Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 231816
تاریخ انتشار : 5 بهمن 1396 13:44
تعداد مشاهدات : 397

آنچه از ایران شناختم، اشکهای شوق یک گردشگر سمرقندی

مهمان نوازی، دید و بازدید، موسیقی زیبا و احترام به سنت ها از جمله ویژگی های فرهنگ ایران است که گردشگران بین المللی را به خود جذب می کند. فرهاد گولیاموف، زاده 1958 در شهر سمرقند (ازبکستان) است. او دانش آموخته زبان روسی است و اکنون در شهر سوچی روسیه سکونت دارد؛ با این حال، گولیاموف ریشه های فرهنگی خود را فراموش نکرده و انجمن ایرانیان را در شهر سوچی تاسیس کرده است.
آنچه در پی می خوانید، بخشی از روایت فرهاد گولیاموف از سفر اخیر خود به ایران را پیش روی شما قرار می دهد که در اصل به زبان روسی نوشته شده و توسط مسعود احمدی نیا برای ایرنا به فارسی برگردانده شده است:
«اگر می خواهید به این مفهوم که ایران چه کشوری است، چه فرهنگی دارد و مردمانش چگونه ملتی هستند نزدیک شوید، بهتر است از رفتن به یک کنسرت موسیقی سنتی شروع کنید. در آنجا بدون هرگونه مترجم یا واسطه ای حقیقت را خواهید شنید، خواهید دید و خواهید فهمید.
بعد از آن، دیگر می توانید در بلوارهای پرشمار و کوچه های مهمان نواز تهران، شهرهای سنت مدار و روستاهای ایران، آن طور که گویی درخانه هستید قدم بردارید و راه بروید و ببینید که چگونه سبک زندگی و فرهنگ اصیل این ملتِ شگفت انگیز در بسیاری از ساحت ها به همان شکل اولیه خود حفظ شده است و تحت مراقبت قرار دارد. در هر دکه، قهوه خانه و یا خانه ای از شما مانند یک مهمان مهم و ویژه استقبال خواهد شد. حتی مانعِ 'ندانستن زبان' نیز به شکلی معجزه آسا رنگ خواهد باخت، زیرا هر کسی که را که ببینید، آماده است که به شما کمک کند و بگوید که چطور باید رفت و رسید، چطور باید خرید کرد، غذا خورد و به تماشا پرداخت.
در این میان، از پدیده مجبور کردن گردشگران به خرید که مثلا در مصر زیاد دیده می شود خبری نیست و در عوض، همه چیز بسیار با ظرافت برای راحتی میهمان آماده شده است. اگر هم گاهی تعبیر «خارجی» در موردتان به گوش تان بخورد، می بینید که لحنِ آن حاکی از احترام و لزوم توجه به خواسته های شما به منزله مهمانی گرانقدر است.
ما این بخت را داشتیم که آشنایی مان با ایران دقیقاً با چنین شرایطی آغاز شود: سید مجتبی مرتضوی دوست مشهدی من، هدیه شاهانه ای برای ما تدارک دید و ما را به کنسرت گروه همایون شجریان در تهران برد. من در کنسرت نشسته بودم و نمی توانستم جلوی ریزش اشک هایم را بگیرم؛ اشک هایی از سر شوق. در این کنسرت خبری از حضار و شنوندگانِ منفعل نبود و تمام سالن به یک ساز موسیقایی یکپارچه بدل شده بود! حتی آن هنگام که با حبس نفس در سینه و حفظ سکوت به موسیقی گوش فرا می دادند؛ و آن هنگام که مانند گروه کری واحد، خواننده و هنرمندان گروه را همراهی می کردند! من که هیچ گاه در زندگی خود چنین کلاس موسیقایی ای ندیده بودم!
