Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 99001
تاریخ انتشار : 12 آبان 1384 0:0
تعداد مشاهدات : 126

سدی برای تحکیم دوستی

بهرام امیر احمدیان، مرتضی کلاهدوزان
این سد برروی رودخانه هریرود و در شمال شرقی ایران احداث گردیده است. سابقه تشخیص ضرورت ساخت سد و مهار آب این رودخانه به 83 سال پیش باز می گردد، اما قرار داد رسمی احداث آن در سال 1373 میان روسای جمهوری ایران و ترکمنستان به امضا رسید و در سال 1375 که رییس جمهور ترکمنستان به منظور افتتاح راه آهن بین المللی مشهد – سرخس – تجن به ایران آمد، عملیات انحراف آب رودخانه هریرود آغاز گردید. مطابق توافقات به عمل آمده، سهم هریک از دو کشور از میزان هزینه ها و عملیات اجرایی می بایست برابر می بود که در نتیجه عواید آن نیز به طور مساوی تقسیم می شد. اما با توجه به مشکلات کشور تازه استقلال یافته ترکمنستان، به پیشنهاد مهندس زنگنه، وزیر وقت نیرو، ایران سهم بیشتری از هزینه ها را تقبل می کند تا روند پروژه سرعت بیشتری به خود گیرد و به ازاء آن طرف ترکمنی متعهد می شود دیون خود را پس از احداث سد پرداخت کند. همین کار انجام می شود و این سد 20 ماه جلوتر از برنامه زمان بندی شده، آبگیری می شود. سد دوستی با ارتفاع از پی 78 متر، به طول تاج 655 متر و حجم آب قابل تنظیم 820 میلیون متر مکعب، از نوع خاکی با هسته رسی است که با احداث آن علاوه بر تنظیم، مهار و بهره برداری از آب هریرود، 25 هزار هکتار از اراضی کشاورزی ایران و 26 هزار هکتار در ترکمنستان تامین آب خواهند شد. همچنین تامین 150 میلیون متر مکعب آب شرب شهر مشهد از اهداف مهم این طرح می باشد. جلوگیری از فرسایش سواحل رودخانه هریرود و جابجایی خطوط مرزی، مهار سیلابهای رودخانه و جلوگیری از خسارتهای ناشی از سیل، بهبود وضعیت « اکولوژیک» منطقه و تثبیت حقابه دو کشور از رودخانه هریرود که از افغانستان سرچشمه می گیرد، از دیگر اهداف این طرح عظیم می باشد. *موقعیت جغرافیایی سد شهرستان سرخس در منتهی الیه گوشه شمال شرقی ایران واقع شده و با کشور ترکمنستان هم مرز است. مرز مشترک جمهوری اسلامی ایران و ترکمنستان در منطقه سرخس، رودخانه «هریرود» است که پس از اتصال «کشف رود» به آن، «تجن» نامیده می شود. رودخانه هریرود از دامنه جنوبی کوههای هندو کش در افغانستان سرچشمه می گیرد و پس از طی حدود 130 کیلومتر در مرز مشترک ایران با افغانستان سرچشمه می گیرد و پس از طی حدود 130 کیلومتر در مرز مشترک ایران با افغانستان و 110 کیلومتر مرز مشترک با ترکمنستان از دشت سرخس وارد ترکمنستان می شود. با توجه به رواناب رودخانه که بیش از یک میلیارد متر مکعب در سال است، لزوم تقسیم آب آن در سال 1921میلادی مورد توجه دولتین ایران و شوروی بود. سپس در سال 1926 میلادی احداث سد مخزنی بر روی آن تایید شد و در نهایت در سال 1958 میلادی بر لزوم انجام مطالعات احداث سد تاکید شد. بر این ساس مطالعات احداث سد در سال 1354 شمسی توسط موسسۀ «سرخوزپرم اکسپورت» شوروی شروع و نتایج آن در سال 1358 به دولتهای هر دو کشور تسلیم شد و در سال 1362 مجدداً در مورد مطالعات تکمیلی به منظور انتخاب محل بهینه انتخاب سد توافقی بین نمایندگان دو کشور صورت گرفت. به دنبال فروپاشی شوروی و استقلال کشور ترکمنستان، مطالعات تکمیلی مرحله اول توسط انستیتو « ترکمن گیپرو تخوز» ترکمنستان و با همکاری شرکت مهندسی مشاور«طوس آب» از ایران شروع و در سال 1378 به تایید وزارت آب ترکمنستان و وزارت مهندسی مشاور« طوس آب» از ایران شروع و در سال 1378 به تایید وزارت آب ترکمنستان و وزارت نیروی ایران رسید. براساس این مطالعات احداث یک سد خاکی با هسته رسی مورد تایید قرار گرفت. *اهداف عمده سد دوستی عبارتند از: 1-تنظیم و مهار و بهره برداری از 820 میلیون متر مکعب آب برای دو کشور ایران و ترکمنستان 2-تامین آب اراضی دشت سرخس به میزان 25 هزار هکتار توسعه و بهبود در ایران و 26 هزار هکتار توسعه و بهبود در ترکمنستان 3-تامین آب شرب و صنعت ایران و ترکمنستان 4-جلوگیری از فرسایش سواحل رودخانه هریرود و جابجایی خط مرزی 5-مهار سیلاب و جلوگیری از خسارات سیل. این سد که در مرز مشترک دو کشور ایران و ترکمنستان در دست احداث شده است عاملی خواهد بود که پیوند برادری دو ملت را مستحکم تر خواهد نمود. عملیات اجرایی سد به صورت مشترک توسط شرکت «کولهام» از ایران و شرکت «دوستلوک هودان گورلوشیک» از ترکمنستان و تاسیسات هیدرومکانیک سد توسط «کنسر سیوم آبان صنعت و پارس انرژی» انجام شده است. آب تنظیم شده سد نیز بین هر دو کشور تقسیم می شود. عملیات اجرایی سد دوستی در سال 1375 در 75 کیلومتری جنوب سرخس همزمان با افتتاح راه آهن مشهد – سرخس تجن با احداث سیستم انحراف توسط پیمانکاران «ژیان» از ایران شروع شد که شامل 3 سازه اصلی کانال انحراف موقت، گالری انحراف و فراز بند بود. سیستم انحراف شامل 3 دهانه ي گالری نعل اسبی به طول 427 متر است و ظرفیت آن 1200 متر مکعب در ثانیه می باشد. عملیات اجرایی سیستم انحراف در سال 1380 به پایان رسید. عملیات اجرایی بدنه اصلی و سازه های وابسته پس از انجام مناقصه از اواخر سال 1379 شروع و طبق زمان بندی مصوب، زمان آن 60 ماه تعیین شد. اما بر اساس توافقات به عمل آمده و پروتکل های امضاء شده بعدی بین دو کشور، مقرر شد عملیات اجرایی سد 14 ماه زودتر از زمان پیش بینی شده در 10 دی ماه 1383 خاتمه یابد. سد دوستی از نوع خاکی سنگریزه ای با هسته رسی است که ارتفاع آن از پی 78 متر، طول تاج 655 متر و عرض تاج 15 متر، حجم کل مخزن 1 میلیارد و 250 میلیون متر مکعب و حجم آب قابل تنظیم سالانه 820 میلیون متر مکعب است. سرریز سد از نوع دریچه دار و شوت با 9 دریچه قطاعی است که در سمت چپ رودخانه احداث شده است. ظرفیت تخلیه سرریز 2660 متر مکعب در ثانیه و طول سر ریز 684 متر و عرض آن بین 80 تا 120 متر متغیر است. در طی عملیات اجرایی سد، مدیریت طرح را کمیته ای مرکب از 3 نفر از طرف ایران و 3 نفر از طرف ترکمنستان بر عهده داشتند و پس از اتمام ساختمان سد پیش بینی لازم برای بهره برداری مناسب از تاسیسات سد توسط دو کشور و همکاری های لازم در این مورد انجام خواهد پذیرفت. با اجرای سد دوستی امید است پیوند و دوستی بین دو کشور ایران و ترکمنستان مستحکم تر و بیش از پیش شود. * منبع : گزارش عملکرد هشت ساله وزارت نیرو سال های 1383-1376، ناشر : دفتر روابط عمومي و بين الملل وزارت نيرو، چاپ اول: مرداد ١٣٨٤، ص 101