Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 155682
تاریخ انتشار : 17 خرداد 1390 0:0
تعداد مشاهدات : 210

سلول هايي كه زندگي مي بخشند

فعاليت نخستين بانك خون بندناف در ايران (بيتا مهدوي)
بيتا مهدوي چهل سال پيش، محققان از كشف سلول هايي صحبت كردند كه آغازي براي تحولي بزرگ در حوزه علوم زيستي بود. در دهه 1960، آنان متوجه شدند كه مغز استخوان انسان شامل دو نوع سلول غيرتخصصي و غير متمايز است كه از آنها، سلول هاي خوني به وجود مي آيند. دانشمندان اين سلول ها را، سلول هاي بنيادي بالغ ناميدند و از آن سال تاكنون، تحقيق و بررسي بر روي سلول هاي بنيادي ادامه داشته و كشفيات بزرگي نيز در اين زمينه حاصل شده است. تحقيق بر روي سلول هاي بنيادي، دانش جديد و در حال پيشرفتي است كه به ما امكان مي دهد چگونگي تكوين يك موجود زنده از يك سلول منفرد را دريابيم. اين دانش جديد، به دانشمندان اين امكان را مي دهد كه درمان سلول محور را در درمان بيماري ها برگزينند، كه اكنون به عنوان «پزشكي احيا كننده» شناخته مي شود. سلول هاي بنيادي بندناف مانند سلول هاي بنيادي مغز استخوان مي توانند به هر نوع سلول خوني يا ايمني تبديل شوند. اين سلول ها مانند سلول هاي بنيادي جنين، اين توانايي را دارند كه روزي براي ترميم بافت هاي صدمه ديده در قلب و يا حتي مغز، به كار روند. نخستين بانك خون بندناف دنيا به سال 1992 در آمريكا به بهره برداري رسيد و تا امروز در حدود 27 بانك خصوصي و 23 بانك عمومي در اين كشور مشغول به كار شده اند. اين تعداد بانك كه ظرفيت ذخيره سازي حدود 6 ميليون نمونه را دارند، سالانه نزديك به 200 هزار نمونه جديد از نوزادان را دريافت مي كنند. بانك خون بندناف رويان، به عنوان نخستين و تنها مركز جداسازي و ذخيره سازي سلول هاي بنيادي در ايران، در سال 1383 به همت محققان پژوهشكده رويان جهاد دانشگاهي تاسيس شد و در حال حاضر با بهره گيري از پيشرفته ترين ابزار و وسايل تخصصي در زمينه جداسازي، انجماد و نگهداري سلول هاي بنيادي خون بندناف نوزادان، در چارچوب استانداردهاي جهاني فعاليت مي كند. جايگاه سلول هاي بنيادي دكتر ناصر اقدمي ـ عضو هيات علمي پژوهشگاه رويان در مورد استفاده از سلول هاي بنيادي به گزارشگر ما مي گويد: ما در پزشكي از داروها براي درمان بيماري ها استفاده مي كنيم و سعي مان بر اين است كه جلوي پيشرفت بيماري ها را بگيريم، بخصوص موقعي كه يك بخش از يك بافت عملكرد خودش را از دست بدهد، مانند زماني كه سكته پيش مي آيد يا وقتي كه كسي دچار سانحه مي شود و يا قسمتي از بافت بدنش از بين مي رود، با دارو مي توان جلوي پيشرفت بيماري را گرفت، ولي عملاً نمي توان عمل جايگزيني را انجام داد. در جايگزيني، به ابزارهاي خاصي نياز داريم كه يكي از آن ها مي تواند «سلول» باشد. زيرا بافت ها از سلول ها تشكيل شده اند و ما به سلولي نياز داريم كه تكثير پيدا كند و تعدادش زياد شود تا بتواند به همه سلول هايي كه در بافت است، تبديل شود و بافت از دست رفته را بتواند بهكلي جايگزين كند و اين در حالي است كه فقط سلول هاي بنيادي مي توانند اين كار را انجام دهند. در واقع سلول هاي بنيادي داراي دو ويژگي هستند، يكي اين كه تكثير پيدا مي كنند و ديگري اين است كه جايگزين سلول هاي ديگر مي شوند.او مي افزايد: از سال 2007 ميلادي يك تعريف در پيشگيري به وجود آمد، تحت عنوان «طب ترميمي» كه در اين طب سعي مي شود عضو از بين رفته را با بافت زنده جايگزين كنند. در اين بخش سلول درماني و سلول هاي بنيادي، جايگاه ويژه اي دارند، بخصوص اينكه اين سلول ها به خوبي مي توانند در آزمايشگاه تكثير پيدا كنند. امروز، نيز از طب ترميمي زير شاخه اي به نام «سلول درماني» جدا شده است كه استفاده اختصاصي از سلول است. درمان بيماري ها به وسيله سلول رئيس مركز سلول درماني رويان در پاسخ به اين پرسش كه سلول درماني، در درمان چه بيماري هايي موثر است، يادآوري مي كند: سلول درماني در درمان بيماري هايي موثر است كه جايي از بدن دچار تخريب بافتي شده باشد كه اصطلاحاً به آن بيماري صعب العلاج مي گوييم. اين بيماري ها را در حال حاضر نمي توان درمان كرد، حال ممكن است به علت سكته يا مشكلات ژنتيكي يا سرطان باشد. زيرا كه سرطان معمولاً يك بافت را از بين مي برد كه در چنين شرايطي مي توانيم از سلول درماني استفاده كنيم به طور مثال بيماران قلبي عروقي كه دچار سكته قلبي شده اند، بيماراني كه دچار شكستگي استخوان هستند و شكستگي هنوز جوش نخورده است و بعد از يك سال هنوز مجبورند از وسايل كمكي استفاده كنند يا اشخاصي كه دچار آرتروز هستند و زانو و مفاصلشان از كار افتاده است، بيماراني كه دچار سيروز كبدي شده اند و هيچ راهي به جز پيوند برايشان وجود ندارد، كساني كه دچار سوختگي چشم شده اند و نيز بيماري برص كه خيلي به درمان جواب نمي دهد، كلاً جزو بيماري هايي هستند كه در درمان آنها مي توان از سلول درماني استفاده كرد. سلول هاي بندناف دكتر اقدمي در مورد سلول هاي بندناف هم مي گويد: سلول هاي بنيادي از منابع مختلفي تهيه مي شوند كه اين منابع براساس قرار گرفتن محل و قدرتي كه سلول ها دارند، متفاوت هستند. معمولاً سلول هايي كه مي توانند به انواع سلول هاي ديگر تبديل شوند، سلول هاي جنيني هستند زيرا مي توانند همه سلول هاي بدن ما را بسازند، اما براي به دست آوردن آنها يك سري مشكلات وجود دارد. زماني كه نوزادي متولد مي شود، داراي يك جفت است كه تغذيه ميان مادر و كودك را انجام مي داده است. وقتي كه بندناف را جدا مي كنند 200 تا 300 سانتيمتر مكعب خون در جفت باقي مي ماند كه معمولاً دورانداخته مي شود، در حالي كه منبع خوبي از سلول هاي جنيني است و نبايد جفت را دور انداخت با توجه به قابليت هايي كه محققان در خون جفت ديده اند، اين خون بايد جمع آوري و به بانك هاي نگهداري داده شود. معمولاً اين بانك ها دو نوع هــستند كه در يكي خون جفت براي خود نوزاد نگــهداري مي شود و بايد هزينه اي براي نگهــداري آن پرداخت شود، و بانـــك هايي كه خون جفت در آن نــگهداري مي شود تا براي افـراد نيازمند، مـورد استفاده قرار گيرد. درمـان سرطان با سلول هاي بندناف دكتر اقدمي همچنين مي گويد: در حال حاضر بيشترين استفاده اي كه از اين سلول ها مي شود، در درمان سرطان ها است. افرادي كه دچار سرطان خون شده اند، بايد پيوند استخوان انجام دهند، كه براساس بررسي هاي انجام شده، بايد سالي نزديك به 4 هزار نفر در كشور پيوند استخوان شوند. اما با توجه به موانعي كه وجود دارد، بيش از 400 نفر را نمي توان پيوند كرد و نزديك به 3600 نفر ديگر همچنان بايد با سرطان بجنگند. در حالي كه با جمع آوري سلول هاي بندناف در بانك خون، مي توان جان عده بيشتري از بيماران سرطاني را نجات داد. معمولاً پيوند نياز به يك دهنده مناسب دارد، بخصوص الان كه خانواده ها در حال كوچك شدن هستند و پيوند مغز استخوان هم داراي شرايط خاصي است كه معمولاً بايد در محيط خانواده باشد و خارج از خانواده پيدا كردن آن كار آساني نيست. براي همين در دنيا بانك هايي ايجاد شده اند كه سلول هاي بندناف در اين بانك ها نگهداري مي شوند و مي توانند منبع خوبي براي بيماران باشند. دكتر اقدمي مي افزايد: نگهداري سلول هاي بندناف در بانك خون به امكانات خاصي نياز دارد و بايد در منهاي 196 درجه سرما نگهداري شود و كاري كه مردم بايد انجام دهند، اهداي سلول هاي ياد شده است. او همچنين يادآوري مي كند: در پزشكي دو اصطلاح وجود دارد، كه يكي درمان و ديگري معالجه است در درمان به صورت علامتي بيماري بهبود پيدا مي كند، اما در معالجه، بيماري ريشه كن مي شود و پيوند مغز استخوان نوعي معالجه سرطان است كه اين بيماري را از بين مي برد. در حال حاضر در دنيا مراكز پيوند، دو تا سه پيوند را به طور همزمان انجام مي دهند، اما در كشور ما يك پيوند هم با مشكل انجام مي شود و تنها مركز پيوند مغز استخوان، بيمارستان دكتر شريعتي است كه در چند سال گذشته 20 تا 25 پيوند در آنجا انجام شده است.اين در حالي است كه بيماري سرطان در كشور ما شايع است و بايد مراكز جديد پيوند مغزاستخوان براي بيماران تاسيس شود. بانك بندناف دكتر مرتضي ضرابي ـ مدير بانك خون بندناف پژوهشگاه رويان نيز مي گويد: در زمان تولد جنين، خوني كه در بندناف جفت وجود دارد مملو از سلول هاي بنيادي است كه اگر اين سلول ها جمع آوري شود، مي تواند براي درمان بيماري ها مورد استفاده قرار گيرد. بنابراين از طرفي به دليل اينكه ظرفيت بالقوه درمان بيماري ها با استفاده از سلول هاي بنيادي وجود دارد و روز به روز بر كاربردهاي آن اضافه مي شود، ذخيره سازي، جمع آوري و نگهداري آن براي مدت طولاني اهميت دارد و بدون شك با توجه به روند پيشرفتي كه در دنيا در علم پزشكي وجود دارد، اگر نگوييم كه سلول درماني جايگزين دارودرماني خواهد شد، قطعاً مكملي براي دارو درماني خواهد بود.كما اين كه اكنون براي مداواي بسياري از بيماري ها، از روش سلول درماني براي مداواي بيماران استفاده مي شود و خون بندناف در بانك هاي خصوصي در مالكيت خانواده ها باقي مي ماند. دكتر ضرابي مي افزايد: فعاليت بانك خون از سال 1384 شروع شده و ميزان استقبال از آن هم بسيار قابل توجه است و اگر مشكلاتي در اين خصوص وجود دارد، به دليل محدوديت ظرفيت ذخيره سازي است و گرنه در صورت اطلاع رساني، اقبال مردم براي ذخيره سازي بندناف بسيار خوب و قابل توجه خواهد بود. او با اشاره به فعاليت بانك هاي عمومي و خصوصي خون بندناف، يادآوري مي كند: تفاوت اين دو به اين شكل است كه در بانك عمومي خانواده ها نمونه خون بندناف فرزندانشان را اهدا مي كنند و اين نمونه در مالكيت بانك عمومي است كه اگر بيماري نياز داشت، در اختيارش قرار گيرد. ماهيت آن نيز شبيه سازمان انتقال خون است كه افراد خون خود را اهدا مي كنند تا اگر بيماري نياز داشته باشد، بتواند از آن استفاده كند. اما بانك خصوصي يا بانك خانوادگي، خون بندناف چنان كه در دنيا نيز مرسوم است، خانواده ها قراردادي را منعقد و با توجه به قرارداد هزينه اي را پرداخت مي كنند و اين نمونه تحت مالكيت خودشان قرار مي گيرد تا هر زمان كه خواستند، از آن استفاده كنند. البته ممكن است خانواده ها تمايل داشته باشند كه نمونه را اهداء كنند يا بفروشند؛ ولي در مجموع مي توان گفت كه استقبال مردم و خانواده ها به نسبت ظرفيت ما، بسيار خوب و قابل توجه بوده است. دكتر ضرابي سپس با اشاره به راه اندازي بانك عمومي خون بندناف از اواخر سال گذشته مي گويد: بانك خون عمومي نياز به حمايت دولت دارد و در حال حاضر پژوهشكده رويان، سازمان انتقال خون و بيمارستان شريعتي بانك عمومي خون بندناف دارند كه تعداد نمونه هاي ذخيره شده در آن ها بسيار كم و 6 تا 7 هزار است، اما در بانك خصوصي نزديك به 20 هزار نمونه تاكنون ذخيره سازي شده است. اغلب خانواده هايي كه نمونه خون بندناف فرزندشان را در بانك خصوصي نگهداري مي كنند رضايت داده اند كه اگر زماني بيماري به آن نياز داشت اجازه داشته باشيم با اطلاع به خانواده و در صورتي كه نمونه از نظر ژنتيك قابل تطابق و پيوند باشد، از آن استفاده كنيم. يعني عملاً يك منبع سلولي را در اختيار بگيريم كه شانس پيدا كردن نمونه را افزايش مي دهد. هم اكنون با توجه به تنوع ژنتيكي در كشور به 30 تا 40 هزار نمونه نياز داريم، زيرا هرچه نمونه بيشتر داشته باشيم، شانس پيدا كردن يك نمونه منطبق بيشتر خواهد بود و توصيه مي كنيم همه خانواده هايي كه اين فرصت را دارند، از آن استفاده كنند. مدير بانك خون بندناف پژوهشگاه رويان مي افزايد: در حال حاضر فقط سلول هاي بنيادي خون بندناف را ذخيره سازي مي كنيم اما در صدد هستيم امكانات ذخيره سازي سلول هاي بنيادي پالپ دندان را نيز تامين كنيم. شرايط ذخيره سازي خون بندناف دكتر مرتضي ضرابي سپس مي گويد: مؤسسه رويان سال هاست كه به شكل خصوصي اقدام به ذخيره سازي خون بندناف نوزادان كرده است، به طوري كه براي ذخيره سازي با اعلام رضايت پدرنوزاد و با هماهنگي اي كه از قبل انجام شده است تيم ما به هنگام زايمان مادر به بيمارستان حضور پيدا مي كند و عمل نمونه گيري بلافاصله پس از تولد نوزاد انجام مي شود و مراحل ذخيره سازي آن نيز در موسسه انجام مي گيرد. او هزينه نمونه گيري را حدود 600 هزار تومان و شارژ سالانه نگهداري نمونه در بانك را 100 هزار تومان ذكر مي كند و ياد آور مي شود: بانك خون خصوصي بندناف در حال حاضر در حال جمع آوري نمونه هاي ذخيره سازي شده است. او مي افزايد: همه نمونه هاي خون داراي كد بين المللي و شناسنامه است و به خانواده تعلق دارد و به عبارت ديگر، مالك آن فقط پدر است. دراين بانك مطالعات ميكروبي و شاخص هاي ژنتيك HLA نيز انجام مي شود. دكتر ضرابي با اعلام اينكه، اين بانك به زودي به شبكه جهاني بانك خون بندناف متصل خواهد شد، مي افزايد: سازمان هاي ذي ربط بايد در اين حوزه مشاركت داشته باشند، چرا كه در حال حاضر ما بايد حدود 50 هزار نمونه خون بندناف فراهم كنيم، ولي به دليل تكميل شدن ظرفيت بانك، امكان انجام آن مقدور نيست كه البته با راه اندازي ساختمان جديد كه تا 3 ماه آينده افتتاح خواهد شد، ظرفيت انجام اين كار براي متقاضيان، افزايش خواهديافت. او يادآوري مي كند: در كشورهاي اروپايي نمونه هاي خون بندناف حتي خريد و فروش مي شود، و نيز تا چندي پيش بيمارستان شريعتي بابت هر نمونه آن 25 هزار دلار به كشورهاي اروپايي مي پرداخت. * منبع: روزنامه اطلاعات، سه شنبه 17 خرداد 1390


دیدگاه

تازه ها

آخرین اخبار

پربازدیدترین ها

تبلیغات