Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 99400
تاریخ انتشار : 1 شهریور 1385 0:0
تعداد مشاهدات : 79

آماک؛ بزرگ ترین طرح زیست محیطی صنعت نفت ایران

گفت و گو با مهندس سید محمد بیژن فر
اشاره : نفت خام، منبع عظیمی از انواع هیدروکربورها است که از اعماق زمین به دست می آید. یکی از این هیدروکربورها که با تولید نفت خام همراه است، گازهای همراه آن است که جمع آوری و تبدیل آنها می تواند از نظر اقتصادی و زیست محیطی فواید فراوانی داشته باشد؛ از این رو شرکت ملی نفت ایران، برای جلوگیری از سوزاندن گازهای ترش همراه نفت و آلودگی محیط زیست، تأمین کمبود خوراک کارخانه های پتروشیمی، تولید عمده گاز سبک برای مصارف صنعتی و خانگی و سرانجام استفاده بهینه از این گازها، طرح جمع آوری گازهای همراه نفت لایه بنگستان (آماک) را در اولویت طرح های خود قرار داد که با وجود اهمیت بالای آن، اجرای این طرح به دلایل مختلف از جمله بروز جنگ تحمیلی و بروز مشکلات ارزی، به تعویق افتاد. این طرح که قرار بود در مدت سه سال راه اندازی شود، از سال ۱۳۷۹ آغاز شد و در شهریور ماه امسال به بهره برداری می رسد. درباره چگونگی اجرای طرح آماک، با مهندس سید محمد بیژن فر، مدیر پروژه " آماک" گفت و گو کرده ایم که در پی می آید. س : طرح "آماک" چیست و چه اهدافی را دنبال می كند؟ ج : واژه "آماک" مجموعه ای از حروف اول میدان های نفتی است که گازهای همراه نفت تولیدی آنها در قالب یک طرح به مرحله اجرا در می آید. حرف «آ» نشانه آب تیمور، حرف «م» نشانه منصوری و مارون، حرف «ا» نشانه اهواز و حرف «ک» نشانه کوپال است. هدف های طرح آماک را در سه مورد می توان خلاصه کرد: 1-جلوگیری از سوزاندن حدود 241 میلیون فوت مکعب (82/6 میلیون متر مکعب) گازهای ترش همراه نفت لایه بنگستان مخازن نفت اهواز، آب تیمور، منصوری، کوپال و مارون و پیشگیری از انتشار روزانه 18هزار تن مواد آلاینده محیط زیست و جلوگیری از آلودگی هوا از طریق جمع آوری، آبزدایی و شیرین سازی گازهای ترش و تبدیل این گازها به گاز شیرین غنی 2-فرآورش گاز غنی تولیدی طرح در کارخانه های گاز و گاز مایع 800/700 و تولید مایعات گازی (ROW NGL) شیرین به منظور تامین کمبود خوراک مجتمع پتروشیمی بندر امام و گاز سبک به منظور تحویل به شرکت ملی گاز برای مصارف صنعتی و خانگی 3- افزایش تولید نفت خام از طریق برگشت مایعات گاز ترش تفکیکی به واحدهای بهره برداری نفت است. س : با احداث چه تاسیساتی، گازهای همراه نفت مهار، از سوزاندن آنها جلوگیری و قابل استفاده می شوند؟ ج : نفت خام پس از خارج شدن از چاه از طریق خط لوله به واحدهای بهره برداری نفت انتقال و در این واحدها در چهار مرحله فشار آن کاهش می یابد؛ به گونه ای که در مرحله پایانی که فشار آن کمی بیشتر از اتمسفر است، نفت خام قابل ارسال به پالایشگاه ها و یا انتقال به جزیره خارگ برای صادرات به دست می آید؛ بنابراین گازهای همراه نفت نیز در چهار مرحله از نفت خام جدا می شوند. در طرح آماک برای استفاده از گازهای همراه نفت که در واحدهای بهره برداری (آب تیمور، منصوری، اهواز 1، اهواز 2، اهواز3 و کوپال) تولیدمی شوند، 7 ایستگاه تقویت فشار و آبزدایی گاز ترش، یک پالایشگاه شیرین سازی گاز و مایعات گازی، یک ایستگاه تقویت فشار و نم زدایی گاز اسیدی، همچنین احداث 180 کیلومتر خط لوله اتصال گاز ترش به قطر 4 و 18، احداث 100 کیلومتر خط لوله انتقال گاز اسیدی به قطر 12، احداث 95 کیلومتر خط هوایی انتقال نیروی فشار قوی 33 و 11 کیلووات، احداث یک پست برق جدید و توسعه سه پست فرعی برق موجود شرکت ملی نفت تاسیس شده است. تاسیسات طرح آماک در محدوده شهرهای اهواز، رامهرمز، شادگان و بندر امام خمینی در محدوده ای به وسعت 6000 کیلومتر مربع واقع شده است. س : روزانه چه مقدار گازهای همراه نفت در تاسیسات نفتی سوزانده می شود؟ ج : در هر نقطه ای که نفت خام تولید می شود، گاز همراه هم وجود دارد؛ بنابراین استفاده از گازهای همراه تولیدی به اجرای پروژه ها و احداث تاسیسات مورد نیاز بستگی دارد. برنامه کلی و میزان گازهای مهار شده و پروژه های در دست اجرا در اختیار مدیریت برنامه ریزی شرکت ملی نفت ایران و پاسخ آن نیز به عهده آنان است. س : تولیدات طرح "آماک" چیست و چه مصارفی دارد؟ ج : با تکمیل تمام تاسیسات طرح و راه اندازی آنها و اجرای عملیات فرآورش، تولیدات این طرح، گاز مایع خام(NGL) با ظرفیت27 هزار و 800بشکه در روز، گاز سبک با ظرفیت 182 میلیون فوت مکعب در روز، افزایش تولید نفت خام 300 بشکه در روز و گاز اسیدی 18 میلیون فوت مکعب در روز خواهد بود. س : طرح "آماک" از نظر اجرایی چه ویژگی هایی دارد؟ ج : این طرح با توجه به گستردگی تاسیسات در مرحله مهندسی و طراحی، یک میلیون نفر ساعت کار را به خود اختصاص داده است و حدود 50 هزار تن کالا برای آن خریداری و نصب شده و حدود 20 میلیون نفر ساعت کار اجرایی در منطقه داشته است. از تجهیزات اصلی این طرح می توان به 91 دستگاه کمپرسور گازی، 240 دستگاه پمپ، 190 عدد مخزن تحت فشار، 8 عدد برج، 53 تانک ذخیره آب و مواد شیمیایی، 95 دستگاه کولر هوایی، 20 دستگاه مبدل حرارتی، 21 دستگاه کمپرسور هوا، 8 واحد نمگیر گاز و 8 دستگاه ژنراتور برق اضطراری، 37 دستگاه ترانسفورماتور، 220 عدد تابلوهای برق، 170 عدد تابلوهای کنترل و 1400 عدد شیر کنترل اشاره کرد. در بخش عملیات اجرایی نیز می توان از 500 هزار متر مکعب عملیات خاکی، 20هزار متر مکعب بتن ریزی، نصب 4 هزار تن اسکلت فلزی و 6 هزار تن تجهیزات مکانیکی، 400 هزار اینچ قطر لوله کشی صنعتی، 800 کیلومتر کابل کشی برق، 550 کیلومتر کابل کشی از ابزار دقیق و جوشکاری و دفن 280 کیلومتر خط لوله و 834 کیلومتر سیم کشی خطوط انتقال نیرو نام برد. س : ویژگی خاص طرح "آماک" چیست؟ ج : از ویژگی های این طرح با توجه به ماهیت آن می توان به خوراک بدون هزینه، تاثیر مستقیم زیست محیطی و کاهش آلودگی هوا و جایگاه بین المللی در این زمینه، پراکندگی و گستردگی منطقه اجرا در گستره ای به وسعت 6 هزار کیلومتر مربع، فرآورش و شیرین سازی گازهای ترش و اسیدی و به کارگیری فناوری پیشرفته در ساخت تجهیزات و سیستم ها، مجهز بودن واحدهای طرح به سیستم کنترل رایانه ای (D.C.S) و اقتصادی بودن اجرای طرح نام برد. س : اجرای طرح "آماک" چه فایده هایی برای کشور داشته و شاخص های اقتصادی آن چگونه است؟ ج : محصولات نهایی این طرح، گاز مایع خام (NGL) گاز سبک و مایعات گازی ترش است که با در نظر گرفتن طراحی تاسیسات، ظرفیت جمع آوری و شیرین سازی 241 میلیون فوت مکعب گاز ترش فراهم شده و توانایی تولیداتی به ارزش حدود 300 میلیون دلار در سال ایجاد شده است. نرخ بازده سرمایه گذاری در طرح آماک 30 درصد است و دوره بازگشت سرمایه گذاری حدود 2 سال خواهد بود. س : دستاوردهای دیگر این طرح چیست؟ ج : از آثار دیگر طرح "آماک" می توان به اثرهای سیاسی، توانمندی نیروهای داخلی کشور در اجرای طرح های جمع آوری و شیرین سازی گازهای ترش همراه نفت در سطح بین المللی، همچنین اجرای تعهدهای بین المللی به منظور کاهش آلودگی کره زمین و تاثیرهای مثبت آن در بعد بین المللی، فرهنگی و زیست محیطی اشاره کرد. س : عملکرد طرح "آماک" از بعد اشتغال زایی چگونه است؟ ج : با توجه به اشتغال تعداد فراوانی از نیروهای متخصص، ماهر و نیمه ماهر در دوره ساخت و بهره برداری از طرح، ضمن انتقال دانش فنی و فرهنگ شغلی ویژه، سبب جلوگیری از اتلاف وقت نیروی کار و اشتغال آنها به کارهای غیر مولد شده است. س : تاکنون چه میزان از تاسیسات این طرح به مرحله بهره برداری رسیده و چه میزان تولید داشته است؟ ج : از ابتدای سال 1384 بهره برداری از بخشی از تاسیسات آغاز شده است و تاکنون حدود 60 درصد از تاسیسات به مرحله تولید رسیده و به سازمان بهره بردار و نگهداری کننده تاسیسات تحویل شده است. دیگر تاسیسات طرح نیز در مرحله آزمایش و پیش راه اندازی و گاه تکمیل ساختمان و نصب بوده و بخشی نیز آماده بهره برداری است. تاسیسات راه اندازی شده عبارتند از: ایستگاه های تقویت فشار اهواز-1، اهواز-2، اهواز-3، منصوری، پالایشگاه شیرین سازی گاز و مایعات گازی، 94 کیلومتر خط لوله، 60 کیلومتر خط انتقال نیروی فشار قوی و 2 پست برق. از هنگام آغاز فعالیت طرح آماك تا كنون، حدود 27 میلیارد فوت مکعب گازهای ترش جمع آوری شده که در نتیجه 165/580 تن گاز مایع خام (NGL) و 24 میلیارد فوت مکعب گاز سبک و 38 هزار بشکه مایعات گازی ترش به ارزش حدود 84 میلیون دلار تولید شده است. س : این طرح چگونه اجرا می شود؟ آیا پیمانکار خارجی طرف قرارداد است؟ ج : طرح "آماک" براساس قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی به صورت بیع متقابل و در قالب قرارداد کلید در دست به صورت "EPC" مشتمل بر مهندسی و طراحی، تأمین کالا، ساختمان و نصب، آموزش و راه اندازی به کنسرسیوم ایرتیک - ایراسکو به مرحله اجرا درآمده است. خوشبختانه پیمانکار اصلی این طرح ایرانی و شریک خارجی آن هم شرکت متعلق به شرکت های داخلی کشور است. هزینه اجرای این طرح براساس قانون از طریق درآمدهای حاصل از تولیدات طرح، تأمین و بازپرداخت می شود. س : هزینه اجرای طرح چه میزان بوده و بخش داخلی چه نقشی در آن داشته است؟ ج : هزینه های اجرای این طرح شامل اجرا و هزینه های نظارت و تحصیل اراضی حدود 482 میلیون دلار است که از این مجموع 260 میلیون دلار آن یعنی 54 درصد کل بودجه در داخل کشور هزینه می شود. مبلغ یاد شده در زمینه های مدیریت و مهندسی، ساخت کالا، عملیات ساختمان و نصب راه اندازی، خدمات، تحصیل اراضی و نظارت عالی بر طرح به کار گرفته می شود. س : برنامه زمان بندی تکمیل و راه اندازی باقی مانده تأسیسات طرح چگونه است؟ پیشرفت فیزیکی کل قرارداد چه میزانی است؟ ج : حدود 60 درصد تأسیسات طرح از یک سال پیش در مرحله تولید قرار گرفته است و تنها سه ایستگاه تقویت فشار گاز ترش و یک ایستگاه تقویت فشار گاز اسیدی به همراه خطوط لوله و انتقال نیروی مربوط در دست تکمیل، آزمایش و راه اندازی است. براین اساس، پیشرفت فیزیکی کل اجرای تا پایان تیر ماه سال جاری حدود 76/98 درصد تخمین زده می شود. البته تمام فعالیت های مهندسی و تأمین کالا پایان یافته و در بخش ساختمان و نصب پیشرفت 85/98 و در راه اندازی تأسیسات 13/75 درصد پیشرفت حاصل شده است. بر اساس برنامه تنظیمی از آبان تا بهمن 85 تأسیسات باقی مانده طرح به ترتیب ایستگاه های تقویت فشار مارون 3، کوپال، آب تیمور و گاز اسیدی به همراه خطوط لوله و انتقال نیروی آنها به تولید خواهند رسید. س : کارکرد طرح از نظر زیست محیطی چگونه است؟ ج : بعد زیست محیطی طرح "آماک" جایگاه ویژه ای دارد؛ به گونه ای که از ارتقای کیفیت زیست محیطی به عنوان یکی از هدف های اصلی طرح یاد می شود. جلوگیری از ایجاد آلودگی صنعتی از دیرباز جزء هدف های ملی بوده است و طرح آماک با جلوگیری از تولید 18 هزار تن مواد آلاینده در روز، تا حد زیادی به تحقق این هدف جامه عمل می پوشاند که در این زمینه گواهینامه «طرح برگزیده صنعت سبز» در سال 1382 از سوی سازمان حفاظت محیط زیست به مجری طرح اعطا شده است. از اثرهای زیست محیطی اجرای طرح می توان به بهبود کیفیت هوا، آبهای سطحی، آب های زیرزمینی و خاک، حفاظت پوششی گیاهی، حیات جانوری، رویشگاه ها، مناطق تحت حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست و گونه های در خطر انقراض و با ارزش جانوری و حفاظت لایه ازون و کاهش باران های اسیدی و بروز پدیده وارونگی هوا نام برد. س : مشکلات اساسی در اجرای طرح و بروز تأخیر در تکمیل و راه اندازی تأسیسات، همچنین روش های بهینه سازی اجرای پروژه های بزرگ از سوی پیمانکاران داخلی چیست؟ ج : مشکلات اساسی در اجرای طرح ها چندگانه است. از جمله مشکلات مربوط به پیمانکاران می توان به نبود تجربه کافی در مورد اجرای طرح های نفت و گاز؛ نبود توانایی کافی مدیریتی در زمینه های مهندسی، تدارکات کالا و عملیات اجرایی؛ کمبود نقدینگی در مراحل مختلف اجرای کار و کاهش سرعت انجام کار؛ توجه نکردن به عامل زمان و طولانی شدن تصمیم گیری ها در مراحل مختلف انجام کار؛ کمبود نیروی کارآمد به علت وجود زمینه های اشتغال در کشور برای جذب از سوی پیمانکار اشاره کرد. از آنجا که شرکت ملی نفت در اجرای قراردادها، تعهدهایی دارد، در مدت اجرای طرح، مشکلاتی از قبیل طولانی شدن زمان و پروسه گرفتن مجوزها و مصوبات لازم برای عقد قرارداد و یا تغییرات در آن؛ طولانی بودن پروسه گرفتن مجوز برای اعزام نیروها به خارج از کشور به منظور شرکت در جلسات فنی و یا نظارت بر ساخت کالا؛ برخی تصمیم گیری ها در سطح شرکت ملی نفت؛ وجود معارضان ارضی در مرحله عملیات ساختمان و نصب و توقف کار از سوی آنها؛ زمان و مراحل گرفتن مجوز از سازمان های دولتی مستقر در منطقه برای احداث تأسیسات و یا عبور خطوط لوله و اتقال نیرو از تأسیسات احداث شده پیشین و وجود برخی ناهماهنگی ها درزمینه انجام کار در واحدهای در حال بهره برداری با سازمان بهره بردار از طرف کارفرما به وجود می آید. س : به نظر شما اقدام های لازم برای بهبود روش های اجرای طرح های بزرگ چیست؟ ج : در زمینه روش های بهبود اجرای طرح های بزرگ و توانمندی ملی، لازم است اقدام هایی همچون ساماندهی مناسب به وسیله شرکت های ایرانی به عنوان "General Contractor"؛ استفاده از نیروهای با تجربه از سوی پیمانکاران برای تصدی پست های مهم؛ توجه کردن به طبیعت اجرای "EPC" و شناخت پروسه کار، همچنین انتخاب راه های مناسب در مرحله اجرای قرارداد و جلوگیری از درگیر شدن مستقیم با کارهای اجرایی؛ تسلط در برنامه ریزی انجام کار و تهیه برنامه زمانبندی و آشنایی با چگونگی کنترل کار و تصحیح نحوه انجام فعالیت ها درطول اجرای برنامه؛ ایجاد تسهیلات مالی برای پیمانکاران و تقویت بنیه مالی آنها در خلال اجرای قرارداد؛ فراهم کردن تسهیلات لازم به منظور سرعت بخشی به صدور مجوزهای لازم از سوی سازمان های دولتی؛ تشویق پیمانکاران در صورت اجرای به موقع قرارداد و ایجاد تسهیلات انگیزشی برای علاقه مندی به فعالیت بیشتر و افزایش کیفیت کارهای اجرایی انجام شود تا پیمانکاران ایرانی با شرایط بهتری طرح ها را اجرا کنند. *منبع: www.petroleumtimes.com ، چهارشنبه ١ شهریور ١٣٨٥