من برای این سفر به میهن اجدادی خودم، راهی به درازای عمر آگاهانه زیسته ام آمده بودم: از همان دوران کودکی، پدر و مادرم و ریش سفیدان فامیل همواره تعریف می کردند که پس از انقلاب 1917، وقتی که اموال ثروتمندان مصادره شد و مؤمنان تحت فشار قرار گرفتند، تعدادی از اقوام ما از طریق راه های پنهانی و با پای پیاده به ایران گریختند. نام های دو خواهر مادربزرگ مادری ام یعنی «گوهر» و «سرور» که آنها نیز به ایران گریخته بودند، در خاطرات کودکی ام ثبت شده است. و داستان پدرم که همراه با قوم و خویش خود که یکی از روحانیون بسیار معروف آن زمان در مشرق بود به ایران فرار کرده، دو سال در کنار وی در مشهد زندگی کرده و بعد به علت دلتنگی برای میهن اش از طریق همان راه ها به سمرقند بازگشته بود نیز از کودکی همراهم بود. هرچند که نام این قوم و خویش پدری در خاطرم نمانده بود، اما همان طور که اندکی بعد خواهم گفت، در سفرم به سرزمین نیاکانم ایران موفق شدم که از او و خاندانش باخبر شوم.
من و همسرم تازه از ایران بازگشته ایم؛ جایی که من امید داشتم با یکی از فرزندان اقوامی که گفته بودم، یعنی سید احمد حامدحیدری که مشخصات ارتباطی اش را خواهرم از سمرقند برایم فرستاده بود، آشنا شوم. آن طور که معلوم شد، فرزندان برخی از اقوام بسیار نزدیک من در نیشابور زندگی می کنند. آنها با آغوشی گشاده از ما استقبال کردند.
ما در نیشابور در منزل یکی از برادران مهمان نوازم سید امید که پسر سید احمد (فوق الذکر) است اقامت داشتیم. هر روز برای دیدن ما مهمان می آمد و این شد که ده ها تن از اقوام ما هر یک به نوبه خود ما را به مهمانی دعوت کردند. طبیعتاً دائماً حرف از پیوندهای خویشاوندی بود و لزوم احیاء رشته های ازهم گسسته. در گفت وگو با بزرگترهای فامیل متوجه شدم که اولین روحانی ای که از سمرقند خودش را به اینجا رسانده بود، شیخ محمد سمرقندی نام داشت که البته او هم از اقوام پدر من بود.
شیخ محمد اثر عمیقی را از خود بر جای گذاشته است: یعنی علاوه بر آن که خود شخصیت مذهبی مهمی به شمار می آمد، شاگردان زیادی را تربیت کرد و در عین حال در قالب یک طبیب سنتی نیز ملجأ بیماران بود. او پای دیوار آرامگاه امامزادگان محمد محروق (از نوادگان امام چهارم) و ابراهیم (از نوادگان امام هفتم) و در دو قدمی آرامگاه عمر خیام به خاک سپرده شده است. متأسفانه برغم بازسازی و مرمت آرامگاه این امامزادگان، سنگ قبر شیخ محمد سمرقندی مورد مرمت قرار نگرفته است. آن طور که به من گفته اند، برای انجام این کار به مجوز یونسکو نیاز است.
من مهمان فرزندان خاله سرور ـ خواهر مادربزرگ مادری ام ـ بودم و همراه با پسرش و خویشاوندان پرشمارش که طبیعتاً اقوام من نیز به حساب می آیند، چای نوشیدم. این یعنی آنکه اقوام پدری و مادری من در ایران، با یکدیگر وصلت کرده اند. و نیز این که هر کسی که در این مدت با او ملاقات کردم، از دو طرف با من فامیل است. با این اوصاف، حتی یک ماه تمام هم برای دیدار آن تعداد از خویشاوندانی که تازه فقط ساکن نیشابور بودند کفایت نمی کرد؛ چه برسد به آنهایی که در مشهد، تهران و دیگر شهرهای این کشور پربرکت سکونت داشتند.
