Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 99147
تاریخ انتشار : 10 اردیبهشت 1385 0:0
تعداد مشاهدات : 107

بيوتکنولوژي گام جديدي در ايران

گفت و گو با دکتر عباس اخوان
گفت و گو با دکتر عباس اخوان اشاره : بيوتکنولوژي از جمله تکنولوژي هاي نوين است که در جهان امروز يک ابزار مناسب و قدرتمند براي دستيابي به توسعه پايدار به شمار مي آيد. بيوتکنولوژي زاينده صنايع و توليدات جديد است و لذا بسيار درآمدزا مي باشد از اين رو در حال حاضر برخي از کشورهاي جهان، سرمايه گذاري ها و برنامه ريزي هاي درازمدتي را براي بهره گيري از پتانسيل هاي بي شمار آن انجام داده اند. در شرايطي که افزايش جمعيت، کمبود مواد غذايي، بروز و شيوع انواع بيماري ها و آسيب هاي وارده به محيط زيست، امنيت ملي کشورها را مورد تهديد و مخاطره قرارداده است ابزار توانمند بيوتکنولوژي در پزشکي، صنعت، کشاورزي و محيط زيست انقلاب عظيمي را به وجود آورده است و اميدي براي حل بسياري از مشکلات حاد بشر در سده بيست و يکم به شمار مي رود. در حال حاضر سرمايه گذاري و گسترش صنعت زيست فناوري، منافع زيادي را نصيب کشورهاي توسعه يافته کرده است و با ايجاد مشاغل جديد باعث رونق اقتصادي آن ها مي شود و نکته مهم تر اين که بيوتکنولوژي علمي است که مي تواند به پيشرفت و بهبود کيفيت زندگي بشر کمک کند. براي اطلاع بيشتر از مسايل مربوط به اين دانش نوين که يکي از اولويت هاي ملي ما محسوب مي شود با دکتر عباس اخوان استاديار دانشگاه و مدير موسسه اطلاع رساني توسعه فناوري زيستي گفتگويي انجام داده ايم که از نظر شما مي گذرد: س : زيست فناوري يا بيوتکنولوژي به چه معنا است و چه کاربردي دارد؟ ج : فنوني که از موجودات زنده براي ساخت يا تغيير محصولات، ارتقاء کيفي گياهان يا حيوانات و تغيير صفات ميکروارگانيسم ها براي کاربردهاي ويژه استفاده مي کند بيوتکنولوژي نام دارد که به لحاظ خصوصيات ذاتي خود دانشي بين رشته اي است. کاربرد اين دانش در مواردي است که ايده هاي موجود در چند رشته در اثر همکاري بين آن ها به ايجاد پديده اي جديد منجر گردد. به طور کلي مي توان گفت زيست فناوري حاصل بر هم کنش بخش هاي گوناگون زيست شناسي و مهندسي است. با اين علم مي توان راهکارهايي را براي نگهداري منابع غذايي، حذف آلودگي هاي زيست محيطي، افزايش و بهبود توليدات کشاورزي، کاهش وابستگي به مواد شيميايي کشاورزي، توليد مواد غذايي سالم، بهداشتي، کافي و ارزان با کيفيت تغذيه اي بالا تامين کرد. بيوتکنولوژي که ابزاري قدرتمند در بالابردن توان يک کشور محسوب مي شود، از دو کلمه زنده و زندگي يا سامانه زنده و تکنولوژي به معناي يک روش علمي به منظور دستيابي به يک هدف علمي شکل گرفته است. بيوتکنولوژي بطور کلي به مجموعه اي از فناوري ها اطلاق مي شود که سامانه هاي زنده يا بيولوژيکي گياه، حيوان، ميکروارگانيسم يا ترکيبات مخصوص مشتق شده از اين سامانه ها را به منظور توليد کالاها و خدمات صنعتي بکار مي گيرد. س : علم زيست فناوري از چه زماني وارد علوم دانشگاهي و آکادميک شد؟ ج- دستاوردها و پيشرفت هاي شگرف در زمينه زيست فناوري، ژنتيک سلولي و مولکولي و تغييرات اساسي در نوع فعاليت ها به خصوص طي نيمه دوم قرن بيستم باعث گرديد که زمينه ارائه دو واژه بيوتکنولوژي سنتي و نوين فراهم شود. تلاش ها براي توسعه اين مفهوم جديد ازاوايل دهه 1970 ميلادي عمدتا" در آمريکا و در زمينه پزشکي آغاز شد. س : اولين دستاوردهاي تولد اين دانش نوين چه بوده است؟ ج : در اواخر دهه 70 ميلادي به ترتيب با توليد انسولين و هورمون رشد نو ترکيب انساني اولين دستاوردهاي اين دانش پا به عرصه وجود گذاشت. اولين واکسن نو ترکيب دامي در سال 1982 توليد شد. انسولين و واکسن هپاتيت B و اينترمزون به ترتيب در سال هاي 1982 و 1986 از سازمان غذا و داروي آمريکا مجوز فروش دريافت کردند. امروزه مطالعه بيوتکنولوژي به دو دسته گياهي و حيواني تقسيم مي شود که در هر دوي اين عرصه ها ايران به دستاوردهاي قابل ملاحظه اي نايل آمده است. بيوتکنولوژي گياهي، کاربردهاي حال و آينده مهندسي مواد خام حاصل از گياهان است که شامل عملکرد محصولات، تغيير ترکيب محصول (اسيدهاي چرب، پروتئين ها، طعم، رنگ و..) بهبود ترکيب تغذيه اي، تبيين ژن هاي جديد (پروتئين ها، سيستم تثبيت نيتروژن)، بهبود قابليت نگهداري (انبارداري، عمرنگهداري) کاهش مراحل فرايند و بهبود مقاومت مي باشد. مطالعه در بخش بيوتکنولوژي حيواني نيز اهدافي دارد که شامل بالا بردن ميزان بطور مثال شير و گوشت حيوانات، بهبود مقاومت در برابر بيماري ها و توليد گوشت و شير مناسب (شير کم چربي و ترکيب پروتئين گوشت) مي باشد. کاربرد بيوتکنولوژي در صنايع غذايي مستلزم مشارکت بين چند رشته علمي متفاوت نظير بيولوژي سلولي، ژنتيک، ميکروبيولوژي، بيوشيمي، بيولوژي مولکولي و مهندسي شيمي است. جداي از افزايش حجم مواد غذايي با بکارگيري علم بيوتکنولوژي، يکي از مهم ترين جنبه هاي اين علم بالا بردن ايمني و سلامتي مواد غذايي است. جالب است بدانيد که بيوتکنولوژي نقش موثري نيز در استخراج کامل منابع نفتي و حفظ محيط زيست دارد. اين عرصه فوق العاده سودمند با استفاده از موجودات ذره بيني و تزريق آنها در اعماق منابع نفتي موجب استخراج باقي مانده نفت از خلال سنگ ها در زيرزمين مي شود. بهبود بازده فرآيندهاي پالايشي و کاهش اثرات نامطلوب زيست محيطي از جمله ديگر مزاياي استفاده از بيوتکنولوژي است. موجودات ذره بيني بکارگرفته شده در قالب اين روش کارگراني ارزان و مناسب هستند که مي توان براي رسيدن به کيفيت مطلوب تر نفت خام و کاهش گوگرد و فلزات موجود در نفت نيز از آنها بهره گرفت. س : آيا فناوري نوترکيبي DNA هم با استفاده از زيست فناوري ميسر شد؟ ج : بله، فناوري نوترکيبي DNA ، بيشتر در زمينه توليد پروتئين ها کاربرد تجاري داشته است اين فناوري قادر است بسياري از پروتئين هايي را که فرآورده هاي بي واسطه يک ژن هستند و اساسا" اهميت درماني دارند توليد کند. امروزه قابليت اتصال ژن ها انقلابي در صنايع به پا کرده است. س : وضعيت اين علم نوپا درکشور ما چگونه است و پرداختن به آن از کي آغاز شده است؟ ج : آموزش نيروي انساني متخصص بيوتکنولوژي در ايران از نيمه دوم دهه 60 هجري شمسي با اعزام به خارج و تحصيل در مقطع دکترا آغاز شد. اولين قدم آموزش بيوتکنولوژي در کشور در سال 1369 برداشته شد. توجه به پژوهش به عنوان زيربناي توسعه هر فناوري و تربيت نيروي انساني کارآمد به عنوان زيربناي پژوهش راهگشاي مشکل توسعه نيافتگي است و در حالي که بيوتکنولوژي برخلاف ساير صنايع بيشتر به نيروي تفکر دانشمندان متکي مي باشد در ايران هنوز از نظر تامين نيروي انساني مورد نياز به نقطه مطلوب نرسيده ايم بر اساس گزارش کميسيون بيوتکنولوژي در سال 1378، حدود 339 نفر عضو هيئت علمي در زمينه بيوتکنولوژي وجود داشته است. برخي گزارشات غير رسمي حاکي از آن است که در حال حاضر حدود 2000 نفر عضو هيئت علمي و حدود 4000 نفر شاغل در زمينه بيوتکنولوژي وجود دارد. س : آيا تلاش هاي محققان ايراني در زمينه توليد فرآورده هاي نوترکيبي به جايي رسيده است؟ ج : بله، تلاش اين پژوهشگران در بخش دولتي به توليد چند فرآورده دارويي نوترکيب در سطح صنعتي و آزمايشگاهي، کيت تشخيص ايدز و ثبت چند ژن منجر شده است. همچنين پروژه توليد واکسن هپاتيت B که با همکاري کوبا انجام گرديد، آماده بهره برداري است. در بخش صنعت و توليد انبوه فرآورده هاي بيوتکنولوژي صنعتي نيز مي توان به توليد واکسن هاي دامي و انساني، برخي مواد اوليه دارويي و آنتي بيوتيک ها، هورمون گاوي، کيت هاي تشخيصي از جمله سل، آنتي بادي هاي منوکلونال و پلي کلونال، مخمرنان، الکل صنعتي و پروتئين تک ياخته اشاره نمود. همچنين در زمينه توليد تجهيزات و مواد مصرفي مورد نياز بيوتکنولوژي، بخش خصوصي نيز توانسته موفقيت هايي کسب کند. س : در رابطه با زمان و ضرورت ايجاد شوراي عالي بيوتکنولوژي و برنامه هاي آن توضيح دهيد؟ ج : بدون شک نياز واقعي و فوري براي تقويت و پيشرفت زيست فناوري در ايران وجود دارد و آينده کشور ما به اين بستگي دارد که چگونه صنايع متکي به اين علم را گسترش دهيم به همين دليل زيست فناوري در کشور ما به عنوان يک اولويت ملي انتخاب و سند ملي زيست فناوري که نتيجه تلاش نزديک به 200 نفر از متخصصان و مديران خبره در اين زمينه است در تاريخ 8/5/82 از سوي وزير وقت علوم مطرح و در تاريخ 16/2/83 به تصويب هيئت وزيران رسيد و در جلسه 4/11/83 هيئت وزيران تشکيلات شوراي عالي زيست فناوري و شرح وظايف آن ابلاغ گرديد. * منبع : www.reporter.ir ، ١٠ اردیبهشت ١٣٨٥