Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 263954
تاریخ انتشار : 18 آذر 1398 21:29
تعداد بازدید : 346

دارو از تحریم تا پیشتازی جهانی / امین رحیمی

می دانید تحریم ها از کی به بخش دارو رسید؟ از چه زمانی ایرانی ها به دارویی نیاز داشتند ولی دسترسی به آن دشوار بود؟ در دوران دفاع مقدس رزمنده های ایرانی از داروهای ضروری محروم ماندند چون آن روزها آمریکا قلدری می کرد در جهان.
دولت «کارتر» در سال 58 «فرمان اجرایی برقراری وضعیت اضطراری ملی درباره ایران» را اعمال کرد که پایه و اساس تحریم های بعدی علیه ایران شد. تحریم هایی که در قالب طرح هایی معروف به «ایسا» (در ایران مشهور به قانون داماتو) و همچنین «کاتسا» در دهه های بعد اعمال شدند و هنوز ادامه دارند.

آن سال ها با آغاز جنگ تحمیلی، آمریکا به پشتیبانی از صدام برخاست و تسلیحات نظامی و هر چه به جنگ مربوط بود را در لیست تحریم های ایران قرار داد. در این میان ترس کشورها از قلدری آمریکا در آن دوره باعث شد خیلی اقلام ضروری و غیرمرتبط با جنگ نیز به ایران فروخته نشود؛ ازجمله برخی داروها و تجهیزات پزشکی.

نخستین تجربه جدی تحریم های دارو با حملات شیمیایی صدام به ایران رقم خورد. غرب به صدام سلاح شیمیایی و ماده اولیه تولید آن را می فروخت و در مقابل، داروهای درمان آن به ایران فروخته نمی شد. تا پایان جنگ نیز باوجود تلاش های نسبتاً موفق ایران برای تأمین این داروها از خارج یا ساخت آن ها در داخل، بازهم کمبود داروهای درمان گاز اعصاب و حملات شیمیایی مشکل ساز بود و لطمات جبران ناپذیری به جان و سلامت رزمندگان و مردم ایران وارد کرد.

تجربه ای موفق، آغاز راه شد

تلاش برای تولید مقابله با سلاح های شیمیایی یک تجربه موفق بود؛ تا اواخر جنگ تحمیلی، ایران به تولید انبوه ماسک های یک بارمصرف ضدگاز، لباس ضدگاز، آمپول آتروپین، داروهای اختصاصی گاز اعصاب و همچنین آشکارساز الکترونیکی برای تشخیص نوع گاز شیمیایی پرداخت.

پس از دفاع مقدس تحریم های آمریکا کم اثرتر شد و تأمین دارو از کشورهای اروپایی و غیراروپایی اغلب کمبودهای دارویی ایران را رفع می کرد.

ممنوعیت فروش میکروسکوپ و فریزر!

البته طی دهه های 70 و 80 نیز تحریم ها گاهی در حوزه دارو و به ویژه تجهیزات پزشکی دردسرساز می شدند. چرا؟ چون بنا به ادعای مقامات آمریکا برخی تجهیزات پزشکی و آزمایشگاهی که برای تشخیص و درمان استفاده می شوند، می توانند کاربردهای نظامی نیز داشته باشند. به همین بهانه، فروش بسیاری از تجهیزات پزشکی مثل برخی انواع ژنراتورهای اکسیژن و پمپ، دوربین های گاما، تجهیزات دَمانگاری، طیف سنج ها، میکروسکوپ ها، شیشه آلات و فریزرهای آزمایشگاهی و حتی انواعی از دستگاه های ضدعفونی کننده ممنوع شد و هنوز هم ممنوع است. صدور برخی انواع تجهیزات پزشکی به ایران نیز نیازمند کسب مجوز از خزانه داری آمریکاست!