من شاهد بودم که در هر خانه ای احترام سالمندان را داشتند و این صحنه که جوان ترها فقط سرشان را در موبایل و تبلت کرده و خود را برده این ابزارهای جدید کرده باشند را در مقایسه با آنچه در سایر کشورها از جمله روسیه دیده ام کمتر مشاهده کردم. این یعنی آنکه آنها در این زمینه نیز از ما آزادتر هستند. اینجا، کتاب هنوز هم از احترام برخوردار است. هنوز هم مانند دوران کودکی خود من، خانواده ها به میهمانی یکدیگر می روند و بی آنکه عجله ای برای بازگشت داشته باشند، با هم به گفتگو می نشینند، ترانه های فولکلور و محبوب می خوانند و البته قابل توجه است که به هر خانه ای هم که رفتیم، در آنجا تلویزیون های ال سی دی بزرگ، رایانه و از این دست نمادهای فناوری های روز نیز به چشم می آمد.
وقتی که در این کشور و همراه این مردم هستید، به این فکر می افتید که آیا اینگونه است که اروپایی ها از آنها جلو افتاده اند؟ و آیا این دور افتادنِ از رسوم و ارزش های خوب گذشته بهای «متمدن» شدن بوده است؟ و با این اوصاف، اصلاً «متمدن بودن» به چه معناست؟ من که فکر می کنم تک تک استادکارهای بازار نیشابور که آثار و هنر ایشان یادگارهای زنده سده های میانی است، از ما خوشبخت تر هستند! ما بدون گجت هایمان هیچ چیزی نیستیم و در عوض، آنها کاملاً به توانایی های خودشان اتکا دارند و در مقایسه با هر مرد و زن غربی، انسانیت، تجربیات و کمالات انسانی بیشتری در آنها یافت می شود که دستاورد اصلی انسانیت نیز در همین است. از آنجا که میل قلبی ام آن بود که در جوار آنها حاضر شوم تا خود را در خانه احساس کنم، به همین خاطر حتی از بیرون آوردن دوربین عکاسی صرفنظر کردم تا لحظه لحظه بودن در کنارشان را با تمام وجود درک کنم و بدین گونه بود که من به سرچشمه های وجودی ام بازگشتم و خود را در زادبود اصلی ام که توسط پیشینیان ام ساخته شده بود دیدم. من به تماشای چهره های آنها و شنیدن صدای نفس کشیدن و صحبت کردن شان نشستم. و دوباره همان کودک پابرهنه ای بودم که هیچ گاه به هیچ یک از بزرگترهایی که می دید بی تفاوت نبود. و درسی را به خاطر آوردم که در همین سنین پابرهنگی به من داده شد: مادرم در تنور نان پخته بود و ما را به نزد مادربزرگ و پدربزرگ فرستاده بود که برایشان نان داغ ببریم. به هر کدام مان هم یک کلوچه داده بود که در راه مشغول باشیم. من که پس از خوردن مقداری از آن کلوچه سیر شده بودم، باقی مانده آن را بر روی زمین خاک آلود انداختم. پیرمردی که نزدیک دروازه ایستاده بود و نمی شناختمش، گوشم را گرفت و مجبورم کرد که آن تکه نان را از روی زمین بردارم. اینکه در این بین چه کلماتی را به من گفت، فراموش کرده ام، زیرا از آن ماجرا بیش از پنجاه سال گذشته است. اما هنوز هم داغی ناشی از شرمساری که تمام وجودم را آکنده بودم، احساس می کنم. از آن به بعد، هیچگاه دیگر چنین نکردم. این از همان سنت هایی بود که ایرانیان سمرقند از نیاکان خویش حفظ کرده بودند و هنوز هم در میان شان دیده می شود، دوری از اسراف و احترام به نان به منزله نماد نعماتی که به انسان ارزانی شده است.
معمولاً چنین مرسوم است که وقتی داستانی را در مورد کشوری تعریف می کنند، آن را با استفاده از عکس های آثار باستانی، یادگارهای معماری، طبیعت و اماکن زیبا، مصور می کنند اما من به جای آن، می خواهم که چهره مردمانی را که سرنوشت، مرا به آنها رساند به شما نشان دهم. به چشمان شان نگاه کنید: آیا شما هم می توانید آنچه را که آنها به من بخشیدند، در این نگاه ها ببینید؟»


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :