Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 98996
تاریخ انتشار : 29 تیر 1384 0:0
تعداد مشاهدات : 101

تاریخچه پیوند كلیه در ایران

گفت و گو با دكتر ايرج فاضل
گفت و گو با دكتر ايرج فاضل اشاره : نگارش شرح حال مردان بزرگ همانقدر دشوار است كه درك و شناخت واقعی این بزرگواران مسلماً با گذشت زمان تاریخ خود منصف ترین داوری ها را در مورد این بزرگان خواهد داشت. یكی از این انسان های شایسته كه به عنوان یك چهره ماندگار در كشور ما شناخته شده است شخصی نیست جز دكتر ایرج فاضل. ايشان كه متخصص جراحى عمومى و عروق و پيوند اعضا در دانشگاه شهيد بهشتى تهران هستند چهار سال در آمريكا دانشيار دانشگاه رايت استيت بودند و بعد از آن به ترتيب وزير فرهنگ و آموزش عالى و در وزارت بهداشت و درمان آموزش نيز بوده اند. همچنين در اولين دوره انتخابات نظام پزشكى پس از تصويب قانون اين سازمان با راى پزشكان به رياست كل سازمان انتخاب شدند و در طراحى اوليه و ايجاد فرهنگستان علوم پزشكى به عنوان وزير بهداشت، درمان و آموزش وقت نقش اصلى را داشته اند و از زمان تاسيس تا به امروز رسماً چهار دوره رياست انتخابى فرهنگستان را به عهده دارند. *** س : آقاى دكتر ايرج فاضل با تشكر از اينكه وقت تان را در اختيار ما قرار داديد بفرماييد كه تاريخچه پيوند كليه در ايران به چه زمانى برمى گردد؟ ج : اولين پيوند كليه در ايران پيش از انقلاب اسلامى توسط آقاى دكتر سناديزاده در دانشگاه شيراز انجام شد و بعد از آن مجموعاً تا زمان انقلاب در حدود هشتاد مورد عمل پيوند كليه در شهر هاى شيراز و تهران انجام شد. در واقع تعدادى از كليه ها با صرف مخارج زيادى از شبكه پيوند اروپا خريدارى مى شد. در همين دوره نزديك به چهارصد نفر از هموطنان ما در خارج از ايران خصوصاً انگلستان مورد عمل پيوند كليه قرار گرفتند اما برنامه منسجم و هماهنگ شده اى براى پيوند وجود نداشت و موارد انجام شده بستگى به سليقه افراد و رقابت مراكز پزشكى با يكديگر داشت. پس از انقلاب شكوهمند اسلامى امر پيوند كليه به كلى متوقف شد. در سال هاى اول انقلاب با توجه به مشكلات عظيم اجتماعى و جنگ تحميلى و تحريم هاى اقتصادى گوناگون به تدريج امر دياليز بيماران كليوى هم دچار مشكلات جدى شد و تعيين مواد لازم براى دياليز اعم از ماشين هاى دياليز، صافى هاى دياليز و حتى محلول هاى لازم براى دياليز دشوارتر شد زيرا تمام اين امكانات بايد از خارج كشور خريدارى مى شد به دليل اين كه هيچ كدام در كشور ساخته نمى شد. به تدريج كار به جايى رسيد كه در موارد متعدد بيماران به صورت گروهى به دليل عدم دستيابى به دياليز به موقع، از بين رفتند كه در يك مورد بيش از چهل بيمار دياليزى در گيلان دچار مرگ شدند و مدتى بعد اين جريان دلخراش در همدان تكرار شد كه در آن هنگام با توجه به شرايط به نظر مى رسيد يكى از راه هاى مهم و در دسترس براى مقابله با اين مسئله ايجاد يك برنامه پيوند كليه بود. س : تكنيك هاى جراحى پيوند چه تغييرى نسبت به سال هاى گذشته داشته است؟ ج : تكنيك هاى جراحى نسبت به سال هاى گذشته تغييرى نكرده است اما تكنيك هاى حاضر بعد از مطالعه فراوان بر روى حيوانات به خصوص سگ به وجود آمد و بعد از تحقيقات و آزمايش هاى گسترده مشخص شد كه بهترين مكان براى پيوند كليه لگن بيمار است زيرا در پيوند كليه وجود يك سرخرگ و سياهرگ درشت ضرورى است و نزديكى به مثانه سبب مى شود كه طول كمترى از حالب مورد نياز باشد و اين شرايط از نظر آناتوميك به نحو مطلوب در لگن موجود است. اين تكنيك امروز هم با تغييرات جزيى مورد استفاده قرار گرفته و موفقيت خودش را ثابت كرده است. س : اهداف شما براى سال هاى آتى چيست؟ ج : در واقع هدف اصلى ايجاد مناسب ترين زمينه براى پاسخگويى به نياز بيماران و به وجود آوردن امكانات و بهترين روش هاى درمانى است بنابراين برنامه ريزى هاى آينده بايد در جهت حل مشكلات بيماران و ايجاد زمينه براى به كارگيرى مناسب ترين روش درمان براى هر بيمار باشد. س : لطفاً در مورد روند پيوند كليه بعد از انقلاب توضيح دهيد. ج : بنده تنها جراحى بودم كه پس از انقلاب تبحر و توانايى لازم را براى پيوند كليه داشتم زيرا قبل از مهاجرت به ايران يك بخش فعال پيوند كليه را در آمريكا اداره مى كردم. البته لازم به ذكر است كه در شرايط آن روز و با وجود مجروحان جنگى بى شمار و اشتغال كامل پزشكان به امر درمان مجروحين جنگى كه خود نيز در اين امر به شدت فعال بودم حتى طرح مسئله پيوند كليه هم براى بعضى عجيب و نپذيرفتنى بود و آن را امرى لوكس يا فانتزى تلقى مى كردند. به هر صورت من به تنهايى در بيمارستان شهيد مصطفى خمينى و در اتاقى در يكى از بخش ها كار را شروع كردم و در طول دو سال بعد ۱۳۶۴- ۱۳۶۲ نزديك به پنجاه مورد پيوند كليه در بيمارستان هاى مختلف دانشگاهى دولتى و غيردولتى از جمله بيمارستان هاى ساسان، شهيد رهنمون، شركت نفت و آيت الله طالقانى انجام شد و نتيجه پيوندها در حد بسيار خوب و عالى بود و با ارزيابى كامل مسئله و تجزيه و تحليل نتايج حاصل از اين پنجاه پيوند برنامه ملى پيوند كليه در ايران طراحى شد و به طور رسمى در سال ۱۳۶۵ در بيمارستان شهيد هاشمى نژاد شروع شد. يكى از اهداف مهم اين برنامه تربيت تيم هاى جديد پيوند كليه براى مراكز مختلف بود و با انجام هفته اى چهار مورد پيوند كليه كار به طور جدى و مستمر شروع شد و در زمانى نه چندان بلند تيم هاى جديدى تربيت شدند كه در مراكز ديگر كار پيوند را به طور مستقل شروع كردند و نتيجه آن وجود نزديك به ۲۵ مركز پيوند كليه در ايران است كه مملكت را در اين رشته به خودكفايى كامل رسانده است. س : لطفاً كمى در مورد وضعيت اهداى كليه در كشور توضيح دهيد. ج : در شروع برنامه اى كه توضيح داده شد تنها اهداكننده هاى فاميلى براى اهداى كليه پذيرفته مى شدند اما پس از انجام ۲۰۰ مورد پيوند كليه و موفقيت مطلوب و پرجاذبه آن تعداد زيادى از بيمارانى كه فاقد اهداكننده فاميلى بودند نيز براى اين روش درمانى (پيوند) جذب شده و به تدريج فشار اين گروه از بيماران در مراكز پيوند بيشتر شد. از اين زمان براى جوابگويى به اين گروه از بيماران نوع دوم از اهداكنندگان (اهداكنندگان عاطفى) مورد استفاده قرار گرفتند كه اولين مورد آن اهداى كليه از طرف خانمى به همسرش بود و در پى اين مورد تعدادى از اهداكنندگان عاطفى كه براى انجام يك كار خير به نجات جان يك انسان حاضر به اهداى كليه بودند نيز مورد استفاده قرار گرفت. اما با شروع و گسترش اين نوع پيوند (عاطفى) به تدريج زمزمه هايى به گوش مى رسيد كه مبالغى پول بين