سال 91؛ شوک کمبود دارو در ایران

داستان تحریم ها سرانجام رسید به اوایل دهه 90 که به بهانه برنامه هسته ای ایران سخت ترین تحریم ها تا آن زمان را بر ایران اعمال کردند و واردات دارو با یک شوک جدی مواجه شد. اواخر سال 91 تحریم ها در بخش تأمین دارو اثر جدی داشت و ایران با کمبود دارو برای بیماران سرطانی، ام اس و هموفیلی مواجه شد. بااینکه مقامات آمریکایی ادعا می کردند که تحریم ها شامل دارو نیست اما در عمل سازوکاری را اعمال می کردند که بر اساس آن واردات دارو به ایران ناممکن یا بسیار دشوار می شد. همان سال نیز موسسه تحقیقاتی «وودرو ویلسون» آمریکا اعلام کرد تحریم ها مهم ترین دلیل کمبود دارو در ایران است. مدیران شرکت های دارویی نیز زیر فشار افکار عمومی جهان و رسانه ها یکی پس از دیگری اعلام می کردند دیگر امکان ارسال داروهای بسیار حیاتی نیز به ایران وجود ندارد. ازجمله اینکه مدیر یک شرکت بین المللی دارویی اعلام کرد امکان تأمین یک نوع داروی حیاتی برای پیوند عضو برای ایران مهیا نیست و جان بیماران پیوندی به خطر افتاده است.

صدای مظلومیت ایرانی ها

سال 92 در ایران کمپینی راه افتاد که بیش از 150 نفر از نویسندگان و هنرمندان عرصه های مختلف نیز به آن پیوستند. «اعتراض مردمی به تحریم دارویی ایران» کمپینی برای نامه نگاری به دبیر کل وقت سازمان ملل بود و فریادی از مظلومیت بیماران ایرانی در برابر تحریم های آمریکایی. بنیاد امور بیماری های خاص و سازمان نظام پزشکی ایران نیز به این کمپین پیوستند. همان سال 11 دوچرخه سوار ایرانی مسیر 17 شهر ترکیه را که میزبان گردشگرانی از قاره های مختلف است با دوچرخه پیمودند تا پیام اعتراض خود به تحریم دارو را رسانه ای کنند و به گوش همه دنیا برسانند. از آن پس در اعتراض به تحریم داروی ایران کمپین ها و نمایشگاه های متعددی برپا شد.

مأموریتی برای تأمین دارو

تا سال 94 وضعیت تحریم دارو بر همین منوال بود و مدام بدتر هم می شد. اتکای ایران در این زمینه به شرکت های بزرگ داروسازی داخلی بود که چند دهه است نیاز دارویی کشور را برطرف می کنند. بااین حال تولید داروهای خاص و داروی بیماری های نادر و همچنین داروهای با فناوری بالا و نوظهور در ایران آرزویی دور و دراز بود که امکانات و زیرساخت های فنی کافی برایش مهیا نبود. چاره ای نبود جز واردات به هر روش ممکن؛ جان و سلامت ایرانی ها درخطر بود. تا آن زمان اروپایی ها مهم ترین تأمین کننده داروی ایران بودند ولی ازآن پس تأمین دارو از کشورهای غیراروپایی در دستور کار قرار گرفت. بخشی از داروها و مواد اولیه و همچنین تجهیزات پزشکی از چین و هند تأمین می شد و بخشی دیگر از طریق واسطه ها به دست مصرف کنندگان و مراکز درمانی و دارویی می رسید.

اما این راه ها هم چندان مطمئن نبودند. تا سال 94 حدود 300 نوع داروی ضروری به دلیل تحریم ها در ایران کمیاب بودند و از طریق کشورهای واسطه یا از طریق تولید انواع مشابهشان در داخل به دست بیماران می رسیدند. این بود که تلاش برای تولید داروها و تجهیزات پزشکی در ایران جدی شد. شرکت های دارویی روند تحقیق و توسعه را برای تولید داروهای جدید آغاز کردند و شرکت های دانش بنیان نیز در این حوزه فعال شدند. شرکت هایی نیز برای تولید تجهیزات درمانی و تشخیصی و از همه مهم تر اقلام مصرفی پزشکی فعال شدند.

