه تنها تراکم دانش آموزان در کلاس افزایش نیافته است، بلکه تراکم دانش آموز در کلاس که در سال 1368برابر 3/30 نفر کلاس بود، در سال 1376به 4/29 نفر- کلاس کاهش یافت(13). • تعداد کلاس های دایر نیز از 455146 کلاس در سال 1368 به 621962کلاس در سال 1376 افزایش یافت که رشدی بالغ بر 5/36 درصد را نشان می دهد. رشد سالانه این متغیر 9/3 درصد بوده است. • سهم دانش آموزان دختر در سال 1368 برابر 5/43 درصد بود که در سال 1375 به 6/46 درصد افزایش یافت. *آموزش عالی نیروی انسانی متخصص و کارآمد دارای نقش محوری در توسعه است. بدین جهت آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص و دارای تحصیلات عالی در سرلوحه برنامه های توسعه کشور پس از انقلاب اسلامی قرار گرفته است. بخش آموزش عالی به عنوان یکی از بخش های مهم اجتماعی، مسئولیت تربیت نیروی انسانی متخصص را در رده های تحصیلی کاردانی و بالاتر به عهده دارد. فعالیت های این بخش در 5 برنامه آموزشی عبارتند از: برنامه های آموزشی گروه پزشکی، برنامه آموزش گروه علوم پایه، برنامه آموزش گروه هنر، علوم انسانی و اجتماعی، برنامه آموزش گروه فنی و مهندسی و برنامه آموزش گروه کشاورزی و دامپزشکی. برنامه های غیرآموزشی شامل عملیات کمک آموزشی و خدمات اداری است که هدف آنها فراهم آوردن تسهیلات و امکانات لازم رفاهی و پشتیبانی برای اجرای برنامه های آموزشی است. با توجه به مجموعه برنامه ریزی ها و اقدامات انجام شده روند تحولات برخی از شاخص های مهم بخش آموزش عالی به شرح زیر می باشد: • تعداد دانشجویان بخش آموزش عالی از 447265 نفر در سال 1368 به 1307729 نفر در سال 1376 رسید(14) (نرخ رشد سالانه این متغیر 5/16 درصد بوده است). • تعداد اعضاء هیئت علمی تمام وقت و نیمه وقت بخش آموزش عالی با نرخ رشد سالانه 3/5 درصد از 14000 نفر در سال 1368 به 20069 نفر در سال 1375رسید. • تعداد فارغ التحصیلان مراکز آموزش عالی (دولتی و غیر دولتی) در سال 1368، 50748 نفر بود که در سال 1376 به 153882 نفر رسید (یعنی با رشد سالانه 6/16 درصد )(15). *تحقیقات پیش از پیروزی انقلاب اسلامی بخش تحقیقات به صورتی جداگانه در برنامه های پنج ساله کشور مطرح نشد. این بخش برای نخستین بار در برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به صورتی مستقل مورد توجه قرار گرفت و بدین ترتیب راه برای توجه بیشتر به پژوهش، علم فن آوری باز شد، طی دوره مورد بررسی انجام پژوهش های پایه ای و کاربردی همواره مورد تاکید و توجه بود. از جمله اقدامات انجام شده برای گسترش تحقیقات و پژوهشها به قرار زیر بوده است: • تعداد محققان کشور به ازای هر یک میلیون نفر با نرخ رشد سالانه 4/22 درصد از 82 نفر در سال 1368 به 338 نفر در سال 1375 افزایش یافت(16). • نسبت هزینه های صرف شده به تحقیقات در یک کشور به تولید ناخالص ملی آن از شاخصهای مهم و مؤثر در رشد و توسعه به شمار می آید نسبت بودجه تحقیقات به gnp در سال 1367، 2/0 درصد بود که در سال 1376 به رقم 38/0 درصد رسید(17). همچنین نسبت بودجه تحقیقاتی به بودجه عمومی کشور نیز طی دوره مورد بررسی رشد یافت لیکن هنوز تا رسیدن به سطح مطلوب فاصله دارد. *بهداشت، درمان و تأمین اجتماعی بخش بهداشت و درمان با هدف تأمین امکانات برای ارتقای سطح سلامت جسمی، روانی و اجتماعی، هدایت منابع، اقدامات و مشارکت های اجتماعی در توسعه خدمات بهداشتی، درمانی، پژوهش و آموزش، در برگیرنده مجموعه ای نظام یافته از فعالیت ها و عملیات اجرایی است که شامل آموزش و ترویج بهداشت، پیشگیری و ایمن سازی بهداشتی، بهداشت خانواده و مدارس، بهداشت و سالم سازی محیط زیست، مبارزه با بیماری های شایع (واگیر و عمومی) و بومی، تأمین و تدارک داروهای اساسی، ایجاد و اداره ی مراکز واحدهای تولید و ارائه خدمات درمان سرپایی و بستری، و تأمین و آموزش نیروی انسانی پزشکی می باشد. سرمایه گذاری در بخش بهداشت و درمان همانند دیگر بخش های اجتماعی در الگوی برنامه ریزی و توسعه منابع انسانی و رشد اقتصادی کشور، در شمار سرمایه گذاری در بخش های اجتماعی تلقی شده، و یکی از مظاهر توسعه ی اقتصادی و اجتماعی محسوب می گردد، که در فرآیند توسعه نیز بر آن تأثیر می گذارد. بهداشت و درمان از دیدگاه اقتصادی به دو علت حائز اهمیت است. نخست از نظر به حداکثر رساندن بازده هزینه های انجام شده برای تربیت و نگهداری نیروی کار و ایجاد امکان لازم برای به جریان افتادن کلیه استعدادها و دوم از این نظر که مجموع هزینه های مصرف شده در این بخش از نظر معیارهای استقلال اقتصادی مورد توجه قرار می گیرد. به همین دلیل اتخاذ سیاست هایی که بر اثر آن هزینه های مورد اشاره به رشد موزون بخش های اقتصاد ملی منجر شود و نه ایجاد وابستگی – از ضرورت های توسعه مستقل اقتصادی است. همان گونه که ذکر شد بهداشت و تأمین امکانات بهداشتی امر توسعه را تسریع می بخشد. از این رو، طی سال های اجرای برنامه اول (با وجود مشکلات عدیده و دشواری های پس از جنگ تحمیلی) و همچنین برنامه دوم توسعه ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، بخش اعظمی از امکانات، منابع و اعتبارات دولت به این بخش اختصاص یافته است. بررسی عملکرد برنامه های بهداشتی کشور طی سال های 1368 تا 1376 نشانگر موفقیت دولت در اجرای بخش عمده ای از عملیات و فعالیت های بهداشتی و ارتقای شاخص های ارزیابی اهداف بخش بهداشت و درمان است. روند رشد شاخص های این بخش که در زیر مطرح می شوند دلیلی بر این مدعاست: • میزان مرگ و میر اطفال زیر یک سال از 44 نفر در هزار تولد زنده در سال 1368 به 26 نفر در هزار تولد زنده در سال 1376 کاهش یافت(18) که معادل 9/40 درصد کاهش یافته است. • تعداد پزشک در هر صد هزا ر نفر جمعیت از 7/43 نفر در سال 1368 به 2/90 نفر در سال 1376 رسید که نرخ رشدی برابر 106 درصد را نشان می دهد. متوسط رشد این شاخص 5/9 درصد در سال بوده است(19). • میزان دسترسی به مراقبتهای اولیه بهداشتی از 73 درصد جمعیت کشور در سال 1368 به رقم 94 درصد در سال 1376 افزایش داشته است(20). • میزان دسترسی جمعیت مناطق روستایی به آب آشامیدنی سالم در سال 1368 تنها 74 درصد بود که این میزان در سال 1376 به 5/93 درصد افزایش یافت(21). فعالیت های انجام شده در زمینه تأمین اجتماعی به قرار زیر بوده است: • تعداد افراد تحت پوشش خدمات حمایتی که در سال 1368 حدود 75/2 میلیون نفر بود در سال 1375 به 8/3 میلیون نفر رسید. متوسط رشد سالانه این شاخص 7/4 درصد بوده است. • تعداد افراد تحت پوشش برنامه توانبخشی، بهره مند از خدمات توان بخشی، نگهداری و توان بخشی حرفه ای د رسال 1368 معادل 289 هزار نفر بوده که در سال 1375 به 400 هزار نفر رسید. متوسط رشد سالانه این متغیر 8/4 درصد بوده است. • تعداد افراد تحت پوشش بیمه بیکاری مشمول قانون تأمین اجتماعی که در سال 1368 معادل 10 هزار نفر بود، در سال 1375 به حدود 78 هزار نفر افزایش یافت. متوسط رشد سالانه این متغیر 1/34 درصد بوده است. • پوشش بیمه کارکنان دولت در سال 1368 بالغ بر 4 میلیون نفر بود که در سال 1375 به حدود 1/5 میلیون نفر رسید. • تعداد افراد تحت پوشش بیمه های درمانی مشمول قانون تأمین اجتماعی در سال 1368 معادل 8/11 میلیون نفر بود، که در سال 1375 به 5/20 میلیون نفر رسید. براساس آمار ملاحظه می شود که نسبت هزینه های بهداشتی درمانی دولتی به تولید ناخالص داخلی از 4/1 درصد در سال 1368 به 7/1 درصد در سال 1376 افزایش یافت. نسبت هزینه های تأمین اجتماعی به تولید ناخالص داخلی از 2/1 درصد در سال 1368 به 6/1 درصد در سال 1376 افزایش یافت. در مجموع رشد و تحولات بخش بهداشت و درمان و تأمین اجتماعی در سال های مورد بررسی بسیار چشمگیر بود به گونه ای که توجه و تقدیر سازمان های مسئول بین المللی را به دنبال داشته است. جلب مشارکت بخشهای خصوصی برای سرمایه گذاری در بخش از سایر اقدامات قابل توجه طی این دوره به شمار می آید. *فرهنگ و هنر هدف اصلی بخش فرهنگ و هنر ایجاد زیرساختی مطلوب برای توسعه ی مستقل و مبتنی بر آرمان های شرع مقدس و حفظ ویژگی ها و سنن فرهنگی و دینی مطلوب و مفید است. بخش فرهنگ در برگیرنده ی طیف گسترده و متنوعی از فعالیت ها برای تمام اقشار اجتماعی و گروه های سنی است. فرهنگ و هنر به علت نقشی که در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها ایفا می کند، همواره دولتمردان را بر آن داشته تا با دیدی واقع بینانه نسبت به آن به تفکر و برنامه ریزی بپردازند، بطوری که از سال 1970 سازمان یونسکو به سیاست های فرهنگی از جمله توسعه فرهنگی، پژوهش در زمینه فرهنگ، آموزش کارگزاران فرهنگی و در مجموع برنامه ریزی فرهنگی توجه خاص مبذول داشته و فرهنگ را همچون آموزش، از ابعاد توسعه عمومی و جزء تفکیک ناپذیر توسعه ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دانسته است. در ایران نیز با توجه به سابقه ی تاریخی این کشور، برنامه ریزان همواره سعی داشته اند تا به نحوی مطلوب و در خور، فرهنگ و عناصر آن را مورد مداقه قرار دهند بطوری که برنامه های پنج ساله اول و دوم تعیین کننده ی فرهنگ در توسعه ی اجتماعی و اقتصادی کشور و ضرورت مشارکت بخش خصوصی و مردم در فعالیت های فرهنگی تأکید کرده است. طی دوره مورد بررسی (76- 1368) توجه به امور فرهنگی از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده چرا که در این دوران توطئه های گوناگون دشمن برای تضعیف فرهنگ غنی اسلام در ایران و تلاش برای گمراهی مردم و به خصوص نسل جوان کشور روز به روز گسترش یافت. لذا با درک ضرورت توجه به مسائل فرهنگی سعی در بهبود این بخش شد که حاصل برنامه ها و تلاش های مذکور در رشد شاخص های این بخش که در ذیل ارائه می شوند، نمایان است. • میزان پخش برنامه از شبکه های سیما در سال 1368 تنها 12037 ساعت بود که این رقم با رشدی بالغ بر 321 درصد به 50713 ساعت در سال 1376 افزایش یافت(22). یادآور می گردد که نرخ رشد متوسط سالانه این شاخص برابر 7/19 درصد بوده که رشد قابل ملاحظه ای است و رشد این شاخص علاوه بر جنبه های توسعه فرهنگ دینی و اطلاع رسانی، توانسته است توجه اقشار مختلف کشور و سلیقه های مختلف را بیش از پیش به خود جلب نمود و باجذب مخاطبین جوان تا حدی از انحراف آنها به فرهنگ بیگانه بکاهد. • میزان ساعات پخش برنامه از شبکه های صدا از 79938 ساعت در سال 1368 به 180925 ساعت در سال 1376 افزایش یافت(23)، که نرخ رشدی معادل 126 درصد را نشان می دهد. نرخ رشد متوسط سالانه این متغیر 7/10 درصد بوده است. • تعداد سالن های سینما از 264 سالن به 294 سالن افزایش داشته که نرخ رشدی برابر 3/11 درصد را نشان می دهد. رشد متوسط این متغیر 4/1 درصد بوده است. • تعداد فیلم سینمایی تولید شده که مورد علاقه ی اکثریت جامعه به ویژه نسل جوان می باشد و می تواند منشاء تأثیرات فراوانی نیز باشد، در سال 1368، 46 فیلم بود در حالی که در سال 1376 این رقم به 70 فیلم افزایش یافت که نرخ رشدی بالغ بر 52 درصد را نشان می دهد. رشد سالانه این متغیر 4/5 درصد بوده است. • تعداد کتابخانه های عمومی از 486 باب در سال 1368 با رشدی بالغ بر 135 درصد به 1146 باب در سال 1376 افزایش یافت(24) که رشد چشمگیری داشته است (بطوری که به بیش از 2 برابر افزایش داشته است). بدیهی است افزایش تعداد کتابخانه های عمومی نیز به لحاظ توسعه فرهنگ کتابخوانی و ارتقای سطح دانش و آگاهی عمومی مردم حائز اهمیت می باشد. متوسط نرخ رشد سالانه این متغیر 3/11 درصد بوده است. • تیراژ مطبوعات از 5/176 میلیون نسخه در سال 1368 به 857 میلیون نسخه در سال 1376 افزایش داشته (25) که نرخ رشدی معادل 385 درصد را نشان می دهد. رشد سالانه این شاخص 8/21 درصد بوده است. • تیراژ کتاب و جزوه نیز طی دوره ی مزبور از 1/57 میلیون نسخه به 62 میلیون نسخه افزایش داشته است که رشدی معادل 6/8 درصد را نشان می دهد. *تربیت بدنی و ورزش تربیت بدنی و ورزش به دلیل اثرات مثبت آن بر توانایی های جسمی، روحی، فکری و تندرستی همواره مورد توجه جوامع مختلف بوده است. و از آنجائی که عامل انسانی نقش اساسی در پیشرفت و توسعه هر کشوری بازی می کند، گسترش و رواج ورزش های همگانی برای مردان و زنان می تواند موجب افزایش بهره وری نیروی انسانی شود. در دوره 1368 تا 1376 با توجه به نقش بنیادی ورزش مجموعه سیاست هایی زیر برای ارتقاء گسترش فعالیت های این بخش صورت گرفت. - توسعه ورزش های همگانی، پایه و قهرمانی - گسترش ورزش بانوان - جلب مشارکت فعال بخش خصوصی در زمینه ساخت تاسیسات و امکانات ورزشی - ایجاد باشگاه از طریق اعطای تسهیلات بانکی - برگزاری مسابقات مختلف و دوره های آموزشی - استفاده از تجارب مربیان داخلی و خارجی - کمک مستقیم به توسعه و تجهیز باشگاه های خصوصی - ایجاد پایگاه های ورزشی قهرمانی و کمک به قهرمانان تیم ملی و پیشکسوتان ورزش - توسعه ورزش مدارس با اتخاذ این سیاست ها بخش تربیت بدنی و ورزش پس از یک دوره رکود به رشد و شکوفایی دست یافته و جمهوری اسلامی ایران قادر شد در بسیاری از میادین و مسابقات ورزشی آسیایی، جهانی، المپیک و پارالمپیک معلولان مقامهای حائز اهمیتی را کسب کند. تغییرات شاخصهای اساسی بخش در این دوره به قرار زیر بوده است: • تعداد ورزشکاران مرد تحت پوشش فدراسیون ها و هیئت های ورزشی در سال 1368، 4/616 هزار نفر بود که با 4/14 درصد رشد متوسط سالانه، این رقم در سال 1376 به 1806 هزار نفر (26) افزایش یافت. • اهمیت ورزش و تربیت بدنی بانوان که نیمی از جمعیت جامعه را تشکیل می دهند، همواره مورد توجه برنامه ریزان امر تربیت بدنی قرار داشته است به طوری که پس از انقلاب شکوهمند اسلامی گام های اساسی در جهت پیشرفت ورزش بانوان از طریق تاسیس سازمان ورزشی مستقل برداشته شد و ورزش بانوان با هدف سلامت روحی و جسمی و طبق موازین اسلامی راه اندازی شد و بانوان ایرانی توانستند در زمینه های گوناگون مثل رشته های : آمادگی جسمانی، تیر اندازی، جودو، دوچرخه سواری، دومیدانی، بسکتبال و ورزش معلولان و نابینایان به فعالیت بپردازند. همچنین تعداد بانوان ورزشکار از 278 هزار نفر در سال 1368 با رشد متوسط سالانه 7/15 درصد به 893 هزار نفر (27) در سال 1376 رسید. • تعداد مربیان ورزشی از 18600 نفر در سال 1368 با نرخ رشد متوسط سالانه 9/10 درصد به 42500 نفر(28) در سال 1376 رسید. • تعداد اماکن ورزشی از 4900 باب در سال 1368 به 7150 باب (29) در سال 1376 رسید. • ظرفیت اماکن ورزشی از 739 هزار نفر – روز در سال 1368 به 1357 هزار نفر – روز در سال 1376 رسید(30). نرخ رشد متوسط سالانه این شاخص 5/7 درصد بوده است. تعداد معلمان ورزش از 11300 نفر در سال 1368 به 18016 نفر در سال 1376 رسید و تعداد اعضای کانونهای ورزشی مدارس از 246700 نفر در سال 1368 به 299707 نفر در سال 1376 رسید. • کسب مدال های ورزشی به وسیله ورزشکاران جمهوری اسلامی ایران طی دوره 1368 تا 1375 نشانگر برنامه ریزی های اساسی در زمینه ورزش قهرمانی است. پی نوشت: 1-گزارش اقتصادی سال 1368، سازمان برنامه و بودجه، ص 412. 2-همان مأخذ، ص 181. 3-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 235. 4-همان مأخذ. 5-ایران آباد، 8 سال تلاش مقدس، سازمان برنامه و بودجه، ص 39. 6-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 235. 7-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 215. 8-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 246. 9- همان مأخذ. 10- همان مأخذ، ص 274. 11- پوشش تحصیلی واقعی ابتدایی عبارت است از نسبت تعداد دانش آموزان 6-10 ساله به تعداد جمعیت لازم التعلیم 6-10 ساله. 12- پوشش تحصیلی ظاهری ابتدایی عبارت است از نسبت تعداد کل دانش آموزان ابتدایی به تعداد جمعیت لازم التعلیم 6-10 ساله مقطع ابتدایی. 13- همان مأخذ، ص 274. 14-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 305. 15-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص308. 16-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 314. 17-همان مأخذ، ص 323. 18- گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 402. 19- همان مأخذ، ص 405. 20- همان مأخذ، ص 403. 21- گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 404. 22-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 355. 23-همان مأخذ. 24-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 328. 25-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 329. 26-گزارش اقتصادی سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 398. 27-همان مآخذ. 28-همان مآخذ. 29-همان مآخذ. ٣٠-همان مآخذ. * منبع : آمار سخن می گوید، دکتر حمید میرزاده و سیدشمس الدین حسینی، ص 94 تا ص 126