اهداكننده و گيرنده رد و بدل مى شد كه اين مسئله براى ما نگران كننده بود زيرا خريد و فروش عضو در دنيا سابقه تيره اى داشت و چه بسا بدنامى هايى براى كشورهايى مثل هند و فيليپين كه محل انجام اينگونه پيوندها بود به ارمغان آورده بود بنابراين لازم بود اقداماتى براى حفظ صيانت برنامه و حيثيت مملكت انجام شود و از نظر موازين شرعى در محضر امام خمينى (ره) مطرح شد به اين مضمون كه شنيده مى شود وجهى بين دهندگان و گيرندگان كليه رد و بدل مى شود و فتوايى كه ايشان دادند اين بود كه در اسلام خريد و فروش عضو ممنوع است اما اگر گيرنده مبلغى را با رضايت به اهداكننده پرداخت كند اشكالى ندارد و از نظر كلى اين مسئله با آقاى هاشمى رفسنجانى كه در آن زمان رئيس جمهور بودند مطرح شد و قرار شد كه بنياد بيمارى هاى خاص كه به تازگى تشكيل شده بود مبلغى را به عنوان پاداش به اهداكنندگان كليه پرداخت كند تا هم كمكى به گيرندگان بى بضاعت شود و هم پرداخت ها از صورت بازار سياه و پنهان كارى خارج شود. اين مسئله در ابتدا كاملاً موفق بود اما با گذشت زمان و اثر تورم در سال هاى بعد و عدم توانايى هاى مقطعى بنياد پرداخت ها به تدريج كم رنگ تر شد و امروز باز هم گيرندگان كليه هستند كه بايد اين هزينه ها را تحمل كنند. س : مى دانيم كه داروهايى موجود است كه پس از عمل پيوند مصرف مى شود تا پيوند دفع نشود. اگر امكان دارد در اين مورد توضيح بيشترى بدهيد؟ ج : بدن به گونه اى ساخته شده است كه در مقابل هر جسم خارجى و بيگانه و در راس آن مواد پروتئينى واكنش بسيار شديدى از خودش نشان مى دهد تا اين ماده بيگانه را متلاشى و دفع كند. از جمله ميكروب ها در بدن با چنين واكنشى از طرف سيستم دفاعى مواجه مى شوند و در زمان كوتاهى پس از ورود متلاشى و نابود مى شوند. سيستم دفاعى بدن همين واكنش را نسبت به يك عضو بيگانه كه با كدهاى متفاوتى در بدن انسان ديگرى وجود داشته است نشان مى دهد و آن را به شكل يك مهاجم و دشمن خطرناك تلقى مى كند و سيستم دفاعى به سرعت بسيج مى شود كه آن را نابود كند. اين امر فقط در دوقلوهاى مشابه ديده مى شود زيرا در دوقلوها در تمام كدهاى ژنتيكى كاملاً مشابه هستند. براى اينكه پيوند موفق باشد و عضو بيگانه بتواند در بدن جديد به حيات خودش ادامه دهد لازم است سيستم دفاعى بدن گيرنده تا حدود زيادى از كار انداخته شود و اين كار به كمك داروهايى كه اين اثر را روى سلول هاى سيستم دفاعى دارند انجام مى شود بنابراين بعد از هر عمل پيوند بيمار بايد تا زمانى كه زندگى مى كند و كليه كار مى كند از اين دارو ها مصرف كند و بار ها ديده شده است كه حتى بعد از ۱۰ الى ۱۵ سال اگر بيمار مصرف دارو ها را ترك كند كليه به صورت حاد پس زده مى شود و ممكن است از كار بيفتد. س : آيا در كشور بانك كليه وجود دارد؟ ج : بانك كليه به معناى مركزى كه كليه هايى را در آن جا ذخيره بكنند و بعد در صورت لزوم از آن استفاده شود وجود خارجى ندارد. در واقع تمام كليه هايى كه قرار است پيوند شود چه از دهندگان داوطلب زنده و چه از اجساد در بدن ديگران فعاليت مى كند و كليه بعد از خارج شدن از بدن در زمانى محدود بايد به بدن ديگرى پيوند شود در غير اين صورت دچار مردگى مى شود و از بين مى رود * منبع : www.aftab.ir ، چهار شنبه ٢٩ تیر ١٣٨٤