تحریم دوباره در سال 97

پس از توافق برجام در سال 94 باوجود وعده ها برای لغو تدریجی تحریم ها، هنوز بسیاری از تحریم ها برقرار بودند و تبادل مالی همچنان دشوار. بخشی از تجهیزات پزشکی نیز همچنان در لیست تحریم های آمریکا علیه ایران بودند و شرکت های دارویی و تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی برای معامله با شرکت های ایرانی تردید داشتند. برجام هم نتوانسته بود کمک چندانی به مشکلات دارویی کشور بکند. پس از خروج آمریکا از برجام در سال 97 تحریم ها دوباره رسما اعمال شدند و دوباره واردات داروهای کمیاب ازجمله برای بیماران خاص با مشکل مواجه شد. البته این بار شرایط متفاوت بود.

رتبه هفتم داروسازی در جهان

تحریم ها راهگشای ایرانی ها شد برای خودکفایی دارویی. حالا 97 درصد داروهای ضروری در کشور را خودمان تولید می کنیم و فقط 3 درصد داروها وارد می شوند. امروزه در ایران 107 شرکت داروسازی، 40 شرکت تولید داروهای گیاهی و 40 کارخانه تولید مواد اولیه و اقلام بسته بندی دارو فعالند. خلاقیت ایرانی ها اینجا هم به کمکشان آمده و طی سال های تحریم بیش از 1100 شرکت دانش بنیان در حوزه سلامت فعال شده اند و حدود 170 شرکت دانش بنیان در حوزه گیاهان دارویی و داروهای جدید فعالیت می کنند. ایرانی ها در حوزه نانوداروها، داروهای ترکیبی و داروهای زیست فناوری بسیار مشتاق و موفق اند و محصولاتی دارند باشهرتی در مقیاس جهانی. طی سال های اخیر 22 قلم داروی تخصصی و فوق تخصصی از طریق روش های زیست فناوری و به صورت صد در صد در کشور تولید می شود و ایران تولیدکننده اصلی بیش از 20 قلم داروی «های تک» (تکنولوژی بالا) در دنیاست. هرسال نیز چندین نانودارو یا داروی نوترکیب ابداع ایرانی ها از راه می رسد و بیشتر در حوزه درمان سرطان و نقص عملکرد ارگان های حیاتی بدن. این چنین است که ایران جزو 7 داروساز برتر جهان محسوب می شود و داروهای ساده تا فوق پیچیده تولید ایران مشتریانی دارد در سراسر جهان به ویژه در میان کشورهای همسایه و سراسر آسیا.

خودکفایی دارویی ادامه دارد

اغلب داروهای وارداتی به ایران درواقع داروهای خاص با مصرف کم هستند که تولیدشان در داخل برای شرکت های دارویی به صرفه نیست یا به هر ترتیب سرمایه گذاری و انگیزه اقتصادی برای تولیدشان مهیا نشده است. البته هیچ کشوری در دنیا خودکفایی دارویی کامل ندارد و درواقع صنعت دارو ساختاری جهانی و پویا دارد. همواره داروهایی جدید تولید می شوند که باید در دسترس پزشکان و بیماران در سراسر دنیا قرار بگیرند و برخی داروها نیز فقط توسط یک یا چند شرکت بزرگ دارویی تولید می شوند و در سراسر جهان از تولیدات همان شرکت ها استفاده می شود. به همین دلیل است که تحریم دارویی ایران ازنظر جهانیان ظالمانه محسوب می شود و اعتراض مجامع پزشکی دنیا را برانگیخته است. بهترین مثال دراین باره داروهای پیشرفته درمان سرطان هستند که وقتی پس از سال ها تحقیق توسط یک شرکت تولید می شوند نباید از دسترسی بیماران سایر نقاط جهان به آن دارو جلوگیری شود. تاریخ قضاوت خواهد کرد؛ اما در ایران داستان تحریم دارو ادامه دارد و داستان خودکفایی دارویی هم.


داروی دامی


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :